Επιστροφή Μεταναστών στην Αφρική: Το «Core Group» και το «Προσωπικό Στοίχημα» του Υπουργού Μετανάστευσης

Η υπόθεση των κέντρων επιστροφής παράνομων μεταναστών στην Αφρική εισέρχεται στην τελική της ευθεία, με όλες τις ενδείξεις να οδηγούν σε άμεσες και ουσιαστικές ανακοινώσεις, οι οποίες αναμένονται λίγες ημέρες μετά, στην Κοπεγχάγη. Η δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες, πρωτοβουλία πέντε κρατών-μελών της Ε.Ε., αναδεικνύεται σε βασικό εργαλείο για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, με στόχο την αύξηση των επιστροφών μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, αλλά και την ενίσχυση της αποτρεπτικής διάστασης της μεταναστευτικής πολιτικής.

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Η συζήτηση στο λεγόμενο «core group», στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία και η Αυστρία, έχει προχωρήσει σημαντικά και εισέρχεται στο κρισιμότερο στάδιό της. Σύμφωνα με πληροφορίες, τεχνικά κλιμάκια των πέντε χωρών πραγματοποίησαν επισκέψεις και επαφές σε αφρικανικές χώρες εντός του Αυγούστου, διερευνώντας τις δυνατότητες εφαρμογής του σχεδίου.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται αυτή τη στιγμή η Ρουάντα και η Ουγκάντα, με τη Ρουάντα να εμφανίζει προβάδισμα λόγω της ήδη υπάρχουσας υποδομής και του σαφούς σχεδιασμού. Οι επαφές των τεχνικών κλιμακίων είχαν ευρύτερο αντικείμενο, θέτοντας στο τραπέζι ένα πλαίσιο συνολικής συνεργασίας για το Μεταναστευτικό. Αυτό περιλαμβάνει την αντιμετώπιση των κυκλωμάτων διακινητών, την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και την ενίσχυση των διαδικασιών επιστροφής.

Τα αποτελέσματα αυτών των επαφών θα παρουσιαστούν στους αρμόδιους υπουργούς των πέντε χωρών στη συνάντηση της Κοπεγχάγης την προσεχή Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου, ημερομηνία κατά την οποία αναμένονται και οι πρώτες επίσημες ανακοινώσεις. Στην πρώτη φάση, αναμένεται να παρουσιαστεί η συμφωνία μεταξύ των πέντε χωρών για το μοντέλο των return hubs και τον τρόπο λειτουργίας τους, ενώ θα υπάρξει ενημέρωση για το επίπεδο των επαφών με τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες.

Ο στόχος του «core group» είναι συγκεκριμένος: η επίτευξη πολιτικής και επιχειρησιακής συμφωνίας έως το 2026 και η λειτουργία των κέντρων εντός του 2027.

Προσωπικό στοίχημα

Για την ελληνική πλευρά, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η συμφωνία για την προώθηση των return hubs αποτελεί προσωπικό στοίχημα του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη. Το υπουργείο αξιολογεί ως σημαντική τη συμμετοχή της Ελλάδας στο σχήμα, όντας η μοναδική χώρα του ευρωπαϊκού Νότου στο «core group». Στις τεχνικές συζητήσεις, από ελληνικής πλευράς, συμμετείχαν η γενική γραμματέας, Νάντια Παπακώστα, και ο διοικητής της Υπηρεσίας Ασύλου, Μάριος Καλέας.

Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι η 4η Σεπτεμβρίου στην Κοπεγχάγη. Εκεί αναμένεται να αποσαφηνιστεί η αρχιτεκτονική του νέου ευρωπαϊκού εγχειρήματος και ο οδικός χάρτης που θα οδηγήσει στα πρώτα return hubs μέσα στο 2027.

Ανησυχία και Αποκλιμάκωση

Η επιτάχυνση των συζητήσεων για τα return hubs συμπίπτει με την περίοδο που η Αθήνα παρακολουθεί με προσοχή την κατάσταση στη Λιβύη και τις μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη. Σε πανελλαδικό επίπεδο, οι ροές έχουν μειωθεί αισθητά κατά το τελευταίο έτος, κατά περίπου 20.000, από 61.112 σε 41.995, μετά την εφαρμογή των μέτρων του υπουργείου Μετανάστευσης.

Ωστόσο, η Κρήτη παραμένει στο μικροσκόπιο. Στο οκτάμηνο, οι αφίξεις κινούνται περίπου στις 12.500, αριθμός ελαφρώς υψηλότερος από το περυσινό αντίστοιχο διάστημα, παρά την αναστολή ασύλου που είχε εφαρμοστεί τότε. Το μεγαλύτερο προβληματισμό προκαλεί το μοτίβο συμπεριφοράς της λιβυκής πλευράς, με περιόδους συνεργασίας που εναλλάσσονται με δραστικό περιορισμό ή διακοπή της επικοινωνίας.

Στην εξίσωση προστίθεται η εκτίμηση για περίπου 500.000 εγκλωβισμένους μετανάστες στη Λιβύη, οι οποίοι συνιστούν μια μεγάλη δεξαμενή δυνητικών αναχωρήσεων προς την Ευρώπη. Η κυβέρνηση επιθυμεί να είναι προετοιμασμένη για την ενδεχόμενη παγίωση ενός μοτίβου μη συνεργασίας, έχοντας ήδη μεταφέρει το μήνυμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή: σε περίπτωση ανάγκης, η Αθήνα εξετάζει έκτακτα μέτρα, ακόμη και εκτός του συνήθους ευρωπαϊκού πλαισίου, με αναστολή ασύλου και άμεσες επιστροφές.

Το υπουργείο εκφράζει ικανοποίηση για το γεγονός ότι οι αυξημένες πιέσεις του καλοκαιριού δεν επηρέασαν την καθημερινότητα της Κρήτης. Η λειτουργία δομής στα Χανιά, η ύπαρξη πλοίου για άμεση μεταφορά μεταναστών προς την ηπειρωτική Ελλάδα και η σχεδόν ολοκληρωμένη προετοιμασία της δομής στο Ηράκλειο επέτρεψαν τη γρήγορη διαχείριση των αφίξεων.

Προβληματισμός και Αποτρεπτικά Μηνύματα

Ένας ακόμη παράγοντας προβληματισμού αφορά την παγίωση ενός αεροπορικού διαδρόμου από το Μπανγκλαντές, μέσω κρατών του Κόλπου, προς τη Βεγγάζη. Αυτή η διαδρομή εκτιμάται ότι εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την αύξηση της παρουσίας υπηκόων Μπανγκλαντές στις ροές που ξεκινούν από τη Λιβύη.

Ο Υπουργός Μετανάστευσης, Θ. Πλεύρης, έχει ήδη συνεννοηθεί με την πρεσβεία του Μπανγκλαντές. Δεκάδες υπήκοοι της χώρας έχουν ταυτοποιηθεί και προετοιμάζεται πτήση τσάρτερ επιστροφών για το επόμενο δίμηνο, με στόχο την αποστολή σαφούς αποτρεπτικού μηνύματος.

Η εικόνα στην περίπτωση της Αιγύπτου είναι πιο ενθαρρυντική. Στο πρώτο εξάμηνο του 2025 είχαν καταγραφεί περίπου 3.500 αφίξεις Αιγυπτίων και μόλις 49 επιστροφές. Μετά την αλλαγή πολιτικής και τον εγκλεισμό Αιγυπτίων σε δομές, όπως η Σιντική, οι ροές στο πρώτο εξάμηνο του 2026 περιορίστηκαν περίπου στις 800, ενώ οι επιστροφές ξεπέρασαν τις 300.

Εδώ αποκτά πρόσθετο βάρος το σχέδιο των return hubs. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η προοπτική μεταφοράς υπηκόων χωρών όπως το Μπανγκλαντές, το Πακιστάν ή η Αίγυπτος σε κέντρο επιστροφής στη Ρουάντα ή την Ουγκάντα μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό κίνητρο για την επιλογή της οικειοθελούς επιστροφής στις χώρες καταγωγής τους.