Τεχνητή Νοημοσύνη: Το Ενεργειακό Εμπόδιο που Αφήνει την Ευρώπη Πίσω από ΗΠΑ και Κίνα

Η Ευρώπη καταβάλλει προσπάθειες να καλύψει την ψαλίδα που τη χωρίζει από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ωστόσο, ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια εμφανίζεται πριν καν φτάσουμε στα προηγμένα τσιπ και τα τεράστια υπολογιστικά μοντέλα: βρίσκεται στο ίδιο το ηλεκτρικό ρεύμα.

Η κατακερματισμένη αγορά ενέργειας, οι ανεπαρκείς διασυνδέσεις και τα παλαιωμένα δίκτυα απειλούν να γίνουν ο κύριος περιοριστικός παράγοντας για τις επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων (data centers), σύμφωνα με ανάλυση του Martin Vladimirov, διευθυντή του προγράμματος Γεωοικονομίας του Center for the Study of Democracy (CSD), όπως αναδημοσιεύεται από το Reuters.

Η διαφορά με τις ΗΠΑ είναι ήδη εμφανής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον Ιούλιο ένα σχέδιο για τη δημιουργία επτά μεγάλων υπολογιστικών μονάδων για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Δεκαοκτώ από τα 27 κράτη-μέλη διεκδικούν τουλάχιστον μία εγκατάσταση, δεσμεύοντας περίπου 3 δισεκατομμύρια ευρώ για μελλοντικές αγορές υπολογιστικής ισχύος.

Αντίθετα, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι συνολικές κεφαλαιουχικές δαπάνες έξι μεγάλων παρόχων υποδομών cloud, κυρίως αμερικανικών, αναμένεται να υπερβούν το 1,3 τρισεκατομμύριο δολάρια έως το 2027, σύμφωνα με την S&P Global Ratings. Παρόλο που τα δύο ποσά δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα, υπογραμμίζουν το μέγεθος της επενδυτικής απόστασης.

Ρεύμα Διπλάσιο από τις ΗΠΑ

Το ενεργειακό κόστος επιδεινώνει περαιτέρω την κατάσταση. Το 2025, οι μεγάλες ενεργοβόρες βιομηχανίες στην Ε.Ε. αναμένεται να πληρώνουν κατά μέσο όρο περίπου 107 δολάρια ανά μεγαβατώρα για ηλεκτρική ενέργεια, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Η τιμή αυτή είναι διπλάσια από αυτή των ΗΠΑ και περίπου 57% υψηλότερη από της Κίνας.

Η πίεση έχει ήδη γίνει αισθητή στην ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η συνολική παραγωγή το 2025 ήταν μόλις 1% υψηλότερη από τα επίπεδα του 2021, σύμφωνα με ανάλυση στοιχείων της Eurostat από το CSD.

Στον κλάδο των χημικών, η παραγωγή κατέγραψε πτώση 19% την ίδια περίοδο. Στον τομέα του βασικού σιδήρου και χάλυβα η πτώση έφτασε το 16%, στο τσιμέντο το 14% και στο αλουμίνιο το 11%.

Η ενέργεια δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Η ασθενέστερη παγκόσμια ζήτηση, η μεταφορά παραγωγικών μονάδων από την Ευρώπη προς τις ΗΠΑ και την Κίνα, καθώς και ο εντονότερος ανταγωνισμός, κυρίως από ασιατικές επιχειρήσεις, έχουν επίσης επιβαρύνει την ευρωπαϊκή μεταποίηση.

Ωστόσο, ενώ μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας ανέκαμψαν από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ενεργοβόρος βιομηχανία δεν έχει επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα.

Data Center σε Δύο Χρόνια, Σύνδεση σε Επτά

Για την Τεχνητή Νοημοσύνη, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο επείγον, καθώς τα data centers απαιτούν μεγάλες και σταθερές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Περίπου το 40% των δικτύων διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ε.Ε. είναι ηλικίας άνω των 40 ετών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι έως το 2030 απαιτούνται επενδύσεις 584 δισεκατομμυρίων ευρώ για τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση των ευρωπαϊκών δικτύων.

Η χρονική απόσταση είναι επίσης σημαντική. Ένα data center μπορεί να κατασκευαστεί σε περίπου δύο χρόνια. Ωστόσο, η σύνδεσή του με το ευρωπαϊκό δίκτυο μπορεί να χρειαστεί έως και επτά.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι νέες επενδύσεις να συγκεντρώνονται σε χώρες όπου υπάρχει διαθέσιμο και σχετικά φθηνό ηλεκτρικό ρεύμα. Από το 2024, έχουν ανακοινωθεί 68 μεγάλα projects data centers στην Ε.Ε., σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το CSD από εταιρικές ανακοινώσεις και εθνικούς οργανισμούς επενδύσεων.

Τα 43 από αυτά βρίσκονται σε μόλις τέσσερις χώρες: Γαλλία, Ισπανία, Φινλανδία και Σουηδία. Η διαφορά στο κόστος είναι σημαντική. Ένα data center ισχύος 100 MW θα είχε ετήσιο λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας περίπου 254 εκατομμυρίων ευρώ στη Γερμανία. Στην Ισπανία, το αντίστοιχο ποσό υπολογίζεται στα 153 εκατομμύρια ευρώ και στη Φινλανδία στα 91 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις του CSD. Η Φινλανδία ευνοείται από ένα ενεργειακό μείγμα στο οποίο κυριαρχούν η πυρηνική ενέργεια και οι ανανεώσιμες πηγές.

Το Στοίχημα των Δικτύων

Η ανάλυση του Reuters επισημαίνει ως κρίσιμο βήμα την αύξηση της δυνατότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών. Επί του παρόντος, οι αδύναμες διασυνδέσεις, οι μεγάλες αποκλίσεις στα τέλη μεταφοράς και οι περίπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης συνεχίζουν να κατακερματίζουν μια αγορά που τυπικά είναι ενιαία.

Η επέκταση της πυρηνικής και της υδροηλεκτρικής παραγωγής θα μπορούσε, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, να μειώσει την εξάρτηση από το ακριβότερο εισαγόμενο φυσικό αέριο, ενώ οι επενδύσεις σε συστήματα αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) μπορούν να ενισχύσουν την αξιοπιστία της τροφοδοσίας για τη βιομηχανία.

Παράλληλα, προτείνεται ένας κοινός ευρωπαϊκός σχεδιασμός για τις μελλοντικές ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε τα δίκτυα, η νέα παραγωγή από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και οι βιομηχανικές επενδύσεις να αναπτύσσονται συντονισμένα. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και οι εθνικές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να χρηματοδοτούν εκ των προτέρων τις αναγκαίες υποδομές, αντί να περιμένουν την εμφάνιση της ζήτησης.

Ανάλογη λογική προτείνεται και για τις μεγάλες υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης: όχι μία «gigafactory» σε κάθε κράτος-μέλος, αλλά επιλογή τοποθεσιών βάσει πραγματικής ζήτησης, επάρκειας δικτύου και διαθεσιμότητας ενέργειας, με πρόσβαση των υπόλοιπων χωρών μέσω διασυνδεδεμένων υπολογιστικών κόμβων.

Η ενέργεια, πάντως, αποτελεί μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Η Ε.Ε. παράγει λιγότερο από το 10% των ημιαγωγών παγκοσμίως και δεν διαθέτει επαρκή παραγωγική ικανότητα στα πλέον προηγμένα τσιπ. Παρά την ισχυρή θέση της ολλανδικής ASML στον εξοπλισμό λιθογραφίας, η ευρωπαϊκή αγορά εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικό σχεδιασμό τσιπ, ασιατική παραγωγή και μη ευρωπαϊκές πλατφόρμες cloud.

Πριν από δύο χρόνια, ο Mario Draghi είχε προειδοποιήσει ότι χωρίς ανάκαμψη των επενδύσεων και της παραγωγικότητας, η Ευρώπη κινδυνεύει με μια «αργή αγωνία». Στην κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης, το κατά πόσο η Ευρώπη θα καταφέρει να εξασφαλίσει επαρκή και ανταγωνιστική ηλεκτρική ενέργεια γίνεται πλέον κεντρικό στοιχείο αυτής της εξίσωσης.

MoneyReview.gr

Ενέργεια περισσότερη από ολόκληρες πόλεις θα καταναλώνει η Τεχνητή Νοημοσύνη

Δύσκολος χειμώνας για την ευρωπαϊκή βιομηχανία – Ενεργειακός κλοιός στα εργοστάσια

Ρεύμα από τη Σαχάρα: Το ευρωπαϊκό στοίχημα των 25 δισ. ευρώ