Το Νερό: Νέα Στρατηγική Προτεραιότητα της Ευρώπης, με την Ελλάδα στο Επίκεντρο
Το νερό αναδεικνύεται ως μια από τις νέες στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κλιματική κρίση, η λειψυδρία, οι αυξανόμενες ανάγκες και οι πιέσεις στις υποδομές καθιστούν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων όχι απλώς περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά κρίσιμο παράγοντα για την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα.
Το μήνυμα αυτό υπογράμμισε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Δόθηκε έμφαση στις επενδύσεις σε υδατικές υποδομές, στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για την ασφάλεια και την επάρκεια του νερού. Κεντρικό ρόλο σε αυτούς τους σχεδιασμούς αναμένεται να παίξει η νέα Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Νερό, η οποία θα λειτουργήσει ως μηχανισμός συντονισμού πολιτικών και επενδύσεων.
Αυτή η νέα κατεύθυνση διαμορφώνει ένα ανανεωμένο περιβάλλον και για την Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει πλέον στενότερα τις πολιτικές για το νερό με τη χρηματοδότηση υποδομών, την αντιμετώπιση φυσικών κινδύνων και την κλιματική προσαρμογή. Μέσω της αναθεωρημένης Πολιτικής Συνοχής, προβλέπεται ενίσχυση πόρων για έργα που αφορούν τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, την προστασία από πλημμύρες και ξηρασίες, καθώς και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κρατών-μελών.
Στο πλαίσιο αυτής της ευρωπαϊκής στρατηγικής εντάσσονται πρωτοβουλίες όπως το σχέδιο αντιμετώπισης καυσώνων, η Συμμαχία για την Κλιματική Ασφάλιση και η πρωτοβουλία OceanEye για την παρακολούθηση θαλάσσιων και υδάτινων οικοσυστημάτων με αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Το κοινό σημείο αναφοράς είναι η αναγνώριση του νερού ως κρίσιμης υποδομής και παραμέτρου που επηρεάζει την οικονομία, την ασφάλεια, την ποιότητα ζωής και την ανθεκτικότητα των πόλεων.
Από ελληνικής πλευράς, σε αυτήν τη λογική εντάσσονται οι πρωτοβουλίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ). Ο Υπουργός, Σταύρος Παπασταύρου, έχει θέσει ως προτεραιότητες τη θεσμική μεταρρύθμιση για το νερό, την πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, την ενίσχυση των υποδομών και την αξιοποίηση τεχνογνωσίας και νέων τεχνολογιών. Παράλληλα, υλοποιούνται έργα συνολικού ύψους 3,4 δισ. ευρώ, που καλύπτουν περίπου τους μισούς δήμους της χώρας.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η στρατηγική αυτή αξιοποιεί ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και τεχνογνωσία. Μετά τη συμφωνία του ΥΠΕΝ με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) τον Ιούλιο, για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υπηρεσιών και υποδομών στους τομείς του νερού και της ενέργειας, το επόμενο βήμα εστιάζει στη Θεσσαλονίκη.
Συγκεκριμένα, την περασμένη Παρασκευή, η ΕΥΑΘ υπέγραψε συμφωνία με την ΕΤΕπ, μέσω του InvestEU Advisory Hub, με στόχο την κατάρτιση ενός μακροπρόθεσμου επενδυτικού προγράμματος. Η συνεργασία θα εξετάσει τις υφιστάμενες υποδομές ύδρευσης, αποχέτευσης, επεξεργασίας λυμάτων και κυκλικής οικονομίας, καθώς και τις μελλοντικές επενδυτικές ανάγκες της ευρύτερης περιοχής.
Το ζητούμενο για το ΥΠΕΝ δεν είναι μόνο η υλοποίηση νέων έργων, αλλά και η ιεράρχηση των αναγκών. Στο πλαίσιο της συμβουλευτικής υποστήριξης, θα αξιολογηθούν οι υπάρχουσες υποδομές και θα εκπονηθεί ένα επενδυτικό πρόγραμμα με βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Πιθανές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, τη μείωση των απωλειών νερού, τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, την ψηφιακή παρακολούθηση, την αναβάθμιση της επεξεργασίας λυμάτων, την επαναχρησιμοποίηση νερού και την εφαρμογή λύσεων κυκλικής οικονομίας.
«Σε συνέχεια της συμφωνίας μεταξύ ΥΠΕΝ και ΕΤΕπ για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υπηρεσιών και υποδομών σε νερό και ενέργεια τον Ιούλιο, σήμερα προχωρά και η ΕΥΑΘ σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας», τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Παπασταύρου. «Τα πεπαλαιωμένα δίκτυα και οι απώλειες νερού, οι αυξημένες ανάγκες σε νερό και οι τουριστικές πιέσεις, οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της λειψυδρίας σε όλο τον κόσμο δεν επιτρέπουν αδράνεια ούτε μπορούν να αντιμετωπιστούν μεμονωμένα και αποσπασματικά. Γι’ αυτό και προχωρήσαμε σε μία γενναία θεσμική μεταρρύθμιση».
Η διάσταση της Θεσσαλονίκης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ΕΥΑΘ παρέχει υπηρεσίες ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων σε περίπου 1,3 εκατομμύρια ανθρώπους στην ευρύτερη περιοχή. Η αξιοπιστία και η ανθεκτικότητα αυτών των υπηρεσιών αποκτούν αυξημένη σημασία υπό την πίεση της κλιματικής αλλαγής, της αυξανόμενης ζήτησης και της ανάγκης για αποδοτικότερη χρήση νερού και ενέργειας.
Παράλληλα, η συνεργασία αποκτά πρόσθετη θεσμική διάσταση μετά τη μεταρρύθμιση στον χάρτη των υδάτων, βάσει της οποίας η ΕΥΑΘ αναλαμβάνει κεντρικότερο ρόλο με την ενσωμάτωση 25 παρόχων ύδρευσης και άρδευσης σε Θεσσαλονίκη και Χαλκιδική. Σύμφωνα με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της ΕΥΑΘ, Άνθιμο Αμανατίδη, αυτή η εξέλιξη δημιουργεί την ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική διαχείρισης του υδατικού πόρου, με τεκμηριωμένο επενδυτικό σχεδιασμό, σαφείς προτεραιότητες και αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
