Ο τουρκικός στρατός: Μια εικόνα που κρύβει την πραγματική του αδυναμία

Η τουρκική στρατιωτική μηχανή παρουσιάζεται διαρκώς ως μια περιφερειακή υπερδύναμη, έτοιμη να επιβάλει τους δικούς της όρους. Ωστόσο, πίσω από την εντυπωσιακή πρόσοψη των παρελάσεων, τα προπαγανδιστικά βίντεο και τους φιλόδοξους αμυντικούς σχεδιασμούς, κρύβεται μια δομικά εύθραυστη πραγματικότητα. Η ουσιαστική ισχύς της στρατιωτικής αυτής δύναμης περιορίζεται στην ικανότητά της να καλύπτει επικοινωνιακά τα κενά της.

Του Χρήστου Μαζανίτη

Στη σημερινή γεωπολιτική σκηνή, λίγες χώρες δίνουν τόση έμφαση στην εικόνα τους όσο η Τουρκία. Η στρατηγική της Άγκυρας δεν βασίζεται μόνο στην πραγματική αξία των Ενόπλων Δυνάμεών της, αλλά κυρίως στην ικανότητα να δημιουργεί αποτρεπτικές εντυπώσεις. Αυτό αποτρέπει τους αντιπάλους της από το να εξετάσουν τις πραγματικές της αδυναμίες. Τα τελευταία χρόνια, η τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει γίνει σημείο αναφοράς, τόσο εσωτερικά όσο και στην εξωτερική της πολιτική. Όμως, μια βαθύτερη ανάλυση αποκαλύπτει μια μεγάλη εξάρτηση από ξένα εξαρτήματα, κρίσιμες τεχνολογίες που λείπουν και πρώτες ύλες από τη Δύση, οι οποίες υπόκεινται σε περιορισμούς και εμπάργκο.

Το αφήγημα της «εγχώριας και εθνικής» ισχύος καταρρέει όταν τίθενται θεμελιώδη ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα σε μια ενδεχόμενη παρατεταμένη σύγκρουση υψηλής έντασης. Η Τουρκία έχει καταφέρει να πείσει ότι παράγει τα πάντα μόνη της, ενώ στην πραγματικότητα συναρμολογεί συστήματα χρησιμοποιώντας δυτικούς κινητήρες, αμερικανικά ή ευρωπαϊκά ηλεκτρονικά και λογισμικό που δύσκολα ανανεώνεται σε συνθήκες απομόνωσης. Το κενό αυτό καλύπτεται επιδέξια από έναν οδοστρωτήρα προπαγάνδας, που μετατρέπει κάθε μικρή τεχνολογική επιτυχία σε κοσμογονικό γεγονός.

Ογκώδης Στρατός με γερασμένη ραχοκοκαλιά

Εξετάζοντας τον τουρκικό Στρατό Ξηράς στα χαρτιά, οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί: εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες, τεράστιες μεραρχίες και χιλιάδες τεθωρακισμένα. Ωστόσο, η ποσότητα απέχει πολύ από την ποιότητα που απαιτεί το σύγχρονο πεδίο μάχης. Ο μεγαλύτερος μέρος του στόλου των αρμάτων μάχης αποτελείται από παλαιότευκτους τύπους, όπως τα αμερικανικής προέλευσης M48 και M60, τα οποία, ακόμα και στις αναβαθμισμένες εκδόσεις τους, δεν έχουν τις δυνατότητες επιβίωσης απέναντι σε σύγχρονα αντιαρματικά συστήματα και κατευθυνόμενα βλήματα νέας γενιάς.

Το πολυφημισμένο εγχώριο άρμα «Altay» παραμένει εδώ και χρόνια ένα γεφύρι της Άρτας, εγκλωβισμένο στις κυρώσεις και στην αδυναμία εύρεσης αξιόπιστου κινητήρα, αφού η συνεργασία με τη Γερμανία ναυάγησε οριστικά. Επιπλέον, οι μαζικές εκκαθαρίσεις μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 απογύμνωσαν τον στρατό ξηράς από έμπειρο, ικανό και ικανότατο στελεχιακό δυναμικό. Χιλιάδες αξιωματικοί και υπαξιωματικοί υψηλής κατάρτισης αποστρατεύθηκαν ή φυλακίστηκαν, αφήνοντας κενά που καλύφθηκαν από ιδεολογικά τοποθετημένα στελέχη, τα οποία συχνά στερούνται της απαραίτητης τακτικής ευελιξίας.

Πολεμική Αεροπορία: Η απώλεια ισορροπίας

Στον αέρα, η κατάσταση για την τουρκική πολεμική αεροπορία είναι ακόμη πιο οριακή. Ο αποκλεισμός της Άγκυρας από το πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 αποτέλεσε ένα στρατηγικό σοκ από το οποίο η τουρκική αεροπορία δεν έχει καταφέρει να συνέλθει. Ο κύριος όγκος της δύναμης κρούσης βασίζεται σε μια παρωχημένη πλέον διαμόρφωση των F-16, τα οποία φτάνουν σταδιακά στα όρια του ορίου ζωής τους, ενώ τα αιτήματα για τον εκσυγχρονισμό τους στο επίπεδο Viper σκοντάφτουν σε διαρκείς γεωπολιτικούς αστερίσκους και αμερικανικές εγγυήσεις, βάσει των κυρώσεων CAATSA.

Το πολυαναμενόμενο πρόγραμμα του εγχώριου μαχητικού KAAN βρίσκεται ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο δοκιμών, απέχοντας τουλάχιστον μια δεκαετία από την πλήρη επιχειρησιακή ένταξη και μαζική παραγωγή. Την ίδια στιγμή, η έλλειψη προηγμένων ραντάρ AESA σε επαρκείς αριθμούς και η δυσκολία εκπαίδευσης νέων, έμπειρων πιλότων –λόγω της μαζικής αποχώρησης βετεράνων– δημιουργούν μια τεράστια μαύρη τρύπα στον κρίσιμο τομέα της αεροπορικής υπεροχής.

Το κενό αυτό επιχειρείται να καλυφθεί επικοινωνιακά με την υπερέκθεση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών drones / UAV’s, τα οποία όμως, παρά την αξία τους σε ασύμμετρες απειλές, είναι ευάλωτα σε ένα οργανωμένο και πολυστρωματικό σύστημα αεράμυνας.

Πολεμικό Ναυτικό: Φιλοδοξίες χωρίς σταθερές βάσεις

Στη θάλασσα, η τουρκική ναυπηγική προσπαθεί να πείσει για τη γέννηση μιας περιφερειακής ναυτικής δύναμης, με ναυαρχίδα το ελικοπτεροφόρο «Anadolu».

Ωστόσο, η πραγματικότητα στο πεδίο των ναυτικών επιχειρήσεων είναι εντελώς διαφορετική. Το «Anadolu», το οποίο σχεδιάστηκε αρχικά για να φιλοξενήσει τα προηγμένα F-35B, κατέληξε να μετατρέπεται σε ένα πλοίο αποβατικών επιχειρήσεων περιορισμένων δυνατοτήτων και μεταφοράς drones, καθώς στερείται αεροσκαφών κάθετης αποπροσνήωσης.

Ο στόλος των φρεγατών και των αντιτορπιλικών βασίζεται σε γερασμένες σχεδιάσεις, ενώ τα νέα προγράμματα ναυπήγησης φρεγατών κλάσης Istanbul καθυστερούν σημαντικά εξαιτίας των προβλημάτων στην προμήθεια βασικών οπλικών συστημάτων και αισθητήρων από τη Δύση. Η απουσία ισχυρής αντιαεροπορικής προστασίας περιοχής για τα πλοία επιφανείας, σε συνδυασμό με την έλλειψη σύγχρονων υποβρυχίων ικανών να ανατρέψουν τα δεδομένα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, αφήνει το τουρκικό ναυτικό ευάλωτο σε περιοχές υψηλής στρατηγικής σημασίας, αποκαλύπτοντας πως η ναυτική ισχύς της Άγκυρας είναι περισσότερο ποσοτική παρά ποιοτική.

Βεβαίως, η Άγκυρα προτάσσει – κι είναι αλήθεια – τις μαζικές εξαγωγές της κορβέτας που κατασκευάζει κλάσης MILGEM. Όμως όσες χώρες τις έχουν παραλάβει αντιλαμβάνονται την πικρή αλήθεια ότι κάθε άλλο παρά αξιόπιστα πολεμικά πλοία είναι.

Ένας γίγαντας με πήλινα πόδια

Συμπερασματικά, ο τουρκικός στρατός λειτουργεί ως ένα καλοκουρδισμένο επικοινωνιακό αφήγημα που καταφέρνει να κρύβει τις παθογένειές του πίσω από το μέγεθος και την επιθετική ρητορική. Σε μια παρατεταμένη δοκιμασία, η έλλειψη στρατηγικών αποθεμάτων, η εξάρτηση από ξένα ανταλλακτικά, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και η τεχνολογική υστέρηση συνθέτουν το πορτραίτο ενός στρατιωτικού μηχανισμού που μοιάζει με εντυπωσιακό οικοδόμημα χτισμένο στην άμμο. Η αλήθεια βρίσκεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και τα βίντεο επίδειξης δύναμης: ο Τουρκικός Στρατός παραμένει ένα επικίνδυνο μεν, αλλά βαθύτατα ευάλωτο «άδειο πουκάμισο».