Τα Αποθηκευμένα Τουρκικά F-35: Σενάρια Επιστροφής και Διπλωματικά Αδιέξοδα

Μαχητικά αεροσκάφη F-35A Lightning II, τα οποία κατασκευάστηκαν για την Τουρκική Πολεμική Αεροπορία, έχουν εντοπιστεί να φυλάσσονται σε αποθήκη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτή η κατάσταση προέκυψε μετά την αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα και την επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA, ως συνέπεια της απόφασής της να προμηθευτεί το ρωσικό σύστημα S-400.

Του Χρήστου Μαζανίτη

Είναι γνωστό ότι έξι αεροσκάφη F-35 είχαν κατασκευαστεί για την Τουρκική Πολεμική Αεροπορία πριν την επίσημη απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας συντήρησης, τα αεροσκάφη προστατεύονται από διάβρωση με ειδικά υγρά και τα ευαίσθητα συστήματά τους σφραγίζονται, ενώ παράλληλα υποβάλλονται σε τακτική συντήρηση. Μετά τον τερματισμό της συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα, η τύχη αυτών των αεροσκαφών, η οποία απασχόλησε έντονα, δεν ήταν η παράδοσή τους στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ. Αντιθέτως, φωτογραφήθηκαν να βρίσκονται σε κατάσταση αποθήκευσης σε υπόστεγο.

Πριν την απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα, η Τουρκία είχε εκπονήσει σχέδια για την προμήθεια 30 αεροσκαφών F-35A στην αρχική φάση, και συνολικά 100. Τα πρώτα έξι αεροσκάφη, με βάση τους αριθμούς ουράς, βρίσκονταν στις ΗΠΑ για την εκπαίδευση Τούρκων πιλότων. Το πρώτο αεροσκάφος που κατασκευάστηκε για την Τουρκία παραδόθηκε το 2018, και οι Τούρκοι πιλότοι που είχαν ξεκινήσει την εκπαίδευσή τους πραγματοποίησαν τις πρώτες τους πτήσεις με τα δύο πρώτα παραδοθέντα αεροσκάφη.

Αφού η Τουρκία προχώρησε στην απόκτηση του αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από τη Ρωσία, οι ΗΠΑ την απέσυραν από το πρόγραμμα F-35 το 2019 και διέκοψαν την παράδοση των αεροσκαφών στην Τουρκία.

Το κύριο εμπόδιο για την επανένταξη της Τουρκίας στην προμήθεια F-35 και την άρση των κυρώσεων CAATSA παραμένει η διατήρηση του συστήματος αεράμυνας S-400. Μεταξύ των προτεινόμενων λύσεων, αναδεικνύεται η μεταφορά των S-400 από την Τουρκία σε τρίτη χώρα.

Ωστόσο, η Ρωσία θέτει ως απαραίτητη προϋπόθεση για αυτή τη μεταφορά τη συμμετοχή μιας τρίτης χώρας με την οποία διατηρεί φιλικές σχέσεις και η οποία δεν θα προμηθεύσει τους S-400 στην Ουκρανία. Φαίνεται απίθανο η Τουρκία να μπορέσει να μεταφέρει τα συστήματα σε άλλη χώρα χωρίς την έγκριση της Μόσχας.

Οι πρώτες ενδείξεις για πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα εμφανίστηκαν αμέσως μετά την επικοινωνία του τότε Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον Πρόεδρο Ερντογάν, κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.

Παρόλο που πολλοί προεξόφλησαν την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα, η πραγματικότητα παρουσιάζεται πολύ διαφορετική.

Ο τότε Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα, είχε ξεκαθαρίσει ότι «η παράδοση θα διαρκέσει πολλά χρόνια».

Οι επίμονες προσπάθειες της Άγκυρας να αποδεσμευτεί από τους S-400 αντιμετωπίζουν εμπόδια, είτε από την πλευρά των Ρώσων είτε από την πλευρά των ΗΠΑ, όσον αφορά τη μεταφορά τους σε χώρες όπου δραστηριοποιείται η ίδια.

Επιπλέον, όπως έχει αναφερθεί, ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν φαίνεται να έχει ισχυρούς δεσμούς με τον Ερντογάν και το μέλλον της Τουρκίας, μέσω της ενεργειακής συμφωνίας.

Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής στο Μπισκέκ αποτέλεσε μια καθοριστική γεωπολιτική κίνηση, όπου ο Βλαντίμιρ Πούτιν κατάφερε να περιπλέξει περαιτέρω τους στρατηγικούς σχεδιασμούς του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Στο επίκεντρο των κλειστών συνομιλιών βρέθηκε το ακανθώδες ζήτημα των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400.

Η Άγκυρα προσήλθε στη σύνοδο με την ελπίδα να βρει μια διέξοδο, μια φόρμουλα απεμπλοκής που θα της επέτρεπε να αποχωριστεί το αμφιλεγόμενο ρωσικό υλικό χωρίς να προκαλέσει την οργή της Ρωσίας. Ωστόσο, η Μόσχα είχε διαφορετικά σχέδια, μετατρέποντας το Μπισκέκ σε ένα σημείο όπου ο Τούρκος Πρόεδρος βρέθηκε πιο σφιχτά δεμένος από ποτέ στο ρωσικό στρατόπεδο.

Η παρουσία της Τουρκίας στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χαρακτηριζόταν από την αγωνία της επαναπροσέγγισης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την αποκατάσταση των στρατιωτικών ισορροπιών εντός του ΝΑΤΟ. Για να επιτευχθεί η πολυπόθητη επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, η Ουάσινγκτον είχε θέσει ως αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση την οριστική απομάκρυνση των S-400 από το τουρκικό έδαφος, είτε μέσω πώλησης είτε μέσω μεταφοράς σε τρίτη χώρα.

Ο Ερντογάν, αντιλαμβανόμενος το σημαντικό κόστος ασφαλείας και τεχνολογίας που συνεπάγεται η απομόνωση της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας, επιχείρησε να ανοίξει διάλογο με το Κρεμλίνο για την τύχη των συστημάτων. Παρόλα αυτά, η ρωσική πλευρά υπενθύμισε με σαφήνεια ότι οι διμερείς συμβάσεις και οι στρατηγικές υποχρεώσεις δεν επιτρέπουν μονομερείς ενέργειες ή μεταβιβάσεις χωρίς τη ρητή και δύσκολα παρεχόμενη ρωσική συναίνεση.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν αξιοποίησε την περίσταση για να καταδείξει ότι η ρωσική δέσμευση προς την Άγκυρα δεν είναι εύκολο να αρθεί υπό την πίεση της Δύσης. Με δεδομένες τις ενεργειακές εξαρτήσεις, τα οικονομικά ερείσματα και την εύθραυστη ισορροπία στις περιφερειακές συγκρούσεις, η Μόσχα κατέστησε σαφές ότι η Τουρκία δεν διαθέτει την πολυτέλεια μιας απότομης στροφής. Κάθε προσπάθεια του Ερντογάν να παρουσιάσει μια λύση εκτόνωσης προσέκρουσε στο αδιαπέραστο τείχος των νομικών και συμβατικών δεσμεύσεων που είχαν υπογραφεί στο παρελθόν. Έτσι, το όνειρο της Άγκυρας για μια ομαλή αποδέσμευση από τους S-400 κατέρρευσε υπό το βάρος της ρεαλπολιτικής του Κρεμλίνου.

Το αποτέλεσμα της συνόδου στο Μπισκέκ άφησε την τουρκική ηγεσία εγκλωβισμένη σε ένα στρατηγικό αδιέξοδο. Η Τουρκία εξακολουθεί να πληρώνει το τίμημα της επιλογής της να αγνοήσει τις προειδοποιήσεις του ΝΑΤΟ, διατηρώντας οπλικά συστήματα που υπονομεύουν την αξιοπιστία της έναντι των συμμάχων της, χωρίς παράλληλα να μπορεί να τα αποποιηθεί εξαιτίας των γεωπολιτικών πιέσεων της Ρωσίας. Ο Ερντογάν διαπίστωσε με οδυνηρό τρόπο ότι η έξοδος από το λαβύρινθο των S-400 απαιτεί ένα τίμημα που το Κρεμλίνο δεν είναι διατεθειμένο να χαρίσει, διατηρώντας την Τουρκία δέσμια μιας πολυδιάστατης εξάρτησης που περιορίζει δραστικά τα περιθώρια κινήσεώς της στη διεθνή σκηνή.