Η αγορά LNG παραμένει αιχμάλωτη των εξελίξεων στο Ιράν: Ο κίνδυνος νέας ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη

Η σταδιακή αποκατάσταση των εξαγωγών πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή δεν σημαίνει αυτόματα επιστροφή στην ομαλότητα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Οκτώ μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, το Κατάρ, ένας από τους μεγαλύτερους παγκόσμιους προμηθευτές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), συνεχίζει να λειτουργεί με σημαντικά μειωμένη παραγωγή και εξαγωγές. Οι επιπτώσεις γίνονται ήδη αισθητές στην Ευρώπη και την Ασία, με τις τιμές του φυσικού αερίου να έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα.

Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις πολεμικές επιχειρήσεις ή στις ζημιές των εγκαταστάσεων. Ακόμη και η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ δεν εγγυάται την άμεση επιστροφή των εξαγωγών LNG στα προηγούμενα επίπεδα. Η παραγωγή, η αποθήκευση και η μεταφορά του φυσικού αερίου αποτελούν μια σύνθετη αλυσίδα, όπου ακόμη και μια προσωρινή διακοπή μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα.

Από 1,6 εκατομμύρια τόνους σε μόλις 600.000 τόνους

Το μέγεθος της διαταραχής αποτυπώνεται στα στοιχεία της Kpler. Τον Σεπτέμβριο, οι εξαγωγές LNG του Κατάρ ανήλθαν σε 1,6 εκατομμύρια τόνους, σημειώνοντας την καλύτερη επίδοση από την έναρξη του πολέμου. Ωστόσο, η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε λιγότερο από το ένα τέταρτο των προπολεμικών εξαγωγών.

Για τον Οκτώβριο, οι εκτιμήσεις είναι ακόμη πιο δυσοίωνες, καθώς οι αποστολές αναμένεται να περιοριστούν στους 600.000 τόνους, πιθανότατα λόγω της κλιμάκωσης των επιθέσεων εναντίον πλοίων.

Ακόμη και από τις περιορισμένες ποσότητες του Σεπτεμβρίου, περίπου το ένα τρίτο κατευθύνθηκε στο Κουβέιτ, χωρίς να εγκαταλείψει τον Περσικό Κόλπο. Τα υπόλοιπα φορτία κατέληξαν στην Κίνα, την Ινδία και άλλες ασιατικές αγορές. Σύμφωνα με την Kpler, αρκετά δεξαμενόπλοια απενεργοποιούσαν τα συστήματα δορυφορικού εντοπισμού κατά τη διέλευσή τους από τα Στενά του Ορμούζ.

Η QatarEnergy έχει ήδη παρατείνει τις δηλώσεις ανωτέρας βίας (force majeure) προς πελάτες της στην Ασία και την Ευρώπη, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά ότι αδυνατεί να ανταποκριθεί σε μέρος των συμβατικών υποχρεώσεών της.

Το πετρέλαιο ανακάμπτει, το LNG όχι

Η εικόνα είναι διαφορετική στην αγορά πετρελαίου. Τον Σεπτέμβριο, οι εξαγωγές αργού από τη Μέση Ανατολή μέσω των Στενών του Ορμούζ έφθασαν τα 16 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, περίπου στο 80% των προπολεμικών επιπέδων, σύμφωνα με την Kpler.

Η αύξηση των ροών επέτρεψε στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Κουβέιτ και στο Ιράκ να ενισχύσουν την παραγωγή τους.

Ωστόσο, η ανάκαμψη παραμένει εύθραυστη. Οι επιθέσεις εναντίον πλοίων συνεχίζονται, ενώ οι διαπραγματεύσεις για την ασφαλή επαναλειτουργία των Στενών δεν έχουν οδηγήσει σε οριστική συμφωνία.

Στην περίπτωση του πετρελαίου, η επανεκκίνηση των εξαγωγών είναι σχετικά ευκολότερη, χάρη στις μεγαλύτερες δυνατότητες αποθήκευσης, στον πολυάριθμο στόλο δεξαμενόπλοιων και στις πιο ευέλικτες υποδομές μεταφοράς.

Για το LNG, τα πράγματα είναι πολύ πιο περίπλοκα. Οι εγκαταστάσεις του Κατάρ περιλαμβάνουν 14 μονάδες υγροποίησης, οι οποίες τροφοδοτούνται από το υπεράκτιο κοίτασμα North Field, το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, το οποίο μοιράζεται με το Ιράν.

Από την έναρξη του πολέμου, η παραγωγή έχει περιοριστεί στα απολύτως απαραίτητα επίπεδα για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης και ορισμένων εξαγωγών.

Η αύξησή της προϋποθέτει ότι θα μπορεί να απομακρύνεται και το συμπύκνωμα φυσικού αερίου (condensate), ένα ελαφρύ υγρό υδρογονανθράκων που παράγεται μαζί με το φυσικό αέριο. Εάν οι εξαγωγές του παραμείνουν αβέβαιες, οι δεξαμενές αποθήκευσης κινδυνεύουν να γεμίσουν, αναγκάζοντας την εταιρεία να περιορίσει εκ νέου την άντληση. Αντίστοιχα, οι διαθέσιμοι αποθηκευτικοί χώροι LNG είναι περιορισμένοι, ενώ ο παγκόσμιος στόλος εξειδικευμένων πλοίων μεταφοράς είναι πολύ μικρότερος από εκείνον των πετρελαιοφόρων.

Για τις ναυτιλιακές εταιρείες, το ενδεχόμενο ένα LNG carrier μεγάλης αξίας να εγκλωβιστεί για εβδομάδες στον Περσικό Κόλπο ή να δεχθεί επίθεση αποτελεί κίνδυνο που δύσκολα μπορούν να αναλάβουν.

Ζημιές δισεκατομμυρίων και ύφεση 8,6%

Οι συνέπειες για την οικονομία του Κατάρ είναι ήδη ιδιαίτερα σοβαρές. Οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις έθεσαν εκτός λειτουργίας περίπου το 17% της εξαγωγικής δυναμικότητας LNG της χώρας, προκαλώντας ζημιές που ενδέχεται να απαιτήσουν χρόνια για την πλήρη αποκατάστασή τους.

Ο διευθύνων σύμβουλος της QatarEnergy, Saad al-Kaabi, είχε εκτιμήσει ότι η απώλεια εσόδων μπορεί να φθάσει περίπου τα 20 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ενώ η αποκατάσταση των μονάδων που επλήγησαν ενδέχεται να διαρκέσει έως και τρία με πέντε χρόνια.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει πλέον συρρίκνωση του ΑΕΠ του Κατάρ κατά 8,6% το 2026, όταν πριν από τον πόλεμο αναμενόταν ανάπτυξη 6,1%. Πρόκειται για ανατροπή 14,7 ποσοστιαίων μονάδων στις προοπτικές της οικονομίας.

Παράλληλα, η μείωση των εξαγωγών από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχει δημιουργήσει σημαντικό κενό στην παγκόσμια προσφορά LNG.

Η αύξηση των αμερικανικών εξαγωγών κατά περίπου 14% το 2026, στα 123 εκατομμύρια τόνους, έχει περιορίσει μέρος των απωλειών, χωρίς ωστόσο να μπορεί να καλύψει πλήρως τις ποσότητες που λείπουν από την αγορά.

Στον αέρα η μεγαλύτερη επέκταση LNG στον κόσμο

Η κρίση βρίσκει το Κατάρ στη μέση ενός από τα μεγαλύτερα επενδυτικά προγράμματα στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς φυσικού αερίου. Η χώρα σχεδιάζει να αυξήσει την ετήσια παραγωγική δυναμικότητα LNG από σχεδόν 80 εκατομμύρια τόνους σε 142 εκατομμύρια τόνους έως το 2030, αποκτώντας δυνατότητα παραγωγής που θα αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της παγκόσμιας δυναμικότητας.

Όμως η κατασκευή νέων εγκαταστάσεων δεν αρκεί, όταν παραμένει αβέβαιη η δυνατότητα μεταφοράς του προϊόντος στις διεθνείς αγορές.

Σύμφωνα με το Reuters, η πρώτη νέα μονάδα του έργου North Field East αναμένεται να ξεκινήσει τη διαδικασία λειτουργίας τον Νοέμβριο, με την παραγωγή LNG να τοποθετείται στο πρώτο τρίμηνο του 2027. Το χρονοδιάγραμμα των επόμενων φάσεων παραμένει εκτεθειμένο στις συνέπειες του πολέμου.

Η Ευρώπη αντιμέτωπη με παρατεταμένη πίεση

Για την Ευρώπη, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μόνο οι σημερινές ελλείψεις, αλλά η πιθανότητα η διαταραχή να διαρκέσει και τους επόμενους μήνες. Οι ευρωπαϊκές και ασιατικές τιμές LNG έφθασαν στα τέλη Σεπτεμβρίου στα υψηλότερα επίπεδα από τις αρχές του 2023, σχεδόν τριπλάσια από εκείνα που επικρατούσαν πριν από τον πόλεμο.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει του χειμώνα, καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται να εξασφαλίσουν επαρκείς προμήθειες φυσικού αερίου σε μια περίοδο αυξημένης ζήτησης και περιορισμένων εναλλακτικών πηγών.

Για την Ελλάδα, η πίεση στη διεθνή αγορά LNG αποτελεί πρόσθετο παράγοντα κινδύνου για το κόστος ηλεκτροπαραγωγής, δεδομένου του ρόλου που διαδραματίζουν οι μονάδες φυσικού αερίου στη διαμόρφωση των χονδρεμπορικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Η κεντρική διαπίστωση της ανάλυσης του Reuters είναι ότι η ενεργειακή ομαλότητα δεν μπορεί να αποκατασταθεί μόνο με μια προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών στα Στενά του Ορμούζ. Το Κατάρ χρειάζεται σταθερές εγγυήσεις ασφαλούς ναυσιπλοΐας, ώστε να μπορέσει να επαναφέρει την παραγωγή, να εξασφαλίσει τη μεταφορά των φορτίων και να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πελατών του.

Χωρίς μια αξιόπιστη και διαρκή συμφωνία μεταξύ του Ιράν, των ΗΠΑ και των περιφερειακών δυνάμεων, η μεγαλύτερη επέκταση παραγωγής LNG στον κόσμο κινδυνεύει να παραμείνει αναξιοποίητη, την ώρα που η διεθνής αγορά έχει ανάγκη από νέες ποσότητες φυσικού αερίου.

Και αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν το πετρέλαιο αρχίσει να επιστρέφει στην κανονικότητα, η κρίση του φυσικού αερίου μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη διάρκεια.

MoneyReview.gr

LNG: Η Ευρώπη κρατά χαμηλά τα ναύλα – Ο ασιατικός παράγοντας του χειμώνα

Συμφωνία ΗΠΑ–Νότιας Κορέας: Επένδυση 8,4 δισ. δολαρίων σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο

ExxonMobil: Έως το 2030 οι ΗΠΑ θα καλύπτουν το 30% της παγκόσμιας αγοράς LNG

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News