Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Ενέργεια, Νέος Προϋπολογισμός και Ουκρανία στο Μικροσκόπιο
Η τρέχουσα ενεργειακή κρίση, οι πρόσθετες πολιτικές για την αντιμετώπιση των αυξημένων τιμών, ο νέος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 και η διαρκής στήριξη προς την Ουκρανία, αποτελούν τα κεντρικά θέματα της διήμερης Συνόδου Κορυφής που ξεκινά σήμερα στις 11 π.μ. (ώρα Ελλάδας) στις Βρυξέλλες και θα ολοκληρωθεί την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου.
Στην κορυφή της ατζέντας της Συνόδου βρίσκεται η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, με την ενεργειακή κρίση και τα μέτρα για την ανάσχεση των υψηλών τιμών να βρίσκονται στο επίκεντρο. Δεδομένης της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των επιπτώσεών της στις παγκόσμιες αγορές, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να εξετάσουν άμεσα μέτρα ανακούφισης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, καθώς και μακροπρόθεσμες στρατηγικές για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.
Στην επιστολή του προς τους ηγέτες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τονίζει την ανάγκη για «άμεση δράση» και ζητά κατευθύνσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη λήψη «στοχευμένων και προσωρινών μέτρων», παράλληλα με τη συνέχιση της προσπάθειας για την ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης.
«Δεν υπάρχει μία μαγική λύση» που να μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα το πρόβλημα για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις», δήλωσε ένας ευρωπαίος αξιωματούχος, υπογραμμίζοντας ότι οι ηγέτες έχουν παρουσιάσει ποικίλες προτάσεις, οι οποίες χρήζουν προσεκτικής εξέτασης για να διαπιστωθεί ποιες μπορούν να υλοποιηθούν και να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη συναίνεση.
Μεταξύ των προτάσεων που έχουν κατατεθεί, περιλαμβάνεται η επιβολή φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών (windfall tax), η οποία έχει την υποστήριξη της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πολωνίας, της Αυστρίας και της Πορτογαλίας. Επιπλέον, η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν αυξημένη δημοσιονομική ευελιξία για τη χρηματοδότηση προσωρινών μέτρων στήριξης. Στη συζήτηση περιλαμβάνονται επίσης φορολογικές παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, όπως η μείωση του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης, ενώ η Ιταλία και η Τσεχία έχουν προτείνει προσωρινές τροποποιήσεις στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, τονίζει την ανάγκη για «δημοσιονομική σύνεση», προκειμένου να αποφευχθούν περαιτέρω πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών. Σχετικά με τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή εκφράζει επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι τα κράτη-μέλη είναι σε καλύτερη θέση να αποφασίσουν για την εφαρμογή τέτοιων μέτρων. Ωστόσο, έχει συμφωνηθεί η σύσταση μιας ομάδας εργασίας για την εξέταση του θέματος, την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και την παροχή υποστήριξης στα κράτη-μέλη.
Σύμφωνα με το προσχέδιο συμπερασμάτων, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να καλέσουν την Επιτροπή να προχωρήσει σε πρόσθετες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών. «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και να προτείνει, εφόσον κρίνεται σκόπιμο, περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της ραγδαίας αύξησης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Η τελική διατύπωση, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή και θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των συζητήσεων στη Σύνοδο.
Επιπλέον, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να χαιρετίσουν τις προτάσεις της Επιτροπής για βραχυπρόθεσμο ορίζοντα: την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τις βιομηχανίες που πλήττονται περισσότερο από το υψηλό ενεργειακό κόστος, την ανάπτυξη ενός πλαισίου για τη βελτίωση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων, καθώς και πρωτοβουλίες για την εθελοντική ομαδοποίηση της ενεργειακής ζήτησης. Παράλληλα, η Επιτροπή έχει προτείνει την αναβολή κατά ένα έτος ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό της ΕΕ για το μεθάνιο, με στόχο τη διευκόλυνση των εισαγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να τονίσουν ότι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, με περισσότερη καθαρή ενέργεια και αναβαθμισμένα δίκτυα, αποτελεί τον κύριο δρόμο για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα και τη σταδιακή μείωση του ενεργειακού κόστους. Παράλληλα, ενόψει της αναθεώρησης του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS), αναμένεται να ζητήσουν να διασφαλιστεί ότι οι κανόνες για τις εκπομπές ρύπων δεν θα υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
ΣΕ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΟΛΥΕΤΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (2028-2034)
Η συζήτηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 θα επικεντρωθεί στη συμβιβαστική πρόταση που κατέθεσε η Ιρλανδική Προεδρία. Η πρόταση αυτή προβλέπει περικοπές περίπου 8%, που αντιστοιχούν σε 141 δισ. ευρώ, σε σύγκριση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διαμορφώνοντας τον συνολικό προϋπολογισμό σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025.
Ωστόσο, οι θέσεις των κρατών μελών εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις.
Από τη μία πλευρά, οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες – η Γερμανία, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Δανία – θεωρούν ότι το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού παραμένει υπερβολικά υψηλό και ζητούν περικοπές πολλών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Από την άλλη, οι 17 χώρες των «Φίλων της Συνοχής», συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας, ζητούν τη διατήρηση της χρηματοδότησης για την Κοινή Αγροτική Πολιτική και την πολιτική συνοχής, υπογραμμίζοντας τη σημασία τους για τη στήριξη της γεωργίας και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει επίσης τη δυσαρέσκειά της για τις σημαντικές περικοπές που προτείνει η Ιρλανδική Προεδρία, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να υπονομεύσουν βασικές προτεραιότητες που έχουν συμφωνηθεί από κοινού από τα κράτη μέλη. Η Γαλλία, από την πλευρά της, τάσσεται υπέρ ενός «φιλόδοξου» ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, με επαρκή χρηματοδότηση για ουσιαστικές κοινές πολιτικές.
Παράλληλα, η εύρεση συμβιβασμού για τους νέους ιδίους πόρους της ΕΕ, δηλαδή τις νέες πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, κρίνεται ως καθοριστικής σημασίας για την έκβαση των διαπραγματεύσεων.
Η σημερινή συζήτηση αποτελεί το πρώτο βήμα στη διαπραγμάτευση μεταξύ των ηγετών, με τις διαφωνίες ως προς το ύψος και τις προτεραιότητες του νέου προϋπολογισμού να παραμένουν έντονες. Παρόλο που η Ιρλανδική Προεδρία και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιδιώκουν την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους, ορισμένα κράτη μέλη εκφράζουν αμφιβολίες για το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Μετά τη σημερινή συζήτηση, οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν υπό την καθοδήγηση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Παρά τις διαφωνίες ως προς το χρονοδιάγραμμα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιδιώκουν την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων πριν από τα Χριστούγεννα, ώστε να αποφευχθεί η παράταση της διαδικασίας εντός του 2027, μιας χρονιάς με σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία.
ΟΥΚΡΑΝΙΑ
Τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να επαναβεβαιώσουν την αμέριστη στήριξή τους προς την Ουκρανία. Ο πρόεδρος της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναμένεται στις Βρυξέλλες για να ενημερώσει τους «27» για τις ανάγκες της χώρας, εν μέσω των συνεχιζόμενων ρωσικών επιθέσεων κατά αμάχων και κρίσιμων υποδομών.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να επαναλάβουν την αποφασιστικότητά τους να εντείνουν την πίεση στη Ρωσία, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου και τη συμμετοχή σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για την ειρήνη. Παράλληλα, οι «27» αναμένεται να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας για το ντίζελ, η οποία, σύμφωνα με ευρωπαίο αξιωματούχο, είναι «λυπηρή», καθώς έρχεται σε αντίθεση με τη στρατηγική που ακολουθούν ΗΠΑ και ΕΕ τα τελευταία τεσσεράμισι χρόνια. «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να άρουν προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ», αναφέρεται χαρακτηριστικά στα συμπεράσματα.
Στο σκέλος της χρηματοδότησης, η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την κάλυψη των δημοσιονομικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας κατά τη διετία 2026-2027. Από το συνολικό ποσό, 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική στήριξη και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική ενίσχυση. Ωστόσο, ενώ οι πόροι για το 2026 έχουν προσδιοριστεί, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της χρηματοδότησης για το 2027. Στο σχέδιο συμπερασμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένο στην κάλυψη των επειγουσών χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας, σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους, και αναμένει επικαιροποιημένη αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Παράλληλα, καλεί τους διεθνείς εταίρους να ενισχύσουν άμεσα τη στήριξή τους, ώστε να καλυφθούν οι χρηματοδοτικές και στρατιωτικές ανάγκες της χώρας.
Στην ατζέντα περιλαμβάνεται επίσης η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιμετώπιση των υβριδικών επιθέσεων της Ρωσίας και στην κάλυψη κρίσιμων κενών στις στρατιωτικές δυνατότητες των κρατών μελών.
ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ
Το θέμα της μετανάστευσης θα συζητηθεί τη δεύτερη ημέρα της Συνόδου, με έμφαση στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, την επιτάχυνση των επιστροφών και την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων. Στην επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, η πρόεδρος της Επιτροπής, έχει αναδείξει την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής διαχείρισης της μετανάστευσης, μεταξύ άλλων μέσω ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων. Ο μηχανισμός αυτός προβλέπει αυξημένη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων και στις διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, όταν αιφνίδιες μαζικές αφίξεις απαιτούν άμεση δράση και τα υφιστάμενα εργαλεία δεν επαρκούν.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν τις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις τους στην περιφερειακή σταθερότητα, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Κατά την πρώτη ημέρα, οι ηγέτες θα συζητήσουν, στο δείπνο εργασίας, τη διεύρυνση της ΕΕ και τις αναγκαίες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις ενόψει της μελλοντικής διεύρυνσης, με ειδική αναφορά στην ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου, καθώς και τις τελευταίες εξελίξεις.
