Συντάξεις στην Ελλάδα: Τα Νέα Στοιχεία του ΟΟΣΑ για τις Εισφορές Μισθωτών και τις Αποδοχές Ελεύθερων Επαγγελματιών

Οι μισθωτοί εργαζόμενοι στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα υψηλές υποχρεωτικές ασφαλιστικές εισφορές για τη χορήγηση της σύνταξης, σε σύγκριση με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες. Ταυτόχρονα, η συμμετοχή τους σε πρόσθετα συνταξιοδοτικά προγράμματα παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Αυτά προκύπτουν από τα νέα στοιχεία της έκθεσης του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), με τίτλο «OECD Pensions Outlook 2026 – Are We Saving Enough for Retirement?».

Παράλληλα, οι ελεύθεροι επαγγελματίες βρίσκονται αντιμέτωποι με ακόμη μεγαλύτερες προκλήσεις όσον αφορά τη σύνταξή τους. Η πληρωμή χαμηλών ποσών εισφορών κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη πιο χαμηλές αποδοχές από ό,τι πιστεύουν.

Οι συνταξιοδοτικές εισφορές στην Ελλάδα

Η έκθεση του ΟΟΣΑ επισημαίνει, μεταξύ άλλων, τα εξής:

• Το 2024, η μέση αποτελεσματική εισφορά στα υποχρεωτικά ή σχεδόν υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα των χωρών του ΟΟΣΑ για μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα με μέσες αποδοχές ανερχόταν στο 18,8%.
• Το αντίστοιχο ποσοστό στην Ελλάδα ξεπερνούσε το 25%, κατατάσσοντας τη χώρα μας μεταξύ εκείνων με τις υψηλότερες επιβαρύνσεις.
• Η υψηλή αυτή επιβάρυνση δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη ανάπτυξη της προαιρετικής συνταξιοδοτικής κάλυψης, δηλαδή δεν εξασφαλίζει ένα επιπλέον εισόδημα μετά την αποχώρηση από την εργασία.

Πρόσθετα συνταξιοδοτικά προγράμματα: Πόσοι κάνουν αποταμίευση

Σύμφωνα με την έκθεση, το ποσοστό συμμετοχής του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας της Ελλάδας σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα παραμένει κάτω του 10%. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί εργαζόμενοι στη χώρα δεν δημιουργούν ένα δεύτερο αποθεματικό για τη συνταξιοδότησή τους.

Κατά συνέπεια, μετά τη λήξη του εργασιακού τους βίου, το εισόδημά τους θα εξαρτάται σε μεγαλύτερο βαθμό από τη σύνταξη που θα λάβουν μέσω της υποχρεωτικής ασφάλισης. Τα προγράμματα αυτά περιλαμβάνουν και τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), μέσω των οποίων οι ασφαλισμένοι μπορούν να συγκεντρώσουν επιπρόσθετα συνταξιοδοτικά κεφάλαια.

Σε άλλες χώρες, όπως το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ιρλανδία και η Ιαπωνία, τα ποσοστά συμμετοχής σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα κυμαίνονται μεταξύ 50% και 60%.

Οι ελεύθεροι επαγγελματίες

Οι συντάκτες της έκθεσης αναφέρονται εκτενώς στους αυτοαπασχολούμενους της χώρας, οι οποίοι μπορούν να επιλέξουν ασφαλιστική κατηγορία για την καταβολή των εισφορών τους, κάτι που θα επηρεάσει τη μελλοντική τους σύνταξη. Ουσιαστικά, ένας ελεύθερος επαγγελματίας που θα επιλέξει χαμηλή ασφαλιστική κατηγορία θα έχει μεν μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα βραχυπρόθεσμα, λόγω χαμηλότερων εισφορών, αλλά αυτό θα έχει αντίκτυπο στη μελλοντική του σύνταξη.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν δεν υπάρχουν προσωπικές αποταμιεύσεις, επαγγελματική ασφάλιση ή άλλες πηγές εισοδήματος. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι αυτοαπασχολούμενοι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για πρόσθετη συνταξιοδοτική αποταμίευση σε σχέση με τους μισθωτούς.

Ειδικότερα, στις χώρες όπου υπάρχει συνταξιοδοτικό κενό, ένας άνδρας αυτοαπασχολούμενος με μέσες αποδοχές χρειάζεται κατά μέσο όρο πρόσθετη εισφορά 13,1% για να επιτύχει τον στόχο αναπλήρωσης εισοδήματος, ενώ για έναν αντίστοιχο μισθωτό το ποσοστό είναι 9,7%. Τα εν λόγω ποσοστά αφορούν τον μέσο όρο των χωρών με συνταξιοδοτικό κενό.

Οι μελλοντικές συντάξεις των μισθωτών εργαζομένων

Σύμφωνα με την έκθεση, ένας άνδρας μισθωτός στην Ελλάδα με μέσες αποδοχές και πλήρη ασφαλιστικό βίο δεν εμφανίζει συνταξιοδοτικό κενό σε σχέση με τον στόχο αναπλήρωσης του 70% του εισοδήματός του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι θα λάβουν σύνταξη που θα ισούται με το 70% των τελευταίων αποδοχών τους, ούτε ότι οι σημερινές συντάξεις θα επαρκούν για την κάλυψη όλων των αναγκών διαβίωσης. Η τελική σύνταξη του δικαιούχου διαμορφώνεται βάσει των ετών ασφάλισης, των αποδοχών, των διακοπών της επαγγελματικής δραστηριότητας και του ασφαλιστικού του ιστορικού.

Τα συνταξιοδοτικά αποθεματικά

Παρά τη χαμηλή συμμετοχή στη συμπληρωματική ασφάλιση, τα κεφάλαια των ελληνικών κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών σχημάτων παρουσιάζουν σημαντική αύξηση. Το 2025, το ενεργητικό τους αυξήθηκε κατά 20%, φτάνοντας τα 3,2 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) από το 2022 και την ανάπτυξη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.

Ωστόσο, η απόσταση από τα διεθνή δεδομένα παραμένει μεγάλη. Τα συνολικά συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία των χωρών του ΟΟΣΑ αντιστοιχούσαν στο τέλος του 2025 κατά μέσο όρο στο 105,6% του ΑΕΠ, σε αντίθεση με το 1,3% της Ελλάδας.

Το 36,2% των ελληνικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων επενδύθηκε σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, το 17,4% σε καταθέσεις και ρευστά διαθέσιμα, και το 15,3% σε μετοχές.