Η Προσπάθεια της ΕΕ για Εξασφάλιση Κρίσιμων Πρώτων Υλών

Η φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διασφαλίσει την προμήθεια σημαντικών πρώτων υλών μέχρι το 2030 για τη μετάβασή της σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας «φαίνεται ανέφικτη», σύμφωνα με μια νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) που δημοσιοποιήθηκε σήμερα.

Σύμφωνα με τα ευρήματα του ΕΕΣ, η Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις στην επίτευξη των στόχων της όσον αφορά τις πρώτες ύλες, οι οποίες είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση των ενεργειακών και κλιματικών υποχρεώσεών της. Ταυτόχρονα, πολλές από τις πρωτοβουλίες που υποστηρίζονται από την ΕΕ δεν φαίνεται να είναι σε θέση να πετύχουν τους στόχους τους εγκαίρως.

Το ΕΕΣ επισημαίνει ότι βασικές πρώτες ύλες όπως το λίθιο, το νικέλιο, το κοβάλτιο, ο χαλκός και οι σπάνιες γαίες συγκεντρώνονται κυρίως σε λίγες τρίτες χώρες όπως η Κίνα, η Τουρκία και η Χιλή. «Χωρίς κρίσιμες πρώτες ύλες δεν μπορούμε να συζητάμε ούτε για ενεργειακή μετάβαση ούτε για στρατηγική αυτονομία. Δυστυχώς, αυτή τη στιγμή εξαρτώμαστε επικίνδυνα από περιορισμένο αριθμό χωρών εκτός της Ένωσης», δήλωσε εκπρόσωπος του ΕΕΣ.

Για να απαντήσει σε αυτήν την πρόκληση, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε το 2024 τον «Κανονισμό για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες», με σκοπό τη μακροπρόθεσμη διασφάλιση έγκαιρης προμήθειας 26 ορυκτών θεωρούμενων ως «κρίσιμων» για την ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, σύμφωνα με τον EES, «ο κανονισμός αυτός δεν καθορίζει συγκεκριμένους δεσμευτικούς στόχους μέχρι το 2030 και καλύπτει μόνο περιορισμένο αριθμό στρατηγικών πρώτων υλών». Για παράδειγμα, τα τελευταία πέντε χρόνια παρατηρείται πτώση στις εισαγωγές κρίσιμων υλών από έξι από τις δεκατέσσερις χώρες που έχουν συνεργασίες με την ΕΕ. Επιπλέον, οι διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν σταματήσει από το 2024 ενώ άλλες συμφωνίες έως τώρα είναι ανεκτέλεστες.

Ο κανονισμός προβλέπει επίσης ότι έως το 2030 τουλάχιστον το 25% των στρατηγικών πρώτων υλών θα πρέπει να προέρχεται από ανακυκλωμένες πηγές. Ωστόσο, σύμφωνα με τον EES οι προοπτικές παραμένουν δυσάρεστες καθώς τα ποσοστά ανακύκλωσης επτά εκ των είκοσι έξι απαιτούμενων υλικών κυμαίνονται μόλις μεταξύ του 1% και του 5%, ενώ δέκα άλλα δεν έχουν καθόλου διαδικασία ανακύκλωσης.

Ένας άλλος σημαντικός στόχος είναι η ανάπτυξη εγχώριας εξόρυξης στρατηγικών πόρων ώστε να καλύψει το 10% των αναγκών κατανάλωσης. Όμως ο EES επιβεβαιώνει ότι οι εξερευνητικές δραστηριότητες δεν έχουν σημειώσει αξιόλογη πρόοδο και ακόμη κι αν βρεθούν νέα κοιτάσματα μπορεί να χρειαστούν έως και δύο δεκαετίες πριν αυτά αρχίσουν τη λειτουργία τους.{

} Τέλος σχετικά με τον σχεδιασμό επεξεργασίας τουλάχιστον στοχευμένα στο 40% των κρίσιμων πόρων μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας ,ο EES σημειώνει ότι τα υψηλά κόστη ενέργειας θέτουν εμπόδια στην επίτευξη αυτού του σκοπού οδηγώντας πιθανώς σε έναν φαύλο κύκλο όπου υπάρχουσες ελλείψεις εμποδίζουν νέες επενδύσεις στη διύλιση τέτοιων πόρων.