Κύπρος: Η αστραπιαία ανταπόκριση της Αθήνας και οι λόγοι πίσω από την άρνηση της Λευκωσίας να ζητήσει επίσημα βοήθεια από την ΕΕ

Η Αθήνα, ακολουθώντας το πρότυπο της διαχείρισης πολλών διεθνών κρίσεων των τελευταίων ετών, φαίνεται να αξιοποιεί ξανά τη γνωστή στρατηγική της εν μέσω της νέας πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή. Υψηλόβαθμοι συνεργάτες του πρωθυπουργού εντοπίζουν ομοιότητες με προηγούμενες περιόδους, όπως η υβριδική μεταναστευτική κρίση στον Έβρο το 2020, η πανδημία του κορονοϊού, αλλά και οι ελληνοτουρκικές εντάσεις των καλοκαιριών του 2020 και 2022. Μετά τις πρώτες ασαφείς ώρες από το αμερικανοϊσραηλινό πλήγμα, η Ελλάδα προσαρμόζει τη στρατηγική της για μια διένεξη που εκτιμάται ότι θα διαρκέσει εβδομάδες.

Η ελληνική κυβέρνηση εστιάζει σε πολλαπλά μέτωπα, με κύριο την αμυντική θωράκιση της χώρας και της Κύπρου. Αυτό κατέστη σαφές μετά την επίθεση με drones από τη Χεζμπολάχ κατά της βρετανικής βάσης στο Ακρωτήρι. Η απόφαση της Ελλάδας να συνδράμει στην άμυνα της Κυπριακής Δημοκρατίας με προηγμένα οπλικά συστήματα, όπως η φρεγάτα «ΚΙΜΩΝ» και μαχητικά F-16 Viper, αναγνωρίζεται ως κίνηση υψηλής προστιθέμενης αξίας με πολλαπλά οφέλη για την Αθήνα.

Η αποστολή ελληνικών δυνάμεων στην Κύπρο, η οποία ενισχύει την άμυνά της χωρίς επιθετικό χαρακτήρα, τοποθετεί την Αθήνα σε περίοπτη θέση στη μεταπολεμική συζήτηση για την αναδιάρθρωση της αμυντικής αρχιτεκτονικής στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και την ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, ενισχύει τις σχέσεις με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, οι οποίες αναγνωρίζουν την Ελλάδα ως ικανό σύμμαχο για την προστασία της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

Επιπλέον, η Ελλάδα στέλνει μία πυροβολαρχία Patriot στη Βουλγαρία για αντιβαλλιστική άμυνα και μετασταθμεύει ζεύγος F-16 στη βόρεια Ελλάδα για άμεση συνδρομή, ενισχύοντας περαιτέρω το γεωπολιτικό της αποτύπωμα.

Η ταχεία αποστολή ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο αποτελεί επίσης ένα σημαντικό προηγούμενο για τη στρατηγική και αμυντική αυτονομία της ΕΕ. Η ετοιμότητα της Ελλάδας ώθησε και άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, να αποστείλουν δυνάμεις για την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης.

Η αποστολή αυτή τοποθετεί την ελληνική σημαία σε μια κρίσιμη περιοχή, την ανατολική Μεσόγειο, αντιμετωπίζοντας τις διεκδικήσεις της Τουρκίας, ιδίως μέσω του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η πρωτοβουλία αυτή έχει και εσωτερικές διαστάσεις, επηρεάζοντας τους πολιτικούς συσχετισμούς. Η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη από τη Βουλή, «η Ελλάδα είναι παρούσα με ευθύνη και ισχύ, όπου την καλεί το εθνικό καθήκον και θέτει τις αναβαθμισμένες Ένοπλες Δυνάμεις στην υπηρεσία του οικουμενικού Ελληνισμού», ενισχύει την εικόνα της κυβέρνησης και «αφοπλίζει» τους επικριτές της.

Η ικανότητα επανασύνδεσης του πρωθυπουργού με συντηρητικούς ψηφοφόρους, οι οποίοι εξέφραζαν σκεπτικισμό, αποτελεί σημαντικό παράγοντα. Η ενίσχυση του δόγματος του ενιαίου αμυντικού χώρου Ελλάδας-Κύπρου μπορεί να αυξήσει την επιρροή της Νέας Δημοκρατίας στους δεξιούς ψηφοφόρους και να βελτιώσει τις επιδόσεις του κόμματος σε περιοχές με χαμηλή δημοσκοπική απήχηση.

Παράλληλα, υπάρχει αυξημένη επαγρύπνηση στην Αθήνα για πιθανές παρενέργειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή, με τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνο Πλεύρη σε διαρκή επικοινωνία. Οι αρχές παρακολουθούν στενά Ιρανούς που έχουν λάβει άσυλο, λόγω πιθανότητας τρομοκρατικών χτυπημάτων σε αμερικανικούς ή ισραηλινούς στόχους στην Ελλάδα. Η οικονομία και το εμπόριο αναμένεται να επηρεαστούν, με την έκταση των συνεπειών να εξαρτάται από τη διάρκεια των εχθροπραξιών.

Η Κύπρος και το Άρθρο 42

Η επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο, που αποδίδεται στη Χεζμπολάχ, οδήγησε σε επικοινωνία του Κύπριου Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, με αποτέλεσμα την αποστολή ελληνικών φρεγατών και μαχητικών F-16 για προστασία του νησιού.

Η πρωτοβουλία της Ελλάδας ακολούθησαν η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Ολλανδία, στέλνοντας ναυτικές δυνάμεις στην Κύπρο. Αυτό συνάδει με το άρθρο 42, παράγραφος 7, της Συνθήκης της ΕΕ, το οποίο προβλέπει αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης σε κράτος-μέλος.

Ωστόσο, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν προσέφυγε επίσημα στην ΕΕ ζητώντας συνδρομή βάσει του άρθρου 42. Η ενεργοποίηση του άρθρου έγινε άτυπα με τη δημοσιοποίηση της ελληνικής πρωτοβουλίας.

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές της Κύπρου, η Λευκωσία απέφυγε να ζητήσει επίσημα βοήθεια για να μην δώσει επίσημη διάσταση στην επίθεση, να μην εμφανιστεί ως εμπόλεμο μέρος με το Ιράν, με το οποίο διατηρεί φιλικές σχέσεις. Ο Ν. Χριστοδουλίδης είχε ξεκαθαρίσει ότι η Κύπρος δεν εμπλέκεται στον πόλεμο.

Μια ακόμη σημαντική διάσταση είναι η οικονομική. Η ανάδειξη του ζητήματος θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στον κυπριακό τουρισμό, βασική πηγή εσόδων για το νησί.