Ενεργειακή Ασφάλεια στα Δυτικά Βαλκάνια: Ο Ρόλος της Ελλάδας στο Στρατηγικό Σχέδιο των ΗΠΑ για Αμερικανικό LNG

Τα Δυτικά Βαλκάνια μετατρέπονται σε ένα κρίσιμο γεωπολιτικό πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς η Ευρώπη πλησιάζει στην οριστική διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου. Η περιοχή, άλλοτε αθέατη, έχει πλέον βρεθεί στο επίκεντρο του στρατηγικού ενδιαφέροντος των ΗΠΑ, οι οποίες προωθούν μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική με σκοπό τον περιορισμό της ρωσικής και κινεζικής επιρροής, αξιοποιώντας επενδύσεις στον κρίσιμο τομέα της ενέργειας, τον οποίο η κυβέρνηση Τραμπ είχε ταυτίσει με την εθνική ασφάλεια.

Τέλος στο ρωσικό αέριο

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας Καθημερινή, η στρατηγική των ΗΠΑ για την πλήρη υποκατάσταση των ρωσικών ροών φυσικού αερίου στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, η οποία άρχισε να υλοποιείται από την Αθήνα τον περασμένο Νοέμβριο, ενσωματώνοντας την Ελλάδα και τον Κάθετο Διάδρομο ως βασικό πυλώνα, επιταχύνεται με τη σύναψη νέων συμμαχιών και το άνοιγμα πρόσθετων διαύλων για τη μεταφορά αμερικανικού LNG.

Η επέκταση των αμερικανικών δραστηριοτήτων βρήκε πρόσφορο έδαφος στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, δεδομένης της υψηλής εξάρτησής τους από το ρωσικό αέριο, των ελλιπών υποδομών και των κατακερματισμένων δικτύων που αναμένουν εδώ και χρόνια ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την αναβάθμισή τους. Τον Φεβρουάριο, το αμερικανικό Κογκρέσο ψήφισε τον νόμο «Western Balkans Democracy and Prosperity», ο οποίος, μεταξύ άλλων, δεσμεύει τις ΗΠΑ να εμβαθύνουν την οικονομική συνεργασία με τις χώρες της περιοχής.

Δύο μόλις μήνες αργότερα, στις 28 Απριλίου, στο περιθώριο του οικονομικού φόρουμ των Τριών Θαλασσών στην Κροατία, αμερικανικές εταιρείες υπέγραψαν συμφωνίες δισεκατομμυρίων δολαρίων για έργα στους τομείς της ενέργειας και της τεχνητής νοημοσύνης. Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας, Κρις Ράιτ, επιβεβαίωσε κατά την ομιλία του την υποστήριξη των ΗΠΑ στη συμφωνία μεταξύ Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και Κροατίας για την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου, ο οποίος θα μεταφέρει στην Βοσνία αμερικανικό LNG από τον τερματικό σταθμό στο κροατικό νησί Κερκ. Ο νέος αυτός αγωγός, που αποσκοπεί στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της Βοσνίας, θα χρηματοδοτηθεί και θα αναπτυχθεί από την αμερικανική εταιρεία AAFS Infrastructure and Energy LLC., υπό τη διεύθυνση του Τζέσι Μπινάλ, πρώην δικηγόρου του Τραμπ, και του Τζόζεφ Φλιν, αδελφού του πρώην συμβούλου εθνικής ασφαλείας του Τραμπ, Μάικλ Φλιν.

Επένδυση 1,5 δισ. ευρώ

Το ενεργειακό αυτό project, προϋπολογισμού 1,5 δισ. ευρώ, προκάλεσε νέες τριβές στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Βρυξελλών, καθώς η Ευρώπη διαβλέπει μια αυξανόμενη ενσωμάτωση του ενεργειακού σχεδιασμού των Βαλκανίων με τα αμερικανικά εμπορικά και στρατηγικά συμφέροντα. Η Ε.Ε. έχει θέσει ως στόχο την πλήρη απεξάρτησή της από τη Ρωσία, αλλά στο πλαίσιο μιας διαφοροποίησης πηγών και ενίσχυσης της ενεργειακής αυτονομίας, και όχι την αντικατάσταση της εξάρτησης από έναν άλλο προμηθευτή. Η Βοσνία εξαρτάται πλήρως από το ρωσικό αέριο που εισάγεται μέσω του αγωγού TurkStream. Για να διευκολυνθεί η συμφωνία για τον αγωγό, η χώρα τροποποίησε τη νομοθεσία της και προχώρησε σε απευθείας ανάθεση στην αμερικανική εταιρεία AAFS Infrastructure and Energy. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση των Βρυξελλών, οι οποίες προειδοποίησαν την κυβέρνηση της Βοσνίας ότι η νέα νομοθεσία θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση της χώρας στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, καθώς και κονδύλια ύψους 1,16 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάπτυξης της Ε.Ε. για τα Δυτικά Βαλκάνια. Η Βοσνία είναι μέλος της Ενεργειακής Κοινότητας της Ε.Ε. και υποψήφια προς ένταξη χώρα από το 2022, διαδικασία που οι Βρυξέλλες έχουν συνδέσει με μια σειρά εσωτερικών μεταρρυθμίσεων που καθυστερούν.

Το αμερικανικό μοντέλο κινείται σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση. «Η ροή της ενέργειας δεν πρέπει να σταματάει με ρυθμίσεις και κανονισμούς. Στην ιστορία δεν υπάρχουν σπουδαίοι ρυθμιστές, αλλά σπουδαίοι εφευρέτες», είχε δηλώσει στη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC) της Αθήνας τον Νοέμβριο ο υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, στέλνοντας σαφές μήνυμα στις Βρυξέλλες για τις αμερικανικές προθέσεις, με αφορμή τα ρυθμιστικά εμπόδια που τέθηκαν στον Κάθετο Διάδρομο.

Σύμφωνα με Βόσνιους αξιωματούχους, η συμφωνία με τους Αμερικανούς επενδυτές έρχεται να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου της Ε.Ε. για διακοπή των ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου έως τα τέλη του 2027. «Αυτό το μέρος της Ευρώπης επιστρέφει στην κοινή λογική, ο δρόμος προς την ευημερία είναι περισσότερη, όχι λιγότερη ενέργεια», δήλωσε ο Ράιτ από την Κροατία. Με όχημα τις επενδύσεις στην ενέργεια και τις ψηφιακές υποδομές, οι ΗΠΑ αναπτύσσουν ένα ευρύ τόξο επιρροής από την Ανατολική Μεσόγειο έως τα Βαλκάνια και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Ο αμερικανικός επενδυτικός όμιλος Pantheon Atlas υπέγραψε επιστολή προθέσεων με τον τοπικό συνεργάτη του, Koncar Group, για την κατασκευή ενός κέντρου ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης και δεδομένων ισχύος 1 GW στην κεντρική Κροατία. Η κατασκευή αναμένεται να ξεκινήσει το 2027 με στόχο την έναρξη λειτουργίας έως το 2029.

Τα «δώρα»

Η πρωτεύουσα του Κοσσυφοπεδίου, Πρίστινα, φιλοξένησε πρόσφατα ένα συνέδριο Αμερικανών επενδυτών, με σκοπό την προσέλκυση αμερικανικών επιχειρήσεων για επενδύσεις σε διάφορα έργα, όπως ένας νέος σταθμός λεωφορείων και νοσοκομείο στην πόλη, η κατασκευή ενός περιφερειακού δρόμου και πολλαπλών αθλητικών εγκαταστάσεων. Στο αμερικανικό «άρμα» εντάχθηκε και η Αλβανία. Η γειτονική χώρα, βάσει 20ετούς συμφωνίας-πλαισίου που υπέγραψε η κρατική εταιρεία Albgaz με την ελληνική εταιρεία Αktor, θα προμηθεύεται από το 2030 αμερικανικό LNG, το οποίο θα παραδίδεται από την Venture Global. Σερβία, Βόρεια Μακεδονία και Μαυροβούνιο εκτιμάται ότι θα αποτελέσουν τους επόμενους επενδυτικούς προορισμούς των ΗΠΑ στην περιοχή των Βαλκανίων.

«Κλειδί» η Ελλάδα στα σχέδια των ΗΠΑ

Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των υποδομών μεταφοράς, αποθήκευσης και αεριοποίησης LNG, κατέχει ξεχωριστή θέση στην ενεργειακή αρχιτεκτονική των ΗΠΑ για την ευρύτερη περιοχή. Οι ΗΠΑ στηρίζουν τα στρατηγικά τους σχέδια για την πλήρη υποκατάσταση του ρωσικού αερίου μέσω των υποδομών της Ελλάδας, και συγκεκριμένα των δύο τερματικών σταθμών στη Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη. Έχει εκφραστεί, από τον περασμένο Νοέμβριο, ανοιχτά η στήριξή τους στην υλοποίηση και ενός δεύτερου FSRU στη χώρα. Η πρώτη, εξάλλου, μακροχρόνια σύμβαση προμήθειας αμερικανικού LNG υπογράφηκε στην Αθήνα από την κοινή εταιρεία των Aktor και ΔΕΠΑ Εμπορίας, Atlantic-See. Ο διακηρυγμένος στόχος των ΗΠΑ για υποκατάσταση κάθε κυβικού μέτρου αερίου από τη Ρωσία στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, για να επιτευχθεί, θα πρέπει να αποτρέψει έγκαιρα την είσοδο ανταγωνιστών, μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων που θα δεσμεύουν τις χώρες της περιοχής.

Στο πλαίσιο αυτό, και παράλληλα με τη στήριξη του Κάθετου Διαδρόμου, ανοίγουν νέοι διάδρομοι μεταφοράς LNG και υποστηρίζουν την ανάπτυξη νέων υποδομών σε γειτονικές χώρες των Βαλκανίων. Η πολιτική αυτή ανοίγει νέες προοπτικές για τις ελληνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο, όπως ο κατασκευαστικός όμιλος Aktor, ο οποίος έκανε το ντεμπούτο του στην αγορά του LNG μέσω της κοινής εταιρείας που έχει συστήσει με τη ΔΕΠΑ, Atlantic-See, για τη μακροχρόνια εξαγωγή αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω Ελλάδας στη ΝΑ Ευρώπη, έως την Ουκρανία. Ο κατασκευαστικός όμιλος πλέον ακολουθεί μια αυτόνομη πορεία μέσω των θυγατρικών του, Aktor LNG USA και Aktor Energy USA. Στις 29 Απριλίου, η θυγατρική Aktor LNG USA υπέγραψε στα Τίρανα συμφωνία με την κρατική εταιρεία φυσικού αερίου της Αλβανίας, Albgaz, για την προμήθεια 1 δισ. κυβικών μέτρων αμερικανικού LNG ετησίως από το 2030. Παράλληλα, η θυγατρική Aktor Energy υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με το υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας για την ανάπτυξη ενεργειακού κόμβου, που περιλαμβάνει μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο ισχύος περίπου 380 MW. Στον σχεδιασμό της Αλβανίας περιλαμβάνεται επίσης η κατασκευή ενός FSRU και η κατασκευή αγωγού Φίερ-Αυλώνα, ο οποίος θα συνδέει την περιοχή με το εθνικό αλλά και το περιφερειακό δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου. Η υλοποίηση του τελευταίου θα καταστήσει τη γειτονική χώρα μια ακόμη πύλη αμερικανικού LNG για την περιοχή των Βαλκανίων.

Ο Κάθετος Διάδρομος παραμένει βασική αρτηρία για την τροφοδοσία των χωρών της περιοχής έως και την Ουκρανία, και δυτικά έως την Ουγγαρία και την Αυστρία. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός της διαδρομής του φυσικού αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά, με αφετηρία τις ελληνικές υποδομές, αναμένεται να ενισχυθεί. Πέραν της Τουρκίας και των Δυτικών Διαδρόμων, αναπτύσσονται νέοι διάδρομοι στα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς και ένας νέος από τον Βορρά προς τον Νότο. Στα τέλη του 2027, ξεκινά η παραγωγή του μεγάλου κοιτάσματος Neptun Deep της Ρουμανίας, στη Μαύρη Θάλασσα, το οποίο διαχειρίζεται η ρουμανική Romgaz σε συνεργασία με την OMV Petrom (θυγατρική της αυστριακής OMV). Οι δύο εταιρείες βρίσκονται ήδη σε συζητήσεις για συμφωνίες προμήθειας με χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, καθώς η παραγωγή συμπίπτει χρονικά με το τέλος του ρωσικού αερίου.

Εξελίξεις αναμένονται, πάντως, στο μέτωπο του Κάθετου Διαδρόμου την εβδομάδα αυτή, στην τριμερή συνάντηση της Αθήνας, στην οποία θα συμμετάσχουν οι υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας.

• Διαβάστε επίσης:
• Κάθετος Διάδρομος: Συμφωνία Aktor – Albgaz για LNG
• Εξάρχου (Aktor): Οι μακροχρόνιες συμφωνίες για LNG, κλειδί για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης
• Παπασταύρου: Αναγκαίο η Ευρώπη να έχει έτοιμα μέτρα σε περίπτωση που η κρίση συνεχιστεί

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News