«Αρχιμάστορας Σόλνες»: Η Σύγχρονη Τραγωδία της Φιλοδοξίας στο Θέατρο Τέχνης

«Πύργοι στον Αέρα και Σπίτια χωρίς Ανθρώπους: Η Τραγωδία του Σόλνες σ ήμερα»

Η επίσκεψη στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, στον ιστορικό αυτό χώρο στο κέντρο της Αθήνας, δεν αποτελεί μια απλή θεατρική έξοδο, αλλά μια ουσιαστική επαφή με έναν φάρο πολιτισμού που συνεχίζει να μας συστήνει το διεθνές δραματολόγιο με συνέπεια και βάθος. Η ενίσχυση αυτής της λειτουργίας είναι ζωτικής σημασίας, καθώς το Θέατρο Τέχνης παραμένει μια πνευματική κοίτη που φωτίζει το κέντρο της πόλης μας.

Εκεί, ο Ερρίκος Ίψεν, ο αξεπέραστος ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής, βρίσκει την ιδανική στέγη για να ξεδιπλώσει την ψυχογραφία του «Αρχιμάστορα Σόλνες». Η ουσία του έργου συμπυκνώνεται στην τραγωδία ενός ανθρώπου που παγιδεύεται ανάμεσα στην ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας και την καταδιωκτική ενοχή. Ο Σόλνες ενσαρκώνει το προφίλ του σύγχρονου ανθρώπου που πιστεύει ότι αόρατες δυνάμεις ορίζουν τη μοίρα του, αναμετράται με το θείο για να επιδείξει τη δύναμή του και στην προσπάθειά του να υπερβεί τα όριά του, οδηγείται στην αυτοκαταστροφή. Είναι ο άνθρωπος της σημερινής ανταγωνιστικής ζωής που, κυνηγώντας μανιωδώς την κοινωνική θέση και την επαγγελματική επιβολή, χάνει το «σπίτι» του και την ψυχική του ηρεμία.

Ο Σόλνες μας προειδοποιεί: αν χτίζουμε μόνο «πύργους στον αέρα» και ξεχάσουμε να χτίζουμε «σπίτια για ανθρώπους», δηλαδή ουσιαστικές σχέσεις και εσωτερική γαλήνη, τότε η πτώση δεν είναι απλώς πιθανή, είναι βέβαιη.

Η σκηνοθεσία και η δραματουργική επεξεργασία του Κωνσταντίνου Ασπιώτη (με βοηθό τη Μαρία Μακρή) με την έξοχη μετάφραση του Μάριου Πλωρίτη, δημιούργησαν μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, κάνοντας ένα ουσιαστικό focus στους ηθοποιούς, για να αναδειχθεί ο στόχος του συγγραφέα. Το σκηνικό της Ζωής Μολυβδά Φαμέλη (που επιμελήθηκε και τους φωτισμούς) είναι μια ευφυής και συμβολική επιλογή: ένα τεράστιο τραπέζι κυριαρχεί στον χώρο, όπου οι ηθοποιοί κάθονται γύρω του σαν σε ένα ατελείωτο meeting, δείχνοντας τραγικά μικροί — ακριβώς όπως οι εργαζόμενοι σε μια πολυεθνική που αποτελούν απλά μέρη ενός συστήματος. Οι στιγμές που οι ήρωες ανεβαίνουν πάνω στο τραπέζι είναι οι μόνες στιγμές αλήθειας και ειλικρίνειας, εκεί που εκτίθεται η ανθρώπινη πλευρά τους, ντυμένοι με τα καίρια κοστούμια της Ειρήνης Γεωργακίλα. Η αγωνιώδης πρωτότυπη μουσική του Στάμου Σέμση ταίριαζε απόλυτα με την ψυχολογική διάσταση των ηρώων, εντείνοντας το κλίμα της εσωτερικής κατάρρευσης σε αυτή τη σημαντική συμπαραγωγή του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν, των Θεατρικών Επιχειρήσεων Σκαφίδα και Πράξη Επτά.

Οι ερμηνείες των ηθοποιών υπήρξαν εξαιρετικές, ξεκινώντας από τον Δημήτρη Δεγαΐτη στον ρόλο του Δρ. Χέρνταλ, τον Θράσο Σταθόπουλο ως Ράγκναρ Μπρόβικ, την Άνια Λεμπεντένκο ως Κάγια Φόσλι, και την Ισιδώρα Δωροπούλου ως ορμητική Χίλντα Βάνγκελ, οι οποίοι δημιούργησαν τον απαραίτητο ασφυκτικό κλοιό γύρω από τον κεντρικό ήρωα. Η Κάτια Δανδουλάκη, επιστρέφοντας στο Θέατρο Τέχνης από όπου ξεκίνησε, μας χάρισε μια συγκλονιστική Αλίνα Σόλνες. Ενσάρκωσε με μοναδικό τρόπο τον πόνο της γυναίκας που προσπαθεί να μην χάσει τα λογικά της στη σύγχρονη κοινωνία. Με έναν πόνο βουβό, «άδεια» από την προσωπική της τραγωδία και την απώλεια των παιδιών της, μας μετέφερε όλο το βάρος μιας κατεστραμμένης εστίας, κατηγορώντας έμμεσα αλλά σαφώς τον σύζυγό της για την εσωτερική της νέκρωση.

Κεντρικός πυλώνας της παράστασης, ο Θόδωρος Γράμψας, παρέδωσε έναν απαιτητικό Χάλβαρντ Σόλνες-αριστούργημα. Ο ρόλος του ήταν μια σπουδή πάνω στον ψυχολογικό πυρετό του ανθρώπου που βρίσκεται σε διαρκή αναμέτρηση με το «θείο» και τον χρόνο. Ο Γράμψας ισορρόπησε δεξιοτεχνικά ανάμεσα στην αλαζονεία του επιτυχημένου αρχιμάστορα και τον απόλυτο υπαρξιακό ίλιγγο, δίνοντάς μας την εικόνα του σύγχρονου ανθρώπου που κυνηγά την επαγγελματική δόξα, πληρώνοντας όμως το βαρύ τίμημα μιας ρημαγμένης προσωπικής ζωής. Είδαμε έναν άντρα πανίσχυρο εξωτερικά, αλλά αιχμάλωτο των ενοχών του και της εσωτερικής του απόγνωσης, που οδηγείται στην πτώση προσπαθώντας να εκβιάσει μια τελευταία στιγμή παντοδυναμίας. Τέλος, η μετάφραση του Μάριου Πλωρίτη αποτελεί το θεμέλιο της παράστασης, καθώς με την αξεπέραστη ανθρωπιά και την ποιότητά της, ζωντανεύει τον λόγο του Ίψεν με τρόπο που κανένας άλλος δεν μπορεί να αποδώσει σήμερα.

Μια παράσταση που πρέπει να δει όποιος θέλει να καταλάβει γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος, παρά τα επιτεύγματά του, νιώθει πιο μετέωρος από ποτέ.