Δυτική Αττική Μετά τις Πυρκαγιές: Έργα Antinero, Αντιπλημμυρική Θωράκιση και η «Μάχη» πριν τις Βροχές

Η επόμενη ημέρα των καταστροφικών πυρκαγιών στη Δυτική Αττική έχει ήδη ξεκινήσει, με το βάρος να μετατοπίζεται από την κατάσβεση στην προστασία των εδαφών, την αντιπλημμυρική θωράκιση και, σε δεύτερο χρόνο, στην αποκατάσταση του δασικού οικοσυστήματος. Αυτά ανέφερε σε πρόσφατη συνέντευξη τύπου ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπαδόπουλος.

Την ίδια στιγμή, σημαντική αποδείχθηκε η συμβολή των έργων πρόληψης που είχαν υλοποιηθεί τα προηγούμενα χρόνια μέσω του προγράμματος Antinero. Σύμφωνα με στοιχεία της Δασικής Υπηρεσίας, σε συγκεκριμένες περιοχές, οι παρεμβάσεις αυτές λειτούργησαν περιοριστικά στην ένταση και την εξάπλωση της φωτιάς. Η συνολική περίμετρος που επηρεάστηκε από την πυρκαγιά εκτείνεται σε περίπου 113.000 στρέμματα, εκ των οποίων τα 95.000 βρίσκονται στην Αττική. Ωστόσο, όπως διευκρίνισε η ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η έκταση καταστράφηκε ομοιόμορφα. Υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες δασικών εκτάσεων εντός της περιμέτρου, καθώς και σημαντικές «νησίδες» βλάστησης που διασώθηκαν.

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπαδόπουλος, έθεσε ως πρώτη προτεραιότητα την προστασία των εδαφών και των οικισμών από τους κινδύνους που ακολουθούν μια μεγάλη δασική πυρκαγιά. Η χαρτογράφηση των καμένων εκτάσεων βρίσκεται σε εξέλιξη, ενώ οι μελέτες για τα αντιδιαβρωτικά έργα αναμένεται να ολοκληρωθούν εντός Αυγούστου. Στόχος είναι οι πρώτες παρεμβάσεις να ξεκινήσουν πριν από τις 15 Σεπτεμβρίου, έγκαιρα πριν από την έναρξη των έντονων βροχοπτώσεων.

Τα 20 εκατ. ευρώ του Antinero στη Δυτική Αττική

Το πρόγραμμα Antinero βρέθηκε στο επίκεντρο της αποτίμησης. Όπως επισήμανε ο Γενικός Γραμματέας Δασών, Στάθης Σταθόπουλος, από το 2022 μέχρι σήμερα έχουν διατεθεί συνολικά 667 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα, καλύπτοντας παρεμβάσεις όπως απομάκρυνση υπερβάλλουσας βιομάζας, αντιπλημμυρικά έργα, διάνοιξη και συντήρηση δασικών δρόμων, καθώς και άλλες δασοτεχνικές εργασίες. Ειδικά στη Δυτική Αττική και στον ευρύτερο άξονα που επλήγη από τη νέα πυρκαγιά, είχαν διατεθεί περίπου 20 εκατ. ευρώ. Ο κ. Σταθόπουλος τόνισε ότι το Antinero δεν αποτελεί σύστημα δασοπυρόσβεσης ούτε μπορεί να εγγυηθεί την πλήρη αποτροπή μιας πυρκαγιάς. Ωστόσο, υποστήριξε ότι χωρίς τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις, η καταστροφή θα μπορούσε να ήταν πολύ μεγαλύτερη.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της θέσης Λούμπα Μεγάρων. Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα, λόγω των προηγηθεισών παρεμβάσεων, η φωτιά πέρασε σε ορισμένα σημεία ως έρπουσα και δεν εξελίχθηκε σε επικόρυφη, με αποτέλεσμα να μην καταστραφούν οι κορμοί και να παραμείνει ζωντανό σημαντικό τμήμα του δάσους. Αντίστοιχα, στον άξονα Αγίου Νεκταρίου, Αγίας Παρασκευής και Κρύου Πηγαδιού, αξιοποιήθηκαν οι υφιστάμενες παρεμβάσεις και τα μηχανήματα των αναδόχων του Antinero για τη δημιουργία ειδικών ζωνών καταστολής, με στόχο την προστασία των οικισμών και την αποτροπή της επέκτασης του μετώπου προς τα Βίλια.

Πώς λειτούργησαν οι παρεμβάσεις στο πεδίο

Την τεχνική εικόνα παρουσίασε ο Γενικός Διευθυντής Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος, Ευάγγελος Γκουντούφας. Σύμφωνα με στοιχεία δορυφορικής αποτύπωσης, η συνολική επηρεασμένη έκταση υπολογίζεται σε περίπου 113.400 στρέμματα, ενώ περίπου 46.000 στρέμματα αφορούν υψηλό δάσος, δηλαδή περίπου το 40% της συνολικής έκτασης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις περιοχές όπου είχαν πραγματοποιηθεί εργασίες απομάκρυνσης της υπερβάλλουσας δασικής βιομάζας. Στην ευρύτερη περιοχή Κρύου Πηγαδιού και Αγίας Παρασκευής, όπως εξήγησε ο κ. Γκουντούφας, η φωτιά πέρασε σε σημεία κάτω από τα δέντρα χωρίς να μετατραπεί σε επικόρυφη πυρκαγιά. Οι κόμες παρέμειναν ζωντανές και τα δέντρα που επιβίωσαν μπορούν πλέον να λειτουργήσουν ως φυσικοί σπορείς για την αναγέννηση του δάσους.

Τα έργα που είχαν υλοποιηθεί στην περιοχή περιλαμβάνουν συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου, απομάκρυνση βιομάζας, μεικτές και στεγασμένες αντιπυρικές ζώνες, καθώς και γυμνές αντιπυρικές ζώνες. Σύμφωνα με τον κ. Γκουντούφα, σε συνδυασμό με τις πρόσθετες παρεμβάσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια της καταστολής, συνέβαλαν στον περιορισμό του κινδύνου επέκτασης της φωτιάς προς Ψάθα και Αλεποχώρι, και νοτιότερα προς Μέγαρα και Μάνδρα.

Η «μάχη» της αποκατάστασης

Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι πλέον το νερό. Στις καμένες πλαγιές θα κατασκευαστούν αντιδιαβρωτικά έργα με κορμοδέματα, κλαδοπλέγματα και σανιδότοιχους, ενώ στα ρέματα πρώτης τάξης προβλέπονται κορμοφράγματα για τη συγκράτηση φερτών υλικών και τον περιορισμό του πλημμυρικού κινδύνου. Θα ακολουθήσει παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης και, όπου κριθεί επιστημονικά αναγκαίο, συμπληρωματική τεχνητή αναδάσωση και έργα ορεινής υδρονομίας.

Ήδη, μελετητές βρίσκονται στο πεδίο συλλέγοντας στοιχεία, με τις περιοχές παρέμβασης να επιλέγονται βάσει περιβαλλοντικών, γεωμορφολογικών και κοινωνικών κριτηρίων, και με προτεραιότητα την προστασία των κατάντι οικισμών. Παράλληλα, προβλέπονται υλοτομίες επικίνδυνων καμένων δέντρων, απαγόρευση θήρας και βόσκησης στις πληγείσες εκτάσεις, και μέτρα προστασίας της άγριας πανίδας.

Στο χρηματοδοτικό σκέλος, η Τράπεζα Πειραιώς αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση μελέτης και έργων αποκατάστασης ύψους 1,5 εκατ. ευρώ. Έχει επίσης ανακοινωθεί δωρεά 25 εκατ. ευρώ από την HELLENiQ ENERGY για δράσεις αποκατάστασης μετά τις φετινές πυρκαγιές, με ιδιαίτερη έμφαση στη Δυτική Αττική. Επιπλέον, ενεργοποιούνται 25 εκατ. ευρώ από το Πράσινο Ταμείο για δασοτεχνικά έργα ορεινής υδρονομίας και αντιπλημμυρικής προστασίας στην Αττική.

Το κρίσιμο ζητούμενο, πλέον, είναι η ταχύτητα. Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ επιδιώκει τα πρώτα έργα να προηγηθούν των φθινοπωρινών και χειμερινών βροχών. Ταυτόχρονα, η εμπειρία της Δυτικής Αττικής μετατρέπει το Antinero σε ένα πραγματικό τεστ αποτελεσματικότητας της νέας πολιτικής πρόληψης: όχι ως μηχανισμό που μπορεί να αποτρέψει κάθε πυρκαγιά, αλλά ως ένα πλέγμα παρεμβάσεων που επιχειρεί να μειώσει την έντασή της, να δώσει περισσότερο χρόνο στις δυνάμεις κατάσβεσης και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα του δάσους.

Το ΥΠΕΝ κατέστησε σαφές ότι η επόμενη ημέρα στη Δυτική Αττική δεν αφορά μόνο την αποκατάσταση όσων χάθηκαν. Αφορά και το κατά πόσο η πρόληψη, η δασική διαχείριση και η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να περιορίσουν τις συνέπειες της επόμενης μεγάλης πυρκαγιάς.