Η Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026: Ελλάδα – Πρόοδος στις Μεταρρυθμίσεις, Συνεχιζόμενη Μάχη κατά της Διαφθοράς

Η ετήσια Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου για το 2026 παρουσιάζει μια σύνθετη εικόνα για την Ελλάδα. Ενώ αναγνωρίζει σημαντικά βήματα προόδου σε ορισμένους τομείς, παράλληλα υπογραμμίζει τις εκκρεμότητες, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση της διαφθοράς, στη διαφάνεια των λόμπινγκ και στη βελτίωση της λειτουργίας ορισμένων θεσμικών μηχανισμών.

Η Κομισιόν προτείνει τέσσερις νέες συστάσεις προς την Αθήνα, ενώ σημειώνει ότι καμία από τις συστάσεις του 2025 δεν έχει ολοκληρωθεί πλήρως. Ένα από τα βασικά σημεία της έκθεσης αφορά την ανάγκη να ενισχυθούν οι διώξεις και οι τελεσίδικες αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων υψηλού επιπέδου.

Διαφθορά και Λόμπινγκ στο Επίκεντρο:

Η έκθεση ασκεί έντονη κριτική στον περιορισμένο αριθμό διώξεων και καταδικαστικών αποφάσεων για υποθέσεις διαφθοράς. Παρόλο που έχει θεσπιστεί το νομικό πλαίσιο για τη δημιουργία ψηφιακού μητρώου υποθέσεων διαφθοράς, αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027, τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής κρίνονται ανεπαρκή.

Επιπλέον, η Ελλάδα καλείται να ενισχύσει το πλαίσιο για την εκπροσώπηση συμφερόντων. Σύμφωνα με την έκθεση, ο αριθμός των καταγεγραμμένων λομπιστών παραμένει χαμηλός και χρειάζεται περαιτέρω αποσαφήνιση ο ορισμός του λόμπινγκ.

Στήριξη στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία:

Κατά την παρουσίαση της έκθεσης, ο Επίτροπος Δικαιοσύνης, Μάικλ ΜακΓκραθ, επιβεβαίωσε την πλήρη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο έργο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, τονίζοντας τον ανεξάρτητο χαρακτήρα της και τη λειτουργία της βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου. Η δήλωση αυτή έγινε μετά από ερωτήσεις σχετικά με τις πρόσφατες πολιτικές συζητήσεις στην Ελλάδα που αφορούσαν τον ρόλο του θεσμού. Ο κ. ΜακΓκραθ υπογράμμισε την υποχρέωση όλων των κρατών-μελών να συνεργάζονται και να υποστηρίζουν το έργο της.

Θετικές Εξελίξεις στη Δικαιοσύνη και τα ΜΜΕ:

Η έκθεση επισημαίνει θετικές εξελίξεις στον τομέα της Δικαιοσύνης, όπως η ψηφιοποίηση διαδικασιών, οι παρεμβάσεις για την επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης και οι αναδιαρθρώσεις στον δικαστικό χάρτη. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει το πρόβλημα των καθυστερήσεων, με τον χρόνο εκδίκασης αστικών και εμπορικών υποθέσεων πρώτου βαθμού να παραμένει από τους υψηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στον τομέα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, η Επιτροπή αναγνωρίζει βελτιώσεις στην προστασία των δημοσιογράφων και στην αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs). Παρόλα αυτά, το θεσμικό πλαίσιο δεν θεωρείται ακόμη ολοκληρωμένο, και η Ελλάδα καλείται να ολοκληρώσει τη σχετική νομοθετική διαδικασία σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, τονίζει τις παρεμβάσεις που έχουν γίνει στα ΜΜΕ, όπως η δημιουργία Μητρώων Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου, ο εκσυγχρονισμός της ΕΡΤ και η αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών.

Ανησυχίες για την ΕΡΤ, την Κοινωνία των Πολιτών και την Θεσμική Εμπιστοσύνη:

Ωστόσο, η Κομισιόν εκφράζει προβληματισμούς σχετικά με την ανεξαρτησία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης. Ειδικότερα, ερωτήματα εξακολουθούν να υφίστανται όσον αφορά την πολιτική ανεξαρτησία της ΕΡΤ και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Στον τομέα της κοινωνίας των πολιτών, ενώ αναγνωρίζεται κάποια πρόοδος στον διάλογο με τις οργανώσεις, επισημαίνεται ότι το πλαίσιο παραμένει κατακερματισμένο και απαιτούνται περαιτέρω βήματα για τη διαμόρφωση μιας πιο σταθερής και ανοιχτής διαδικασίας συνεργασίας.

Η Θέση της Κυβέρνησης:

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, δήλωσε ότι η έκθεση επιβεβαιώνει τη σταθερή πορεία μεταρρυθμίσεων της χώρας, εστιάζοντας στις αλλαγές στη Δικαιοσύνη, στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στον ψηφιακό μετασχηματισμό και στις παρεμβάσεις για την ενίσχυση της διαφάνειας στα ΜΜΕ.

Ανέφερε ότι οι παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για σημεία που χρήζουν βελτίωσης δεν αντιμετωπίζονται αμυντικά, αλλά αποτελούν βάση για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων.

Συνολικά, η Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026 αποτυπώνει μια Ελλάδα που έχει προχωρήσει σε σημαντικές θεσμικές αλλαγές, αλλά αντιμετωπίζει ακόμα προκλήσεις στην αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων, στην εμπέδωση θεσμικής εμπιστοσύνης από τους πολίτες και στην καταπολέμηση φαινομένων διαφθοράς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναγνωρίζοντας τις μεταρρυθμίσεις, ζητά μετρήσιμα αποτελέσματα στην πράξη, ιδίως σε τομείς όπου η θεσμική θωράκιση πρέπει να συνοδεύεται από απτά επιτεύγματα.