Το Άρθρο 19 της Οδηγίας 2003/96/ΕΚ: Η «Κλειδί» Διάταξη για Μειώσεις στον ΕΦΚ Καυσίμων
Μια σημαντική ευκαιρία για την Ελλάδα, ώστε να μειώσει τις τιμές του πετρελαίου κίνησης, εντοπίζεται στο άρθρο 19 της Οδηγίας 2003/96/ΕΚ, η οποία αφορά τη φορολόγηση της ενέργειας. Η διάταξη αυτή, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για φθηνότερο πετρέλαιο κίνησης στη χώρα, καθώς επιτρέπει τη διεκδίκηση ειδικής παρέκκλισης στη φορολογία της ενέργειας, σε μια περίοδο που η κυβέρνηση εξετάζει τα δημοσιονομικά περιθώρια για πρόσθετες παρεμβάσεις.
Η εν λόγω πρόβλεψη επιτρέπει, εφόσον πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις, τη διεκδίκηση ειδικής ευρωπαϊκής έγκρισης, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ελλάδα να μειώσει τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) ακόμη και κάτω από τα ελάχιστα όρια που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα εργαλείο έκτακτης ανάγκης που δίνει τη δυνατότητα σε μια χώρα να ζητήσει ειδική άδεια για περαιτέρω μειώσεις ή απαλλαγές από τη φορολογία της ενέργειας, για λόγους που κρίνονται επαρκείς.
Ευελιξία στη Φορολογία Ενέργειας
Όπως αναφέρει ο Ευρωβουλευτής της ΝΔ, Γιώργος Αυτιάς, στην εφημερίδα «Απογευματινή», η δυνατότητα αυτή δεν είναι θεωρητική. Χωρίς την ειδική παρέκκλιση, η Αθήνα μπορεί να μειώσει τον ΕΦΚ στο ντίζελ κατά 8 λεπτά. Ωστόσο, με τη χρήση του άρθρου 19, η φορολογική ελάφρυνση μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερη, για ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα.
Παρόλα αυτά, η δημοσιονομική ευελιξία έχει σαφείς προϋποθέσεις και δεν παρέχεται αυτόματα. Η Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες, επιδιώκει να εξασφαλίσει ευρωπαϊκή ευελιξία για μεγαλύτερη ελάφρυνση, ενώ παράλληλα πρέπει να καλύψει το δημοσιονομικό κόστος. Το άρθρο 19 παρέχει τη δυνατότητα για φορολογική εξαίρεση, αλλά δεν χρηματοδοτεί την ίδια τη μείωση ούτε εξαιρεί αυτόματα την απώλεια εσόδων από τους δημοσιονομικούς κανόνες. Για μειώσεις κάτω από τα ευρωπαϊκά ελάχιστα όρια, απαιτείται ειδική παρέκκλιση, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 19, συνεπάγεται απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ με ομοφωνία, μετά από πρόταση της Κομισιόν.
Η Διαδικασία Λήψης Ειδικής Έγκρισης
Η διαδικασία για τη λήψη της απαραίτητης έγκρισης περιλαμβάνει τα εξής βήματα:
- Υποβολή Αιτήματος: Η χώρα της ΕΕ υποβάλλει ένα τεκμηριωμένο αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρέχοντας όλα τα απαραίτητα στοιχεία και εξηγώντας με λεπτομέρεια τη ζητούμενη μείωση και τους λόγους που την καθιστούν αναγκαία.
- Αξιολόγηση από την Κομισιόν: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις της αίτησης στην αγορά, τον ανταγωνισμό, το περιβάλλον, την υγεία, τον ενεργειακό τομέα και τις μεταφορές.
- Απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ: Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης λαμβάνει την τελική απόφαση με ομοφωνία, κατόπιν πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
- Διάρκεια της Άδειας: Η χορηγηθείσα άδεια μπορεί να έχει διάρκεια έως και έξι χρόνια, με δυνατότητα παράτασης μέσω της ίδιας διαδικασίας. Ενδέχεται, βεβαίως, να χορηγηθεί και για πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα.
Ενδεικτικά, κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, η Σουηδία κατάφερε να λάβει έγκριση βάσει του άρθρου 19 για την προσωρινή μείωση των φορολογικών συντελεστών στο πετρέλαιο κίνησης και τη βενζίνη, ως αντίδραση στις γεωπολιτικές εξελίξεις που επηρέασαν την αγορά ενέργειας. Παρόμοια, η Ισπανία έχει αξιοποιήσει αυτή τη διαδικασία για στοχευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις στα καύσιμα σε περιόδους κρίσης.
Διαθέσιμα Φορολογικά Περιθώρια
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει συγκεκριμένα κατώτατα όρια για τους ΕΦΚ στα καύσιμα. Η Ελλάδα, λοιπόν, μπορεί να μειώσει τον γενικό συντελεστή μέχρι αυτά τα όρια, ακόμη και χωρίς ειδική ευρωπαϊκή άδεια, με τις παρακάτω ενδεικτικές μειώσεις:
- Αμόλυβδη Βενζίνη: Ο τρέχων ΕΦΚ στην Ελλάδα είναι 0,70 ευρώ, ενώ το ελάχιστο όριο της ΕΕ είναι 0,359 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει περιθώριο μείωσης κατά 34,1 λεπτά το λίτρο, αν και μια τέτοια κίνηση θα επιφέρει σημαντικές απώλειες στα δημόσια έσοδα.
- Πετρέλαιο Κίνησης: Στην Ελλάδα, ο ΕΦΚ ανέρχεται σε 41 λεπτά το λίτρο, με το ελάχιστο όριο της ΕΕ να είναι 33 λεπτά. Αυτό αφήνει ένα περιθώριο μείωσης 8 λεπτών το λίτρο. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτά είναι φορολογικά περιθώρια και όχι εγγυημένες μειώσεις στην τελική τιμή της αντλίας.
Συγκριτική Επισκόπηση Μέτρων Ανά Χώρα
Οι χώρες-μέλη της ΕΕ εφαρμόζουν διάφορες στρατηγικές για την αντιμετώπιση του αυξανόμενου ενεργειακού κόστους, οι οποίες περιλαμβάνουν μειώσεις φόρων, επιδοτήσεις και ελέγχους τιμών ή κερδών. Οι «λεπτά μείωσης φόρου» και τα «λεπτά τελικής έκπτωσης στην αντλία» δεν ταυτίζονται πάντα, λόγω της επίδρασης του ΦΠΑ και των διακυμάνσεων της εμπορικής τιμής.
ΕΛΛΑΔΑ: Με βάση τις τρέχουσες τιμές, η βενζίνη στην Ελλάδα κατατάσσεται 6η ακριβότερη στην ΕΕ, με κόστος περίπου 10 λεπτά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το πετρέλαιο κίνησης είναι το 11ο ακριβότερο, περίπου 2 λεπτά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, η Μάλτα προσφέρει τα φθηνότερα καύσιμα, ενώ η Δανία τα ακριβότερα.
Στην Ελλάδα, έχουν εφαρμοστεί μέτρα όπως η αύξηση της κρατικής επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης στα 15 λεπτά/λίτρο (συν 5 λεπτά από τα διυλιστήρια, σύνολο 20 λεπτά έκπτωση στην αντλία). Για τη βενζίνη, δεν υπάρχει κρατική επιδότηση, αλλά έκπτωση 10 λεπτών από τα διυλιστήρια.
ΓΕΡΜΑΝΙΑ: Εφάρμοσε προσωρινή μείωση φόρων σε βενζίνη και ντίζελ, με εκτιμώμενο όφελος περίπου 17 λεπτά/λίτρο, η οποία ισχύει από 1/10 έως τέλος 2026. Επίσης, εξετάζεται η επιβολή πλαφόν τιμών.
ΙΣΠΑΝΙΑ: Προχώρησε σε μείωση του ειδικού φόρου κατά 20 λεπτά/λίτρο τον Οκτώβριο, 13 λεπτά τον Νοέμβριο και 6 λεπτά τον Δεκέμβριο. Σε περίπτωση που οι ανατιμήσεις υπερβούν ετησίως το 15%, προβλέπεται η διατήρηση της μείωσης στα 20 λεπτά.
ΚΥΠΡΟΣ: Εφάρμοσε μείωση του ΕΦΚ κατά 8,33 λεπτά/λίτρο σε βενζίνη και ντίζελ, με παράταση έως 30 Νοεμβρίου 2026.
ΓΑΛΛΙΑ: Παρέχει στοχευμένη ενίσχυση 100 ευρώ σε εργαζομένους που διανύουν μεγάλες αποστάσεις, με εισοδηματικά κριτήρια. Επιπλέον, χορηγεί επιδοτήσεις καυσίμων σε αγρότες, αλιείς και κατασκευαστικές επιχειρήσεις.
ΙΤΑΛΙΑ: Εφαρμόζει προσωρινές μειώσεις ΕΦΚ, με την τελευταία ελάφρυνση στο ντίζελ να ανέρχεται σε περίπου 6 λεπτά/λίτρο έως 5/10. Παράλληλα, οι εταιρείες Eni και SOCAR έχουν θέσει εταιρικά πλαφόν: 1,99€/λίτρο για τη βενζίνη και 2,19€/λίτρο για το ντίζελ σε συμμετέχοντα πρατήρια.
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ: Διαθέτει μηχανισμό μείωσης φόρου που αντισταθμίζει πρόσθετα έσοδα ΦΠΑ από τις ανατιμήσεις. Προσφέρει 10 λεπτά/λίτρο ενίσχυση στο αγροτικό πετρέλαιο έως το τέλος του έτους και 38.000.000 ευρώ σε μεταφορές και άλλους πληττόμενους κλάδους.
ΙΡΛΑΝΔΙΑ: Εφαρμόζει μειώσεις φόρων και εισφορών στα καύσιμα, αναβάλλοντας προγραμματισμένες επαναφορές τους για τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Παρέχει επιπλέον επιστροφές φόρου για επαγγελματικές μεταφορές.
ΣΟΥΗΔΙΑ: Εφάρμοσε προσωρινή μείωση φορολογίας, με προβλεπόμενο όφελος 3 σουηδικές κορόνες/λίτρο, από τον Ιούλιο έως τις 30 Νοεμβρίου.
ΑΥΣΤΡΙΑ: Ανακοίνωσε την επαναφορά πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των λιανοπωλητών, ενισχύοντας τον μηχανισμό συγκράτησης τιμών.
ΚΡΟΑΤΙΑ: Θέτει ανώτατες λιανικές τιμές καυσίμων μέσω κυβερνητικών αποφάσεων. Νέα σχετική απόφαση δημοσιεύθηκε στις 28/9.
ΣΛΟΒΕΝΙΑ: Έχει υιοθετήσει κυβερνητικό σχέδιο στοχευμένης βοήθειας σε μεταφορές, γεωργία, δασοκομία και αλιεία. Για τους μεταφορείς, προβλέπει κάλυψη έως και 70% του πρόσθετου κόστους ντίζελ πάνω από μια καθορισμένη τιμή αναφοράς.
ΟΥΓΓΑΡΙΑ: Ανακοίνωσε ενίσχυση 20.000 φιορινιών έως τον Δεκέμβριο σε ιδιοκτήτες ντιζελοκίνητων αυτοκινήτων έως 150 ίππους, καθώς και επιστροφές ΕΦΚ στους αγρότες.
ΠΟΛΩΝΙΑ: Εφάρμοσε μείωση ΦΠΑ από 23% σε 8% και επέβαλε ανώτατες τιμές την περίοδο 17-31 Αυγούστου. Προωθεί έναν έκτακτο φόρο 60% στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών, με σκοπό τη χρηματοδότηση μέτρων για τη μείωση των τιμών των καυσίμων.
ΡΟΥΜΑΝΙΑ: Εισήγαγε πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, περιορισμούς εξαγωγών καυσίμων και ένα πρόγραμμα ενίσχυσης για μεταφορείς ύψους 652.000.000 λέι έως το τέλος του έτους. Η ισχύς των δύο πρώτων μέτρων απαιτεί επιβεβαίωση παράτασης.
ΤΣΕΧΙΑ: Για τον Οκτώβριο, επέβαλε ημερήσιες ανώτατες τιμές, πλαφόν στο λιανικό περιθώριο κέρδους, φορολόγηση των διυλιστηρίων και προσωρινή μείωση φόρου στο ντίζελ.
ΣΛΟΒΑΚΙΑ: Από 1/10, θεσπίστηκε ανώτατο περιθώριο κέρδους 10 λεπτών/λίτρο, χωρίς αλλαγές στον ΕΦΚ ή τον ΦΠΑ. Η χώρα έχει ζητήσει τη σύγκληση Έκτακτης Συνόδου Κορυφής.
ΛΕΤΟΝΙΑ: Από 1/10 έως 31/12, πραγματοποίησε μειώσεις ΕΦΚ στη βενζίνη κατά 11,7% (στα 490 ευρώ) και στο ντίζελ κατά 16,17% (από 396 στα 330 ευρώ/1000 λίτρα, που είναι το ελάχιστο).
ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Από 1/10 έως 31/12, προχώρησε σε μηδενισμό του ΕΦΚ σε υγραέριο κίνησης και φυσικό αέριο.
ΟΛΛΑΝΔΙΑ: Διατηρεί μειωμένους φόρους καυσίμων καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026. Οι συντελεστές του ΕΦΚ διαμορφώνονται περίπου στα 84,5 λεπτά ανά λίτρο για τη βενζίνη, στα 55,2 λεπτά για το ντίζελ και στα 19 λεπτά για το υγραέριο (LPG). Η παράταση για το 2027 αποτελεί πρόταση.
ΒΕΛΓΙΟ: Διαθέτει ένα σταθερό σύστημα ανώτατων τιμών καυσίμων.
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ: Επίσης εφαρμόζει πάγιο σύστημα ανώτατων τιμών (πλαφόν). Ωστόσο, η εκτόξευση της αμόλυβδης στα 2,5 ευρώ το λίτρο έχει οδηγήσει σε συζητήσεις για τη λήψη πρόσθετων μέτρων με τον νέο προϋπολογισμό.
ΜΑΛΤΑ: Κρατικές επιδοτήσεις εισαγωγών και πλαφόν διατηρούν σταθερές τιμές. Το ντίζελ παραμένει στα 1,21€/λίτρο και η βενζίνη κοντά στα 1,34 ευρώ.
ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ: Απαγορεύει στα πρατήρια καυσίμων να αυξάνουν τις τιμές τους περισσότερες από μία φορά την ημέρα. Επίσης, μείωσε κατά 50% τις τιμές των εισιτηρίων τρένων, προσφέροντας μια εναλλακτική λύση στις ακριβές μετακινήσεις με αυτοκίνητο. Υιοθετήθηκε ένα πλαίσιο που επιτρέπει στην κυβέρνηση να ενεργοποιεί με διάταγμα ανώτατες καταναλωτικές τιμές (πλαφόν) στη βενζίνη και το ντίζελ σε περιόδους ακραίων διακυμάνσεων.
ΕΣΘΟΝΙΑ: Στις 29/9, η κυβέρνηση δήλωσε ότι παρακολουθεί τις αποφάσεις των γειτονικών χωρών. Τον προηγούμενο χρόνο, προχώρησε σε αυξήσεις των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης σε βενζίνη (5% ετησίως, η οποία πάγωσε), πετρέλαιο κίνησης (από 399 σε 428 ευρώ/χίλια λίτρα) και υγραέριο.
ΔΑΝΙΑ: Δεν υπάρχουν προς το παρόν γνωστά μέτρα στήριξης ή αλλαγές στην υψηλή φορολογία που ακολουθεί στα καύσιμα.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ: Δεν υπάρχουν προς το παρόν γνωστά μέτρα στήριξης ή αλλαγές στην υψηλή φορολογία που ακολουθεί στα καύσιμα.
