Η Κίνα «Φακελώνει» Ξένους Πολίτες: Αποκαλύπτεται Τεράστιος Όγκος Ιδιωτικών Δεδομένων

Μια διαδικτυακή πλατφόρμα της κινεζικής αστυνομίας, η οποία παρέμενε εκτεθειμένη στο διαδίκτυο, έδωσε μια σπάνια εικόνα του τρόπου με τον οποίο οι αρχές συγκεντρώνουν και διασταυρώνουν προσωπικά δεδομένα ξένων πολιτών, από διαβατήρια και αριθμούς τηλεφώνου έως μετακινήσεις, επισκέψεις σε νοσοκομεία, θρησκευτικές πεποιθήσεις και καταγραφές από κάμερες.

Το εύρος της παρακολούθησης που ασκούν οι κινεζικές αρχές όχι μόνο στους πολίτες της χώρας, αλλά και στους ξένους που ζουν ή έχουν βρεθεί στην Κίνα, έφερε στο φως μια ακάλυπτη ψηφιακή πλατφόρμα της κινεζικής αστυνομίας. Η βάση δεδομένων περιείχε χιλιάδες εγγραφές με προσωπικά στοιχεία, μετακινήσεις και πληροφορίες που φαίνεται να προέρχονταν από ένα ευρύ δίκτυο κρατικών και ιδιωτικών πηγών.

Σύμφωνα με έρευνα των New York Times, η πλατφόρμα με την ονομασία «Δυναμική Πλατφόρμα Ελέγχου Αλλοδαπών» εντοπίστηκε στις αρχές του έτους από τον Μαρκ Χόφερ, ερευνητή κυβερνοασφάλειας και δημοσιογράφο που ζει στο Άμστερνταμ. Το σύστημα αφορούσε την πόλη Ζανγκτζιακού, στη βόρεια Κίνα, γνωστή για τα χιονοδρομικά της κέντρα και για τη συνδιοργάνωση των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2022.

Η πλατφόρμα εμφάνιζε στοιχεία για περισσότερους από 700 ξένους κατοίκους της πόλης, ενώ συνολικά περιλάμβανε σχεδόν 12.000 εγγραφές. Σε αυτές περιλαμβάνονταν καταζητούμενοι, κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ και της Ταϊβάν, καθώς και περισσότεροι από 300 ξένοι δημοσιογράφοι. Ορισμένα από τα πρόσωπα που καταγράφονταν δεν είχαν επισκεφθεί ποτέ τη Ζανγκτζιακού.

Ο ίδιος ο Χόφερ εντόπισε στη βάση τη φωτογραφία του, η οποία είχε ληφθεί από τις κινεζικές υπηρεσίες μετανάστευσης, μαζί με τον αριθμό του διαβατηρίου και τον αριθμό κινητού τηλεφώνου που χρησιμοποιούσε όταν εργαζόταν στην Κίνα. Η ανακάλυψη ενίσχυσε την εκτίμησή του ότι το σύστημα δεν αποτελούσε απλώς μια δοκιμαστική εφαρμογή ή μια εμπορική επίδειξη τεχνολογίας, αλλά βασιζόταν σε πραγματικά δεδομένα, στα οποία είχαν πρόσβαση κρατικές αρχές.

Από κάμερες και διαβατήρια έως επισκέψεις σε νοσοκομεία

Η Κίνα παρακολουθεί τον πληθυσμό της, που ξεπερνά τα 1,4 δισεκατομμύρια, σε κλίμακα χωρίς ιστορικό προηγούμενο, αξιοποιώντας δίκτυα καμερών, σήματα κινητής τηλεφωνίας, εθνικές ταυτότητες και συστήματα αναγνώρισης προσώπου. Η συγκεκριμένη βάση δεδομένων, ωστόσο, προσέφερε μια σπάνια εικόνα του τρόπου με τον οποίο οι ίδιες τεχνολογίες εφαρμόζονται και στους ξένους.

Οι εγγραφές περιλάμβαναν στοιχεία όπως υπηκοότητα, ημερομηνία γέννησης, φύλο, οικογενειακή κατάσταση, διεύθυνση κατοικίας και επάγγελμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγραφόταν και το θρήσκευμα. Παράλληλα, η πλατφόρμα εμφάνιζε περιστατικά κατά τα οποία άτομα είχαν εντοπιστεί από κάμερες σε διασταυρώσεις, αγορές, εμπορικά κέντρα και άλλους δημόσιους χώρους, ακόμη και σε ένα τέμενος.

Η βάση περιείχε επίσης πεδία για τους χώρους που επισκεπτόταν ένα πρόσωπο, τις επισκέψεις του σε νοσοκομεία, τις πληρωμές για καύσιμα, καθώς και τα ταξίδια του με αεροπλάνο ή τρένο. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφονταν ακόμη και οι αριθμοί των θέσεων. Τα στοιχεία δείχνουν ότι διαφορετικές βάσεις δεδομένων και πηγές πληροφόρησης μπορούσαν να συνδυάζονται σε ένα ενιαίο προφίλ.

Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση μιας γυναίκας από τη Μογγολία, της οποίας οι μετακινήσεις καταγράφονταν από μια οικιστική περιοχή της Ζανγκτζιακού προς εμπορικά κέντρα, εστιατόρια και σούπερ μάρκετ. Σε ορισμένες διαδρομές, η πλατφόρμα ανέφερε ότι η παρακολούθηση είχε γίνει μέσω τεχνολογίας αναγνώρισης προσώπου.

Η βάση παρέμενε προσβάσιμη στο διαδίκτυο όταν την εντόπισε ο Χόφερ. Στη σελίδα εισόδου υπήρχαν ήδη συμπληρωμένα στοιχεία σύνδεσης, γεγονός που επέτρεπε την πρόσβαση σε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα σε οποιονδήποτε μπορούσε να εντοπίσει τη διεύθυνση της πλατφόρμας. Ο ερευνητής άρχισε να αποθηκεύει όσο το δυνατόν περισσότερα δεδομένα τον Ιανουάριο και η ιστοσελίδα τέθηκε εκτός λειτουργίας έως τον Μάιο.

Οι δεσμοί με εταιρεία τεχνολογίας και η «έκρηξη» της επιτήρησης

Οι New York Times εντόπισαν συνδέσεις ανάμεσα στην πλατφόρμα και την εταιρεία Origin Dynamic, με έδρα το Πεκίνο, η οποία παρέχει ρομποτικά συστήματα, υπηρεσίες επιτήρησης και τεχνολογικό εξοπλισμό στις αστυνομικές αρχές. Δημόσια έγγραφα διαγωνισμών και προμηθειών έδειξαν ότι η εταιρεία δραστηριοποιείται στον τομέα της τεχνολογίας δημόσιας ασφάλειας.

Η Origin Dynamic είχε καταθέσει το 2023 αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ενός παρόμοιου συστήματος, το οποίο περιέγραφε ως «διεπαφή πληροφοριών για μη Κινέζους πολίτες». Η σχεδίαση και οι λειτουργίες του παρουσίαζαν σχεδόν πλήρη αντιστοιχία με την πλατφόρμα της Ζανγκτζιακού. Η εταιρεία ανήκει εν μέρει στη δημοτική αρχή της πόλης Γιαντσένγκ, στην επαρχία Τζιανγκσού.

Η εταιρεία και το Γραφείο Δημόσιας Ασφάλειας της Ζανγκτζιακού δεν απάντησαν στα αιτήματα των New York Times για σχολιασμό. Ο Χόφερ εκτίμησε ότι η πλατφόρμα είχε σχεδιαστεί για το τοπικό αστυνομικό σώμα, καθώς περιείχε δεδομένα στα οποία θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση μόνο οι κινεζικές αρχές. Στο αρχείο καταγραφής των χρηστών εμφανίζονταν οκτώ αστυνομικά τμήματα της Ζανγκτζιακού και τρία ακόμη από άλλες πόλεις.

Δεν είναι σαφές πώς ή αν η αστυνομία αξιοποίησε τη βάση στις επιχειρησιακές της δραστηριότητες. Η ύπαρξή της, ωστόσο, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχές συγκεντρώνουν και ενοποιούν δεδομένα από κάμερες, ιατρικά αρχεία, οικονομικές συναλλαγές και εργαλεία αναγνώρισης προσώπου.

Σύμφωνα με τον Γκρεγκ Γουόλτον, ερευνητή κυβερνοασφάλειας της καναδικής εταιρείας SecDev Group, η έκθεση μιας τέτοιας πλατφόρμας δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Είναι αποτέλεσμα της διαρκούς επέκτασης του κινεζικού συστήματος επιτήρησης, στο οποίο συμμετέχουν ολοένα περισσότερες εταιρείες τεχνολογίας, εργολάβοι και υπηρεσίες δημόσιας ασφάλειας.

Κάθε νέα πλατφόρμα αυξάνει τα σημεία στα οποία ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα μπορούν να αντιγραφούν, να αποθηκευτούν με εσφαλμένο τρόπο ή να παραμείνουν προσβάσιμα από το διαδίκτυο. Οι New York Times επιβεβαίωσαν την ακρίβεια των στοιχείων έξι προσώπων, πέρα από τον Χόφερ. Μεταξύ αυτών ήταν και πρώην ανταποκρίτρια της εφημερίδας στο Πεκίνο, η εγγραφή της οποίας περιλάμβανε ακόμη και το όνομα του παιδιού της.

Κατηγοριοποίηση με βάση υπηκοότητα, θρησκεία και σχέσεις

Η ανάπτυξη του συστήματος φαίνεται ότι ξεκίνησε το 2021, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία που συνέλεξε ο Χόφερ, αλλαγές πραγματοποιούνταν έως και τον Απρίλιο. Αρκετά πεδία παρέμεναν κενά ή περιείχαν δοκιμαστικό κείμενο, ένδειξη ότι η πλατφόρμα βρισκόταν ακόμη σε στάδιο εξέλιξης.

Η παρακολούθηση δεν περιοριζόταν στις κάμερες που βρίσκονται σε δημόσιους χώρους. Η βάση περιείχε επίσης στοιχεία που φαίνεται να προέρχονταν από πηγές εκτός της άμεσης αστυνομικής δομής. Μεταξύ άλλων, υπήρχε κατάλογος ξένων και Κινέζων πολιτών που είχαν επισκεφθεί το χιονοδρομικό θέρετρο Thaiwoo, με φωτογραφίες, πλήρη ονόματα και αριθμούς διαβατηρίων.

Οι πολίτες της Αυστραλίας, του Καναδά, της Νέας Ζηλανδίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ καταγράφονταν στην κατηγορία της «Συμμαχίας των Πέντε Ματιών», αναφορά στο δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών των πέντε χωρών, το οποίο το Πεκίνο κατηγορεί συχνά ότι αναβιώνει διαιρέσεις της εποχής του Ψυχρού Πολέμου.

Η πλατφόρμα ξεχώριζε επίσης πολίτες από «χώρες-κλειδιά», στις οποίες περιλαμβάνονταν Αίγυπτος, Ιράν, Ισραήλ, Μαρόκο, Πακιστάν και Σουδάν. Οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ και της Ταϊβάν είχαν ξεχωριστές κατηγορίες, ενώ καταγράφονταν διεθνείς φοιτητές, αλλοδαποί σύζυγοι και «πρόσωπα κλειδιά». Ο τελευταίος όρος χρησιμοποιείται συχνά από τις κινεζικές αρχές για ακτιβιστές, καταζητούμενους ή άτομα που θεωρούνται πιθανή απειλή για την κοινωνική σταθερότητα.

Πολλοί από τους ξένους φοιτητές που εμφανίζονταν στη βάση προέρχονταν από το Πακιστάν και την Ινδία και φοιτούσαν στο Πανεπιστήμιο Βόρειου Χεμπέι. Τα προφίλ τους περιλάμβαναν θρήσκευμα, οικογενειακή κατάσταση, αντικείμενο σπουδών και τις ώρες κατά τις οποίες είχαν καταγραφεί από κάμερες στις εισόδους του πανεπιστημίου.

Η πλατφόρμα υποστήριζε ακόμη ότι μπορούσε να χαρτογραφήσει τα δίκτυα σχέσεων ενός ατόμου. Σε μία απεικόνιση της λειτουργίας αυτής εμφανίζονταν τρεις Πακιστανοί άνδρες ηλικίας περίπου 20 ετών, οι οποίοι συνδέονταν μεταξύ τους επειδή είχαν καταγραφεί μαζί από κάμερα. Η τεχνολογία, επομένως, δεν περιοριζόταν στην καταγραφή μεμονωμένων κινήσεων, αλλά επιχειρούσε να εντοπίσει σχέσεις και κοινωνικά δίκτυα.

Η «μεγάλη βάση δεδομένων» ως εργαλείο δημόσιας ασφάλειας

Στη βάση περιλαμβάνονταν και στοιχεία ξένων πολιτών που είχαν τιμωρηθεί βάσει της κινεζικής νομοθεσίας. Σε μία περίπτωση, γυναίκα είχε λάβει πρόστιμο 1.000 γιουάν, περίπου 150 δολάρια, το 2021 επειδή δεν είχε δηλώσει αλλαγή διεύθυνσης. Άλλες εγγραφές αφορούσαν ξένους που είχαν παραπεμφθεί επειδή δίδασκαν χωρίς τις απαιτούμενες άδειες.

Σύμφωνα με αρχεία που κατέβασε ο Χόφερ, μέρος των δεδομένων φαίνεται ότι είχε καταχωριστεί από αξιωματικό της αστυνομίας της Ζανγκτζιακού με το όνομα Ζανγκ Τζινγκλόνγκ. Αστυνομικός με το ίδιο όνομα είχε παρουσιαστεί σε δημοσίευση της τοπικής αστυνομίας το 2020 και είχε επαινεθεί για την παρακολούθηση διαδικτυακών συζητήσεων και την ενεργή συμμετοχή του σε αυτές με στόχο την «καθοδήγηση» των πολιτών προς τις «ορθές» απόψεις. Την προηγούμενη χρονιά εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης του αστυνομικού γραφείου πήρε το όνομά του.

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στη στρατηγική που έχει αναπτύξει το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας υπό τον Σι Τζινπίνγκ, με στόχο τη χρήση μεγάλων δεδομένων για την ενίσχυση της δημόσιας ασφάλειας, την καταστολή της διαφωνίας και την πρόληψη πιθανών τρομοκρατικών επιθέσεων.

Συστήματα παρακολούθησης και διασύνδεσης δεδομένων χρησιμοποιούνται και σε άλλες χώρες. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Μάγια Γουάνγκ, αναπληρώτρια διευθύντρια για την Ασία της Human Rights Watch, στην Κίνα υπάρχουν περιορισμένες δικλίδες προστασίας απέναντι στην πιθανή υπέρβαση εξουσίας από την αστυνομία.

Η ενοποίηση τόσο μεγάλου όγκου δεδομένων σε ένα ενιαίο σύστημα, χωρίς ισχυρούς μηχανισμούς ελέγχου και διαφάνειας, αναδεικνύει το εύρος της κινεζικής υποδομής επιτήρησης. Η πλατφόρμα της Ζανγκτζιακού μπορεί να έκλεισε, όμως τα στοιχεία που διασώθηκαν προσφέρουν μια σπάνια ματιά σε ένα σύστημα όπου η ταυτότητα, οι μετακινήσεις, οι κοινωνικές σχέσεις και η καθημερινή δραστηριότητα μπορούν να μετατραπούν σε δεδομένα προς ανάλυση από τις κρατικές αρχές.