Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο: 1,75 δισ. ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών – Ποιοι οι δικαιούχοι και οι στόχοι

Το μεγαλύτερο κονδύλι του εθνικού σχεδίου για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το οποίο έλαβε την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα διατεθεί στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών. Συγκεκριμένα, περίπου 1,75 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν σε παρεμβάσεις για 62.000 κατοικίες, με στόχο την αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης και ζεστού νερού με τουλάχιστον 200.000 νέες συσκευές, όπως αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες. Από αυτές, τουλάχιστον 130.000 αναμένεται να είναι αντλίες θερμότητας.

Τα νέα προγράμματα ενεργειακών ανακαινίσεων θα καλύπτουν σειρά εργασιών, όπως μονώσεις, θερμοπροσόψεις, αντικατάσταση κουφωμάτων, εγκατάσταση συστημάτων σκίασης και φωτοβολταϊκών. Οι ανακαινίσεις θα πρέπει να οδηγούν σε αναβάθμιση της ενεργειακής κλάσης της κατοικίας κατά τουλάχιστον τρεις βαθμίδες.

Η πρόσκληση για τις ενεργειακές ανακαινίσεις αναμένεται να δημοσιευθεί το δεύτερο τρίμηνο του 2027. Οι στόχοι για την αναβάθμιση των κατοικιών είναι φιλόδοξοι: 12.400 κατοικίες έως τα μέσα του 2029, 27.900 έως τα μέσα του 2030, 43.400 έως τα μέσα του 2031, και συνολικά 62.000 κατοικίες έως το δεύτερο τρίμηνο του 2032.

Σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, τα ποσοστά επιδότησης μπορούν να ξεπερνούν το 80%, καλύπτοντας ακόμη και τον ΦΠΑ. Ωστόσο, τα τελικά ποσοστά, τα μέγιστα ποσά επιδότησης και οι επιλέξιμες δαπάνες θα καθοριστούν στον αναλυτικό οδηγό του προγράμματος.

Αντλίες Θερμότητας και Ηλιακοί Θερμοσίφωνες
Μια ξεχωριστή πρόσκληση θα αφορά την αντικατάσταση παλαιών και ενεργοβόρων συστημάτων θέρμανσης και ζεστού νερού με σύγχρονες αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, συμπεριλαμβανομένων των απαραίτητων εργασιών εγκατάστασης. Το παράρτημα της εγκριτικής απόφασης θέτει δεσμευτικό στόχο για τουλάχιστον 200.000 εγκαταστάσεις συσκευών έως το τέλος του 2031, με τουλάχιστον 130.000 από αυτές να αφορούν αντλίες θερμότητας. Οι στόχοι εγκαταστάσεων είναι: 40.000 έως το τέλος του 2028, 90.000 έως το τέλος του 2029, και 140.000 έως το τέλος του 2030.

Ευρύτερο Πλαίσιο του Σχεδίου
Οι παρεμβάσεις στις κατοικίες αποτελούν τον πυρήνα του σχεδίου, αλλά όχι τον μοναδικό του άξονα. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης δράσεις για κοινωνικές κατοικίες, ανακαίνιση φοιτητικών εστιών, αγορά ηλεκτρικών λεωφορείων, προμήθεια νέων και ανακατασκευασμένων συρμών Μετρό, κοινωνικό leasing ηλεκτρικών αυτοκινήτων, καθώς και επιδοτήσεις για πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Ο Συνολικός Προϋπολογισμός και η Χρηματοδότηση
Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά το συνολικό ύψος των έργων στα 5,3 δισ. ευρώ (με ΦΠΑ), ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσδιορίζει το επιλέξιμο κόστος του σχεδίου στα 4,775 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 3,58 δισ. ευρώ (75%) θα προέλθουν από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, και τα υπόλοιπα 1,196 δισ. ευρώ θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους. Πρόκειται για το πέμπτο εθνικό σχέδιο που εγκρίνεται από την ΕΕ και το μεγαλύτερο σε ύψος μέχρι σήμερα.

Από το συνολικό επιλέξιμο κόστος, 2,91 δισ. ευρώ κατευθύνονται στον κτιριακό τομέα και 1,46 δισ. ευρώ στις οδικές μεταφορές. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η εφαρμογή του σχεδίου αναμένεται να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 811.000 τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως έως το 2032.

Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι το ευρύτερο πεδίο δυνητικών δικαιούχων ανέρχεται σε περίπου 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι έως το 2032, το σχέδιο θα έχει συμβάλει στην έξοδο περίπου 460.000 ευάλωτων νοικοκυριών και 300.000 ευάλωτων χρηστών μεταφορών από συνθήκες ενεργειακής ή μεταφορικής φτώχειας. Περίπου 28.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις αναμένεται να λάβουν στήριξη.

Όροι και Προϋποθέσεις για την Εκταμίευση
Η έγκριση του σχεδίου δεν συνεπάγεται την άμεση εκταμίευση του συνόλου των κονδυλίων. Η Ελλάδα θα μπορεί να υποβάλει το πρώτο αίτημα πληρωμής το πρώτο τρίμηνο του 2027, αφού τεθεί σε εφαρμογή το σχέδιο και επιτευχθούν τα πρώτα ορόσημα. Ένα σημαντικό σημείο που καταγράφεται στην απόφαση είναι ότι το σύστημα εσωτερικού ελέγχου δεν είχε οριστικοποιηθεί κατά τον χρόνο της έγκρισης. Ως προϋπόθεση για την πρώτη πληρωμή, η Ελλάδα θα πρέπει έως το πρώτο τρίμηνο του 2027 να έχει θεσπίσει τις απαραίτητες διαδικασίες ελέγχου και παρακολούθησης, και να έχει λάβει θετική γνώμη από τον αρμόδιο ελεγκτικό φορέα.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έχει κατανεμηθεί σε ετήσια βάση: 218,7 εκατ. ευρώ για το 2026, 601,5 εκατ. ευρώ για το 2027 (με τη μεγαλύτερη ετήσια κατανομή), και 517,7 εκατ. ευρώ για το 2032. Κάθε πληρωμή θα είναι συνδεδεμένη με την πιστοποιημένη επίτευξη συγκεκριμένων στόχων.

Ποιοι Δικαιούνται Στήριξη
Τα ακριβή κριτήρια ένταξης θα περιγραφούν λεπτομερώς στους οδηγούς των επιμέρους προγραμμάτων. Στην κυβερνητική παρουσίαση του Μαρτίου είχαν δημοσιευθεί ενδεικτικά εισοδηματικά όρια, τα οποία προβλέπεται να επικαιροποιούνται ετησίως με βάση τις φορολογικές δηλώσεις.

Για μονομελές νοικοκυριό χωρίς παιδιά και χωρίς μέλος με αναπηρία, το ενδεικτικό όριο ορίστηκε στα 10.500 ευρώ. Για μονογονεϊκή οικογένεια με ένα παιδί, το όριο ήταν 13.650 ευρώ, και με μέλος με αναπηρία, 16.650 ευρώ. Για ζευγάρι χωρίς παιδιά, το όριο ανερχόταν σε 20.800 ευρώ, για ζευγάρι με δύο παιδιά σε 27.100 ευρώ, και με μέλος με αναπηρία, σε 30.100 ευρώ.

Ως πολύ μικρές επιχειρήσεις προσδιορίζονται εκείνες που απασχολούν έως εννέα εργαζομένους και έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών έως 2 εκατομμύρια ευρώ. Εκτός από το εισόδημα, θα συνεκτιμώνται κοινωνικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά, οι ενεργειακές ανάγκες και η πρόσβαση σε δημόσιες συγκοινωνίες.

Πρώτες Δράσεις και Χρονοδιαγράμματα

Κοινωνικές Κατοικίες σε Στρατόπεδα και Δημόσια Κτίρια
Το σχέδιο περιλαμβάνει τη δημιουργία 2.800 ενεργειακά αποδοτικών κοινωνικών κατοικιών, με προϋπολογισμό 487,5 εκατ. ευρώ. Οι 2.350 κατοικίες θα κατασκευαστούν σε τέσσερις ανενεργές στρατιωτικές εγκαταστάσεις (στο Χαϊδάρι και τις Αχαρνές, στο πρώην στρατόπεδο Ζιάκα στη Θεσσαλονίκη, και στο πρώην στρατόπεδο Μανουσογιαννάκη στην Πάτρα). Οι κατοικίες θα είναι μηδενικών εκπομπών και θα διατίθενται με χαμηλό μίσθωμα σε ευάλωτα νοικοκυριά, όπως νέα ζευγάρια, πολύτεκνες και μονογονεϊκές οικογένειες, καθώς και οικογένειες με μέλη με αναπηρία.

Άλλες 450 κατοικίες θα προκύψουν από τη μετατροπή υφιστάμενων δημόσιων κτιρίων. Αυτές οι κατοικίες θα πρέπει να φτάνουν τουλάχιστον στην ενεργειακή κατηγορία Β+, ενώ προβλέπεται η ανακαίνιση συνολικά τουλάχιστον 36.000 τετραγωνικών μέτρων.

Οι προπαρασκευαστικές διαδικασίες για τις άδειες και τις εγκρίσεις ξεκινούν το 2026. Οι συμβάσεις για τις τέσσερις στρατιωτικές εγκαταστάσεις πρέπει να έχουν υπογραφεί έως το τέλος του 2027. Στόχος είναι η κατασκευή και διάθεση 700 κατοικιών έως το τέλος του 2028, 1.900 έως το τέλος του 2030, και το σύνολο των 2.350 έως το τέλος του 2031. Οι 450 κατοικίες από δημόσια κτίρια πρέπει να ολοκληρωθούν έως το δεύτερο τρίμηνο του 2032.

Παράλληλα, θα θεσπιστεί νέο πλαίσιο για την κοινωνική κατοικία, το οποίο θα καθορίζει τα κριτήρια, τη διαδικασία επιλογής και την προτεραιοποίηση των δικαιούχων.

Ενεργειακή Αναβάθμιση Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων
Αυτή η δράση, με προϋπολογισμό περίπου 396 εκατ. ευρώ, θα χρηματοδοτεί παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος, την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και την εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων. Το πρόγραμμα θα εστιάζει σε ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις και σε κλάδους με υψηλό ενεργειακό κόστος. Για να θεωρηθεί μια επένδυση επιλέξιμη, θα πρέπει να επιτυγχάνει εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 30% ή ενεργειακή αναβάθμιση του κτιρίου κατά τουλάχιστον τρεις κατηγορίες.

Η προετοιμασία ξεκινά το 2026, με την πρόσκληση να αναμένεται έως το πρώτο τρίμηνο του 2027. Ο στόχος είναι η στήριξη 2.805 επιχειρήσεων έως το τρίτο τρίμηνο του 2028, 5.610 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2030, και συνολικά 9.350 έως το τέλος του 2031.

Πρόσθετο Επίδομα Θέρμανσης
Περίπου 800.000 ευάλωτα νοικοκυριά ετησίως θα λαμβάνουν πρόσθετη ενίσχυση για την αύξηση του κόστους θέρμανσης, που συνδέεται με την εφαρμογή του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές (ETS2). Η κυβερνητική ανακοίνωση αναφέρει μια πρόσθετη ενίσχυση περίπου 100 ευρώ ετησίως, έως το 2032, για νοικοκυριά που χρησιμοποιούν πετρέλαιο, φυσικό αέριο ή υγραέριο. Ο αριθμός των δικαιούχων και το συνολικό ετήσιο ποσό της ενίσχυσης αναμένεται να μειώνονται σταδιακά, καθώς θα ολοκληρώνονται οι μόνιμες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης.

MoneyReview.gr

Διαβάστε επίσης:

• ΕΕ: Εγκρίνει το κοινωνικό σχέδιο της Ελλάδας για το κλίμα ύψους 4,8 δισ. ευρώ
• Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο: 5,3 δισ. σε ενέργεια, στέγαση και μεταφορές – Πού κατευθύνονται οι πόροι
• Η Ευρώπη αποφεύγει τα κλιματιστικά – Ο βαρύς λογαριασμός σε ΑΕΠ και ζωές