Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ενισχύει την Ετοιμότητα των Πολιτών: Νέες Κατευθυντήριες Γραμμές και Κιτ Έκτακτης Ανάγκης

Τι σημαίνει η προετοιμασία για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης μέσω ενός κιτ «επιβίωσης» (σακιδίου έκτακτης ανάγκης) και γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει οι πολίτες να είναι σε θέση να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες;

Στο πλαίσιο της αυξανόμενης δημόσιας συζήτησης σχετικά με τις νέες κατευθυντήριες γραμμές για την ετοιμότητα των Ευρωπαίων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέλαβαν να απαντήσουν σε ερωτήματα του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων, εξηγώντας τη φιλοσοφία πίσω από αυτές τις νέες οδηγίες και τους λόγους για τους οποίους δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην αυτάρκεια των πολιτών για 72 ώρες.

Η βασική καινοτομία, όπως επισημαίνεται, είναι «η μετάβαση από τον στρατηγικό σχεδιασμό στην καθημερινή εφαρμογή, με απώτερο στόχο τη δημιουργία μιας κοινής κουλτούρας ετοιμότητας σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή κοινωνία».

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες παρουσιάστηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026 από την Επίτροπο Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib, στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας, είχαν προαναγγελθεί ως προτεινόμενες δράσεις της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ, που χρονολογείται από τον Μάρτιο του 2025. Η Επιτροπή, υλοποιώντας αυτή τη δέσμευση, προχωρά «στο επόμενο βήμα της ίδιας προσπάθειας, εξειδικεύοντας τις δράσεις που απαιτούνται για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη», όπως διευκρινίζουν οι αρμόδιες πηγές.

Παράλληλα, ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ και ομότιμος καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ, Ευθύμης Λέκκας, υπογραμμίζει τη σημασία της ενίσχυσης της προετοιμασίας απέναντι σε κάθε είδους κρίση, είτε προκαλείται από φυσικά φαινόμενα είτε από ανθρώπινες διεργασίες. Ο ίδιος αξιολογεί θετικά τις συστάσεις της ΕΕ, τονίζοντας ότι «αυτό δεν ενέχει σε καμία περίπτωση τη λογική του εκφοβισμού».

Όπως ανακοινώθηκε από την Κομισιόν, δεδομένου ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ολοένα και πιο συχνές και σύνθετες κρίσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντείνει τις προσπάθειές της για την ενίσχυση της ετοιμότητας σε ολόκληρη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων, Hadja Lahbib, παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου 2026 νέες κατευθυντήριες γραμμές με σκοπό την προετοιμασία των ανθρώπων και των κοινοτήτων για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές εστιάζουν σε τέσσερις βασικούς άξονες:

– την 72ωρη αυτάρκεια των πολιτών,

– την εκπαίδευση ετοιμότητας από μικρή ηλικία,

– τη συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία,

– και την αποτελεσματικότερη ενημέρωση για κινδύνους και απειλές.

«Η Επιτροπή δεν επαναλαμβάνει απλώς τις προτεινόμενες δράσεις του 2025. Είχε ήδη αναλάβει, στο πλαίσιο της Στρατηγικής για την Ένωση Ετοιμότητας που παρουσίασε το 2025, τη δέσμευση να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για την αυτάρκεια των πολιτών για τουλάχιστον 72 ώρες. Με τις κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή υλοποιεί αυτή τη δέσμευση και προχωρά στο επόμενο βήμα της ίδιας προσπάθειας, εξειδικεύοντας τις δράσεις που απαιτούνται για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη. Οι σύγχρονες κρίσεις μπορούν να προκαλέσουν ταυτόχρονες διακοπές σε βασικές υπηρεσίες, όπως η ηλεκτροδότηση, η υδροδότηση, οι επικοινωνίες και οι αλυσίδες εφοδιασμού. Κατά τις πρώτες ώρες μιας έκτακτης κατάστασης, οι αρμόδιες αρχές ενδέχεται να χρειαστούν χρόνο για να οργανώσουν την ανταπόκρισή τους και να προσεγγίσουν τις πληγείσες περιοχές», υπογραμμίζουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Σχετικά με τον πρώτο άξονα, δηλαδή την 72ωρη αυτάρκεια των πολιτών, αυτή αφορά την παροχή βοήθειας στους ανθρώπους για την κάλυψη των βασικών αναγκών τους κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ημερών μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, έως ότου κινητοποιηθεί η δημόσια βοήθεια. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή βασικών προμηθειών έκτακτης ανάγκης και σακιδίων έκτακτης ανάγκης, τα οποία ενδέχεται να περιλαμβάνουν αποθέματα νερού, τροφίμων, φαρμάκων, καθώς και εναλλακτικά μέσα θέρμανσης, ψύξης και φωτισμού.

«Στην πράξη, οι πολίτες θα ενθαρρύνονται να διατηρούν βασικά αποθέματα νερού, τροφίμων και φαρμάκων, αλλά και να αποκτούν δεξιότητες όπως οι πρώτες βοήθειες και η διαχείριση έκτακτων καταστάσεων», αναφέρουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Παράλληλα, όπως σημειώνεται, η ετοιμότητα θα ενσωματωθεί στα σχολικά προγράμματα, ώστε τα παιδιά να μάθουν να αναγνωρίζουν κινδύνους, να αξιολογούν πληροφορίες και να γνωρίζουν πώς να ζητούν βοήθεια.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην προσβασιμότητα των προειδοποιήσεων και των διαδικασιών εκκένωσης για τα άτομα με αναπηρία, καθώς και στην προστασία των πολιτών από την παραπληροφόρηση και τα deepfakes.

«Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, που δημοσιεύθηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026, είχαν προαναγγελθεί ως προτεινόμενες δράσεις της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ του Μαρτίου του 2025 και τις μετατρέπουν σε συγκεκριμένα μέτρα», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ίδιες πηγές, προσθέτοντας ότι «πριν την εκπόνηση των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή διοργάνωσε, μεταξύ άλλων, σειρά τεχνικών διαβουλεύσεων με εμπειρογνώμονες από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και τρεις διήμερες συνεδριάσεις (Μάρτιος-Απρίλιος-Μάιος 2026) ομάδας 150 τυχαία επιλεγμένων πολιτών από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, οι συστάσεις των οποίων είναι δημόσια διαθέσιμες».

Επιπλέον, με στόχο την ανάδειξη της ετοιμότητας σε κοινή προτεραιότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Επιτροπή προτείνει τη θέσπιση ετήσιας Ημέρας Ετοιμότητας της ΕΕ, η οποία θα πραγματοποιείται κάθε 23 Οκτωβρίου, αρχής γενομένης από το 2027.

Σε σχετικό ερώτημα του ΑΠΕ-ΜΠΕ σχετικά με το χρονικό περιθώριο των 72 ωρών, πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διευκρινίζουν ότι οι 72 ώρες αποτελούν ένα ελάχιστο σημείο αναφοράς, ώστε τα νοικοκυριά να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες κατά την αρχική φάση μιας κρίσης. «Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η άμεση εξάρτηση από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, οι οποίες μπορούν να επικεντρωθούν σε όσους χρειάζονται επειγόντως βοήθεια. Το συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο δεν σημαίνει ότι μια κρίση θα έχει οπωσδήποτε τελειώσει μέσα σε τρεις ημέρες ή ότι η βοήθεια θα καθυστερήσει για το ίδιο χρονικό διάστημα. Σημαίνει ότι οι πολίτες μπορούν να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι, διαθέτοντας βασικά αγαθά, ένα οικογενειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης και τις απαραίτητες γνώσεις για να διαχειριστούν τις πρώτες δύσκολες ώρες», σημειώνουν οι ίδιες πηγές.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο κ. Λέκκας επισημαίνει ότι έχει υπολογιστεί πως περίπου τόσο μπορεί να διαρκέσει μια αστοχία σε δίκτυο ενέργειας ή ύδρευσης.

«Σε θετική κατεύθυνση τα μέτρα»

Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για την προετοιμασία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης κινούνται σε θετική κατεύθυνση, καθώς, όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «μειώνουν την τρωτότητα των συστημάτων και βελτιώνουν την ανθεκτικότητα».

Όπως εξηγεί, οι πολίτες έχουν συνηθίσει σε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής, στον οποίο συχνά δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν είτε από φυσικά φαινόμενα είτε από ανθρωπογενείς διεργασίες. «Όλα αυτά τα φαινόμενα μας ξεβολεύουν και μπορεί να καταστούν επιβλαβή, έχοντας ουσιαστικά συνηθίσει σε έναν τρόπο ζωής ο οποίος δεν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη», σημειώνει.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για καλύτερη προετοιμασία αποτελεί, όπως αναφέρει, ακόμη και το ενδεχόμενο διακοπής της υδροδότησης ή της ηλεκτροδότησης στην Αθήνα για διάστημα τριών ημερών, εξαιτίας κάποιου σεισμού, πυρκαγιάς ή οποιουδήποτε άλλου κινδύνου. «Γιατί να μην έχουμε ένα απόθεμα νερού ο καθένας στο σπίτι έτσι ώστε να ξεπεράσει τις δύσκολες καταστάσεις. Δεν αναφέρομαι σε μια παντελή έλλειψη νερού για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά μια διακοπή νερού για τρεις μέρες μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή, όπως και μια διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος», τονίζει.

Όπως σημειώνει, η συγκεκριμένη νοοτροπία πρέπει να ενταχθεί στην καθημερινότητα των πολιτών, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικότερα δύσκολες καταστάσεις και να είναι περισσότερο ασφαλείς.

Παράλληλα, διευκρινίζει ότι η προετοιμασία δεν θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως προσπάθεια καλλιέργειας φόβου ή ως ένδειξη κάποιας αόρατης απειλής, αλλά ως μια πρακτική στάση πρόληψης και προστασίας.

«Μη δεσμευτικές οι νέες κατευθυντήριες γραμμές»

Όπως επισημαίνουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες εκπονήθηκαν με τη συμβολή εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη, εθνικών αρχών πολιτικής προστασίας, ενδιαφερόμενων φορέων και πολιτών, «είναι μη δεσμευτικές και δεν προβλέπουν κυρώσεις σε περίπτωση μη εφαρμογής τους, ούτε επιβάλλουν ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ετοιμότητας».

«Τα κράτη μέλη παραμένουν υπεύθυνα για την ανάπτυξη των δικών τους μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες εθνικές συνθήκες, τους κινδύνους και τις ανάγκες τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει τα κράτη μέλη μέσω κατευθυντήριων γραμμών, διασυνοριακών αξιολογήσεων κινδύνων, ανταλλαγής καλών πρακτικών, εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και κοινών ασκήσεων. Παράλληλα, ενισχύει τη συνεργασία μέσω του Δικτύου Γνώσεων της ΕΕ για την Πολιτική Προστασία και του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, μέσω του οποίου μπορεί να κινητοποιηθεί βοήθεια όταν μια κρίση υπερβαίνει τις εθνικές δυνατότητες. Επιπλέον, το άρθρο 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών περιλαμβάνει πρόβλεψη για τη δημόσια προειδοποίηση των πολιτών μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών. Συνεπώς, στόχος της ΕΕ είναι να ενθαρρύνει και να υποστηρίξει όλα τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την ετοιμότητά τους, χωρίς να υποκαθιστά τις εθνικές αρχές», υπογραμμίζουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Όσον αφορά την Ελλάδα, αρμόδιες πηγές της Πολιτικής Προστασίας αναφέρουν ότι επί του παρόντος δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο. Διευκρινίζουν ωστόσο ότι για τους κινδύνους από φυσικά φαινόμενα, καθώς και άλλους όπως βιομηχανικά ατυχήματα ή Χημικά, Βιολογικά, Ραδιολογικά & Πυρηνικά Περιστατικά (ΧΒΡΠ), υπάρχουν γενικές οδηγίες προστασίας στην επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι στις βόρειες και στις νότιες χώρες της ΕΕ διαφέρουν οι αρμόδιοι φορείς σχετικά με τις καταστάσεις κρίσεων. Σημειώνουν δε ότι στις χώρες του Νότου οι αρμοδιότητες μοιράζονται κυρίως στην Πολιτική Προστασία και την Άμυνα, ανάλογα με τη φύση της κρίσης.