Μίλτος Σκούρας: Μια Καλλιτεχνική Βουτιά στο «Ενδιάμεσο του Ορατού» στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων

Η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων φιλοξενεί την αναδρομική έκθεση του Μίλτου Σκούρα, με τίτλο «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026». Η έκθεση, που ξεκινά στις 22 Οκτωβρίου και διαρκεί έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, πραγματοποιείται με την πολύτιμη υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων.

Με επιμέλεια του ιστορικού της τέχνης Γιάννη Μπόλη, η έκθεση παρουσιάζει 165 έργα που καλύπτουν πάνω από τέσσερις δεκαετίες δημιουργίας. Ανάμεσά τους, ξεχωρίζουν και έργα που εκτίθενται για πρώτη φορά στο κοινό, φωτίζοντας κρίσιμους σταθμούς και διαφορετικές πτυχές της καλλιτεχνικής πορείας του Μίλτου Σκούρα.

Γιατί «Στο ενδιάμεσο του ορατού»; Τι μαγεύει στις εικόνες του Μίλτου Σκούρα και γιατί ό,τι βλέπουμε δεν παραμένει ποτέ απόλυτα σταθερό;

Αυτά τα ερωτήματα ωθούν την έκθεση να εξερευνήσει τη διαρκή αναζήτηση του καλλιτέχνη γύρω από την έννοια της εικόνας, την ανθρώπινη παρουσία και τις πολλαπλές όψεις της πραγματικότητας.

Η καλλιτεχνική διαδρομή του Μίλτου Σκούρα έχει διαμορφωθεί σε ένα διεθνές πλαίσιο, όπου η ζωγραφική συναντά την εικόνα της φωτογραφίας, της μόδας, του design, της διαφήμισης και της λαϊκής κουλτούρας. Η αποφοίτησή του από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο το 1979, οι σπουδές του στη σημειολογία και την επικοινωνία στη Sorbonne Nouvelle-Paris 3, η εμπειρία του από τη Νέα Υόρκη και η ενασχόλησή του με τα graphic novels και τα περιοδικά, συνθέτουν μια πλούσια οπτική παιδεία. Όπως επισημαίνει η Μαρία Τσαντσάνογλου, η πορεία του «προέρχεται από μια διεθνή, κοσμοπολίτικη εμπειρία της εικόνας και επιστρέφει στην Ελλάδα χωρίς να αποκοπεί από αυτήν».

Το 1983, η πρώτη του δουλειά δημοσιεύεται στο γαλλικό Métal Hurlant, ακολουθούμενες από δημοσιεύσεις στα αμερικανικά Heavy Metal και ιταλικά Alter. Για πάνω από μια δεκαετία, σε Μιλάνο, Παρίσι και Νέα Υόρκη, εργάζεται πάνω στη σχέση εικόνας και κειμένου, παράλληλα με τη δραστηριότητά του στη γραφιστική, τη διαφήμιση και τη μόδα.

Στον πυρήνα της έκθεσης, μια αίθουσα λειτουργεί ως εργαστήριο του βλέμματος: οι πρώτες δημιουργίες του Σκούρα, τα graphic novels, η μόδα, τα περιοδικά και η ενότητα Mossaikon αποκαλύπτουν τη μετάβαση από την εφαρμοσμένη εικόνα σε μια ζωγραφική ανοιχτή στην αφήγηση. Όπως παρατηρεί η Μαρία Τσαντσάνογλου, «στα έργα του, η εξαιρετική τεχνική ακρίβεια δεν επιδιώκει απλώς την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας. Αντίθετα, συχνά την υπονομεύει».

Στη ζωγραφική του, όπως τονίζει ο επιμελητής της έκθεσης Γιάννης Μπόλης: «Οι συνθέσεις του δίνουν την εντύπωση ότι είναι παγωμένες στον χρόνο, ότι ισορροπούν στο μεταίχμιο μιας αφήγησης, μιας ιστορίας που αγνοούμε το τι έχει προηγηθεί και το τι πρόκειται να ακολουθήσει – εικόνες ενός ενδιαμέσου κόσμου στα όρια της πραγματικότητας, του ονείρου και της φαντασίας, της αλήθειας και του ψέματος.»

Στα Black & White Stories, η φωτορεαλιστική ακρίβεια υποχωρεί καθώς ο θεατής πλησιάζει, αποκαλύπτοντας τον καμβά, το χρώμα και τα ίχνη της ζωγραφικής διαδικασίας. Τα «ζωγραφικά μονοπλάνα», όπως τα χαρακτηρίζει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, συνδυάζουν εικόνα και κείμενο χωρίς το ένα να εξηγεί το άλλο, διατηρώντας την αφήγηση ανοιχτή.

Στα Border Line, η μεγάλη ασπρόμαυρη εικόνα και οι μικρότερες έγχρωμες συνθέσεις δημιουργούν ένα πεδίο ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό. Η γραμμή του ορίζοντα δεν χωρίζει μόνο τη θάλασσα από τον ουρανό· γίνεται συγχρόνως το όριο ανάμεσα σε διαφορετικές δυνατότητες ανάγνωσης.

Στην ενότητα Τοπίο, η μικρή και η μεγάλη εικόνα, τα μεγάλα έγχρωμα τοπία συνομιλούν με μικρότερες ασπρόμαυρες συνθέσεις. Η μικρή εικόνα συμπληρώνει και ανανοηματοδοτεί τη μεγάλη: ένα αντικείμενο ή ένα υλικό κατάλοιπο μετατοπίζει την αρχική ανάγνωση, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη παρουσία μέσα από την απουσία της.

Στο Attimo Fuggente, αντίθετα, η θόλωση της ανθρώπινης μορφής μεταφέρει στη ζωγραφική την αίσθηση μιας παρουσίας που διαφεύγει και μιας στιγμής που παραμένει σε μετάβαση.

Ξεχωριστή θέση κατέχει η ενότητα Supermarket Workers. Τα 48 ασπρόμαυρα πορτρέτα οργανώνονται σε επάλληλες σειρές, συγκροτώντας ένα ενιαίο πλέγμα εικόνων. Η επανάληψη υποβάλλει αρχικά την αίσθηση της ομοιογένειας, όμως καθώς το βλέμμα μετακινείται από πρόσωπο σε πρόσωπο, επανέρχεται η ατομικότητα κάθε εργαζομένου. Στο Before 8 a.m., η ζωγραφική στρέφεται στις συνήθως αθέατες στιγμές που προηγούνται του ανοίγματος ενός σουπερμάρκετ.

Όπως σημειώνει η Κατερίνα Κοσκινά: «Μέσα από τη φωτογραφική αίσθηση της εικόνας, τη ζωγραφική της υλικότητα και την αρχειακή της διάσταση, τους παρουσιάζει σε μια άλλη συνθήκη ορατότητας, τους αναγάγει σε “ήρωες” της καθημερινότητας, υπενθυμίζοντάς μας ότι η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να μετουσιώσει το καθημερινό και το φαινομενικά ανώνυμο, σε έργο τέχνης.»

Στην ενότητα Family, τρεις προσωπογραφίες συγκροτούν ένα σύνολο στο οποίο οι μεταξύ τους σχέσεις μεταβάλλονται ανάλογα με τη διάταξή τους. Το νόημα δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά σε κάθε εικόνα αλλά παράγεται και στον χώρο ανάμεσά τους.

Από τις πρώτες εικονογραφημένες αφηγήσεις έως τις πρόσφατες ζωγραφικές συνθέσεις, ο Μίλτος Σκούρας επανέρχεται στη σχέση ανάμεσα στην εικόνα και την πραγματικότητα, στην παρουσία και την απουσία, σε όσα αναγνωρίζουμε αμέσως και σε εκείνα που αποκαλύπτονται μόνο όταν κοιτάξουμε ξανά. Όπως σημειώνει ο Γιάννης Μπόλης, ο καλλιτέχνης επιζητεί «να αποδώσει περισσότερο εκείνο που απουσιάζει σε σχέση με εκείνο που εικονογραφείται».

Το «ενδιάμεσο του ορατού» βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην απόσταση ανάμεσα στην πρώτη αναγνώριση και σε ό,τι γίνεται ορατό όταν επιμένουμε να κοιτάζουμε.

Κατάλογος και παράλληλες δράσεις

Η έκθεση συνοδεύεται από έναν πλήρως εικονογραφημένο δίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά-αγγλικά), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις νήσος και περιλαμβάνει κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Μαρίας Τσαντσάνογλου, Κατερίνας Κοσκινά, Τάσου Σακελλαρόπουλου και Ευγενίας Ίσκου.

Η παρουσίαση του καταλόγου, με την παρουσία των συγγραφέων, θα λάβει χώρα την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026 στις 19:00, στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων και θα περιλαμβάνει συζήτηση γύρω από το έργο και την εικαστική διαδρομή του Μίλτου Σκούρα.

Ξεναγήσεις με τον καλλιτέχνη θα πραγματοποιηθούν τα Σάββατα 24 και 31 Οκτωβρίου, καθώς και 7 και 14 Νοεμβρίου 2026, στις 13:00.

Στο πλαίσιο της έκθεσης, θα οργανωθούν ξεναγήσεις για ειδικά κοινά, κατόπιν συνεννόησης.

Επιπλέον, το πρόγραμμα των παράλληλων δράσεων θα περιλαμβάνει μια ειδική ξενάγηση από τον ιστορικό τέχνης Γιάννη Μπόλη, επιμελητή της έκθεσης. Η ημερομηνία θα ανακοινωθεί σύντομα.

Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026 θα πραγματοποιηθεί το finissage της έκθεσης, παρουσία του καλλιτέχνη, ενώ η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι και την Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026.

Πληροφορίες έκθεσης

Επιμέλεια: Γιάννης Μπόλης
Συν-επιμέλεια: Ευγενία Ίσκου

Εγκαίνια: 22 Οκτωβρίου 2026
Διάρκεια έκθεσης: 22 Οκτωβρίου-22 Νοεμβρίου 2026

Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων:
Λεωνίδου και Μυλλέρου, Μεταξουργείο, τηλ.: 210 5202420, 210 5202421
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη 10:00 – 21:00, Τετάρτη – Σάββατο 10:00-19:00, Κυριακή 10:00 – 15:00, Δευτέρα: Κλειστά
Είσοδος ελεύθερη