Μίλτος Σκούρας: Μια Συγκλονιστική Αναδρομική Έκθεση Ζωγραφικής στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων – «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026»
Η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων φιλοξενεί την πολυαναμενόμενη αναδρομική έκθεση του Μίλτου Σκούρα, με τίτλο «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026». Η έκθεση, που θα διαρκέσει από τις 22 Οκτωβρίου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, τελεί υπό την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων.
Η έκθεση, υπό την επιμέλεια του διακεκριμένου ιστορικού τέχνης Γιάννη Μπόλη, παρουσιάζει ένα εντυπωσιακό σύνολο 165 έργων, τα οποία καλύπτουν ένα εύρος άνω των τεσσάρων δεκαετιών δημιουργίας. Ανάμεσά τους, ξεχωρίζουν έργα που εκτίθενται για πρώτη φορά στο κοινό, φωτίζοντας κρίσιμους σταθμούς και ποικίλες πτυχές της εικαστικής πορείας του καλλιτέχνη.
Πώς προκύπτει ο τίτλος «Στο ενδιάμεσο του ορατού»; Και τι ακριβώς συμβαίνει στις εικόνες του Μίλτου Σκούρα, ώστε αυτό που αντιλαμβανόμαστε να μην παραμένει ποτέ απόλυτα σταθερό;
Αυτά τα ερωτήματα θέτουν τις βάσεις για την εξερεύνηση της έκθεσης, η οποία παρακολουθεί τη συνεχή αναζήτηση του καλλιτέχνη γύρω από την έννοια της εικόνας, την ανθρώπινη παρουσία και τις πολυεπίπεδες εκδοχές της πραγματικότητας.
Η καλλιτεχνική διαδρομή του Μίλτου Σκούρα αναπτύσσεται σε ένα διεθνές πρίσμα, όπου η ζωγραφική διαπλέκεται με την φωτογραφία, τη μόδα, το design, τη διαφήμιση και την ευρύτερη μαζική κουλτούρα. Η ακαδημαϊκή του κατάρτιση, η αποφοίτηση από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Μιλάνου το 1979, οι σπουδές του στη σημειολογία και την επικοινωνία στο Πανεπιστήμιο Sorbonne Nouvelle-Paris 3, η εμπειρία του στη Νέα Υόρκη και η ενασχόλησή του με τα graphic novels και τα περιοδικά, συνθέτουν μια ιδιαίτερα πλούσια οπτική παιδεία. Όπως εύστοχα επισημαίνει η Μαρία Τσαντσάνογλου, η πορεία του «προέρχεται από μια διεθνή, κοσμοπολίτικη εμπειρία της εικόνας και επιστρέφει στην Ελλάδα χωρίς να αποκοπεί από αυτήν».
Το 1983, ο Σκούρας δημοσιεύει την πρώτη του δουλειά στο διάσημο γαλλικό περιοδικό Métal Hurlant, ακολουθούμενες από εμφανίσεις στο αμερικανικό Heavy Metal και στο ιταλικό Alter. Για περισσότερο από μία δεκαετία, στο Μιλάνο, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη, εμβαθύνει στη σχέση μεταξύ εικόνας και κειμένου, παράλληλα με την επαγγελματική του δραστηριότητα στη γραφιστική, τη διαφήμιση και τη μόδα.
Στην καρδιά της έκθεσης, μια ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα λειτουργεί ως εργαστήριο του βλέμματος. Οι πρώιμες δημιουργίες του Σκούρα, τα graphic novels, οι αναφορές στη μόδα, τα περιοδικά και η ενότητα Mossaikon, αποκαλύπτουν την εξέλιξη από την εφαρμοσμένη εικόνα προς μια ζωγραφική που αγκαλιάζει την αφήγηση. Όπως παρατηρεί η Μαρία Τσαντσάνογλου, «στα έργα του, η εξαιρετική τεχνική ακρίβεια δεν επιδιώκει απλώς την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας. Αντίθετα, συχνά την υπονομεύει».
Στη ζωγραφική του, όπως τονίζει ο επιμελητής της έκθεσης Γιάννης Μπόλης: «Οι συνθέσεις του δίνουν την εντύπωση ότι είναι παγωμένες στον χρόνο, ότι ισορροπούν στο μεταίχμιο μιας αφήγησης, μιας ιστορίας που αγνοούμε το τι έχει προηγηθεί και το τι πρόκειται να ακολουθήσει – εικόνες ενός ενδιαμέσου κόσμου στα όρια της πραγματικότητας, του ονείρου και της φαντασίας, της αλήθειας και του ψέματος.»
Στα Black & White Stories, η φωτορεαλιστική ακρίβεια δίνει τη θέση της καθώς ο θεατής πλησιάζει, αποκαλύπτοντας τον καμβά, το χρώμα και τα ίχνη της ζωγραφικής διαδικασίας. Τα «ζωγραφικά μονοπλάνα», όπως τα αποκαλεί ο ίδιος ο καλλιτέχνης, συνδυάζουν εικόνα και κείμενο χωρίς το ένα να εξηγεί το άλλο, διατηρώντας την αφήγηση ανοιχτή.
Στην ενότητα Border Line, η μεγάλη ασπρόμαυρη εικόνα και οι μικρότερες έγχρωμες συνθέσεις δημιουργούν ένα πεδίο ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό. Η γραμμή του ορίζοντα δεν οριοθετεί μόνο τη θάλασσα από τον ουρανό, αλλά μετατρέπεται σε όριο ανάμεσα σε διαφορετικές πιθανότητες ερμηνείας.
Στην ενότητα Τοπίο, η μικρή και η μεγάλη εικόνα, τα εκτεταμένα έγχρωμα τοπία συνομιλούν με μικρότερες ασπρόμαυρες συνθέσεις. Η μικρή εικόνα συμπληρώνει και ανανοηματοδοτεί τη μεγάλη: ένα αντικείμενο ή ένα υλικό κατάλοιπο μετατοπίζει την αρχική ανάγνωση, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη παρουσία μέσω της απουσίας της.
Στο Attimo Fuggente, αντίθετα, η θόλωση της ανθρώπινης μορφής μεταφέρει στη ζωγραφική την αίσθηση μιας φευγαλέας παρουσίας και μιας στιγμής που παραμένει σε διαρκή μετάβαση.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην ενότητα Supermarket Workers. Τα 48 ασπρόμαυρα πορτρέτα οργανώνονται σε επάλληλες σειρές, σχηματίζοντας ένα ενιαίο πλέγμα εικόνων. Η επανάληψη προκαλεί αρχικά την αίσθηση της ομοιογένειας, όμως καθώς το βλέμμα μετακινείται από πρόσωπο σε πρόσωπο, αναδύεται η ατομικότητα κάθε εργαζομένου. Στο Before 8 a.m., η ζωγραφική εστιάζει στις συνήθως αφανείς στιγμές που προηγούνται του ανοίγματος ενός σουπερμάρκετ.
Όπως σημειώνει η Κατερίνα Κοσκινά: «Μέσα από τη φωτογραφική αίσθηση της εικόνας, τη ζωγραφική της υλικότητα και την αρχειακή της διάσταση, τους παρουσιάζει σε μια άλλη συνθήκη ορατότητας, τους αναγάγει σε “ήρωες” της καθημερινότητας, υπενθυμίζοντάς μας ότι η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να μετουσιώσει το καθημερινό και το φαινομενικά ανώνυμο, σε έργο τέχνης.»
Στην ενότητα Family, τρεις προσωπογραφίες συνθέτουν ένα σύνολο όπου οι μεταξύ τους σχέσεις μεταβάλλονται ανάλογα με τη διάταξή τους. Το νόημα δεν περιορίζεται πλέον σε κάθε μεμονωμένη εικόνα, αλλά παράγεται και στον χώρο που τις διαχωρίζει.
Από τις πρώτες εικονογραφημένες αφηγήσεις έως τις πιο πρόσφατες ζωγραφικές συνθέσεις, ο Μίλτος Σκούρας επανέρχεται στη διαχρονική σχέση μεταξύ εικόνας και πραγματικότητας, στην παρουσία και την απουσία, σε όσα αναγνωρίζουμε ακαριαία και σε εκείνα που αποκαλύπτονται μόνο με επαναλαμβανόμενη παρατήρηση. Όπως υπογραμμίζει ο Γιάννης Μπόλης, ο καλλιτέχνης επιδιώκει «να αποδώσει περισσότερο εκείνο που απουσιάζει σε σχέση με εκείνο που εικονογραφείται».
Το «ενδιάμεσο του ορατού» εδρεύει ακριβώς εκεί: στην απόσταση που χωρίζει την πρώτη αντίληψη από αυτό που καθίσταται ορατό, όταν επιμένουμε να κοιτάζουμε.
Κατάλογος και Παράλληλες Δράσεις
Η έκθεση συνοδεύεται από έναν πλήρως εικονογραφημένο δίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά-αγγλικά), ο οποίος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις νήσος. Ο κατάλογος περιλαμβάνει κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Μαρίας Τσαντσάνογλου, Κατερίνας Κοσκινά, Τάσου Σακελλαρόπουλου και Ευγενίας Ίσκου.
Η επίσημη παρουσίαση του καταλόγου, με τη συμμετοχή των συγγραφέων, θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026 στις 19:00, στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων. Η εκδήλωση θα πλαισιωθεί από μια συζήτηση εστιασμένη στο έργο και την εικαστική πορεία του Μίλτου Σκούρα.
Οι ξεναγήσεις με τον ίδιο τον καλλιτέχνη θα διεξαχθούν τα Σάββατα 24 και 31 Οκτωβρίου, καθώς και 7 και 14 Νοεμβρίου 2026, στις 13:00.
Στο πλαίσιο της έκθεσης, θα οργανωθούν εξειδικευμένες ξεναγήσεις για συγκεκριμένα κοινά, κατόπιν προηγούμενης συνεννόησης.
Επιπλέον, στο πρόγραμμα των παράλληλων δράσεων περιλαμβάνεται μια ειδική ξενάγηση από τον ιστορικό τέχνης Γιάννη Μπόλη, επιμελητή της έκθεσης. Η ημερομηνία διεξαγωγής της θα ανακοινωθεί σύντομα.
Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026 θα πραγματοποιηθεί το finissage της έκθεσης, παρουσία του καλλιτέχνη, ενώ η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή στο κοινό έως και την Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026.
Πληροφορίες Έκθεσης
Επιμέλεια: Γιάννης Μπόλης
Συν-επιμέλεια: Ευγενία Ίσκου
Εγκαίνια: 22 Οκτωβρίου 2026
Διάρκεια έκθεσης: 22 Οκτωβρίου – 22 Νοεμβρίου 2026
Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων:
Λεωνίδου και Μυλλέρου, Μεταξουργείο, τηλ.: 210 5202420, 210 5202421
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη 10:00 – 21:00, Τετάρτη – Σάββατο 10:00-19:00, Κυριακή 10:00 – 15:00, Δευτέρα: Κλειστά
Είσοδος ελεύθερη
