Μίλτος Σκούρας: Μια Οπτική Εξερεύνηση «Στο Ενδιάμεσο του Ορατού» στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων (1983 – 2026)
Η αναδρομική έκθεση του Μίλτου Σκούρα, με τον εμβληματικό τίτλο «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026», εγκαινιάζεται στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, από τις 22 Οκτωβρίου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026. Η διοργάνωση πραγματοποιείται με την αμέριστη υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων.
Η έκθεση, επιμελημένη με φροντίδα από τον ιστορικό της τέχνης Γιάννη Μπόλη, παρουσιάζει ένα εντυπωσιακό σύνολο 165 έργων, που διατρέχουν περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δημιουργικής πορείας. Ανάμεσά τους, πολλά έργα εκτίθενται για πρώτη φορά στο κοινό, φωτίζοντας κρίσιμους σταθμούς και ποικίλες πτυχές της εικαστικής διαδρομής του καλλιτέχνη.
Τι κρύβεται πίσω από τον τίτλο «Στο ενδιάμεσο του ορατού»; Και πώς οι εικόνες του Μίλτου Σκούρα καταφέρνουν να αιχμαλωτίζουν το βλέμμα, χωρίς ποτέ να παραμένουν απόλυτα σταθερές;
Με αφετηρία αυτά τα καίρια ερωτήματα, η έκθεση προσκαλεί τους επισκέπτες να παρακολουθήσουν τη διαρκή αναζήτηση του καλλιτέχνη, εστιάζοντας στην έννοια της εικόνας, στην ανθρώπινη παρουσία και στις αμέτρητες εκδοχές της πραγματικότητας.
Η καλλιτεχνική πορεία του Μίλτου Σκούρα αναπτύσσεται σε ένα διεθνές εικαστικό τοπίο, όπου η ζωγραφική αλληλεπιδρά με τη φωτογραφία, τη μόδα, το design, τη διαφήμιση και τη σύγχρονη μαζική κουλτούρα. Η αποφοίτησή του από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο το 1979, οι μεταπτυχιακές σπουδές του στη σημειολογία και την επικοινωνία στη Sorbonne Nouvelle-Paris 3, η εμπειρία του από τη Νέα Υόρκη, καθώς και η ενασχόλησή του με τα graphic novels και τα έντυπα μέσα, συνθέτουν ένα πλούσιο οπτικό υπόβαθρο. Όπως εύστοχα επισημαίνει η Μαρία Τσαντσάνογλου, η πορεία του «προέρχεται από μια διεθνή, κοσμοπολίτικη εμπειρία της εικόνας και επιστρέφει στην Ελλάδα χωρίς να αποκοπεί από αυτήν».
Το 1983, ο Σκούρας δημοσιεύει την πρώτη του δουλειά στο γαλλικό Métal Hurlant, ακολουθούμενο από δημοσιεύσεις στα αμερικανικά Heavy Metal και ιταλικά Alter. Για περισσότερο από μια δεκαετία, εργάζεται στο Μιλάνο, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη, εμβαθύνοντας στη σχέση εικόνας και κειμένου, παράλληλα με τη δραστηριότητά του στη γραφιστική, τη διαφήμιση και τη μόδα.
Στην καρδιά της έκθεσης, μια ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα λειτουργεί ως ένα «εργαστήριο του βλέμματος». Εκεί, πρώιμες δημιουργίες του Σκούρα, graphic novels, δείγματα μόδας και περιοδικών, καθώς και η ενότητα Mossaikon, αποκαλύπτουν τη μετάβαση από την εφαρμοσμένη εικόνα σε μια ζωγραφική που αγκαλιάζει την αφήγηση. Όπως παρατηρεί η Μαρία Τσαντσάνογλου, «στα έργα του, η εξαιρετική τεχνική ακρίβεια δεν επιδιώκει απλώς την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας. Αντίθετα, συχνά την υπονομεύει».
Στη ζωγραφική του, όπως τονίζει ο επιμελητής της έκθεσης Γιάννης Μπόλης: «Οι συνθέσεις του δίνουν την εντύπωση ότι είναι παγωμένες στον χρόνο, ότι ισορροπούν στο μεταίχμιο μιας αφήγησης, μιας ιστορίας που αγνοούμε το τι έχει προηγηθεί και το τι πρόκειται να ακολουθήσει – εικόνες ενός ενδιαμέσου κόσμου στα όρια της πραγματικότητας, του ονείρου και της φαντασίας, της αλήθειας και του ψέματος.»
Στη σειρά Black & White Stories, η φωτορεαλιστική ακρίβεια δίνει τη θέση της σε μια πιο άμεση επαφή με την ύλη, καθώς ο θεατής πλησιάζει και αποκαλύπτονται ο καμβάς, το χρώμα και τα ίχνη της ζωγραφικής διαδικασίας. Τα «ζωγραφικά μονοπλάνα», όπως τα αποκαλεί ο ίδιος ο καλλιτέχνης, συνδυάζουν εικόνα και κείμενο, αφήνοντας την αφήγηση ανοιχτή, χωρίς το ένα να εξηγεί το άλλο.
Στην ενότητα Border Line, η μεγάλη ασπρόμαυρη εικόνα συμπληρώνεται από μικρότερες έγχρωμες συνθέσεις, δημιουργώντας ένα πεδίο που κινείται μεταξύ του πραγματικού και του φαντασιακού. Η γραμμή του ορίζοντα δεν περιορίζεται στο να χωρίζει θάλασσα και ουρανό, αλλά μετατρέπεται σε σύμβολο ορίων, που επιτρέπουν πολλαπλές αναγνώσεις.
Στην ενότητα Τοπίο, η μικρή και η μεγάλη εικόνα, μεγάλα έγχρωμα τοπία «συνομιλούν» με μικρότερες ασπρόμαυρες συνθέσεις. Η μικρή εικόνα εμπλουτίζει και ανανοηματοδοτεί τη μεγάλη: ένα αντικείμενο ή ένα υλικό κατάλοιπο μπορεί να μετατοπίσει την αρχική ανάγνωση, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη παρουσία μέσα από την απουσία της.
Στο Attimo Fuggente, αντίθετα, η αίσθηση της θόλωσης στην ανθρώπινη μορφή μεταφέρει στη ζωγραφική την αίσθηση μιας διαφεύγουσας παρουσίας και μιας στιγμής που βρίσκεται σε συνεχή μετάβαση.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει η ενότητα Supermarket Workers. Τα 48 ασπρόμαυρα πορτρέτα, οργανωμένα σε επάλληλες σειρές, σχηματίζουν ένα ενιαίο πλέγμα εικόνων. Η επανάληψη δημιουργεί αρχικά μια αίσθηση ομοιογένειας, αλλά καθώς το βλέμμα μετακινείται από πρόσωπο σε πρόσωπο, αναδύεται η μοναδικότητα και η ατομικότητα κάθε εργαζομένου. Στο Before 8 a.m., η ζωγραφική εστιάζει στις συνήθως απαρατήρητες στιγμές που προηγούνται του ανοίγματος ενός σουπερμάρκετ.
Όπως σημειώνει η Κατερίνα Κοσκινά: «Μέσα από τη φωτογραφική αίσθηση της εικόνας, τη ζωγραφική της υλικότητα και την αρχειακή της διάσταση, τους παρουσιάζει σε μια άλλη συνθήκη ορατότητας, τους αναγάγει σε “ήρωες” της καθημερινότητας, υπενθυμίζοντάς μας ότι η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να μετουσιώσει το καθημερινό και το φαινομενικά ανώνυμο, σε έργο τέχνης.»
Στην ενότητα Family, τρεις προσωπογραφίες συγκροτούν ένα σύνολο, όπου οι μεταξύ τους σχέσεις μεταβάλλονται ανάλογα με τη διάταξή τους. Το νόημα δεν εντοπίζεται πλέον αποκλειστικά σε κάθε μεμονωμένη εικόνα, αλλά παράγεται και στον ενδιάμεσο χώρο που τις συνδέει.
Από τις πρώτες εικονογραφημένες αφηγήσεις έως τις πιο πρόσφατες ζωγραφικές συνθέσεις, ο Μίλτος Σκούρας επανέρχεται διαρκώς στη σχέση ανάμεσα στην εικόνα και την πραγματικότητα, στην παρουσία και την απουσία, σε όσα αναγνωρίζουμε αμέσως και σε εκείνα που αποκαλύπτονται μόνο με μια δεύτερη, εστιασμένη ματιά. Όπως υπογραμμίζει ο Γιάννης Μπόλης, ο καλλιτέχνης επιδιώκει «να αποδώσει περισσότερο εκείνο που απουσιάζει σε σχέση με εκείνο που εικονογραφείται».
Το «ενδιάμεσο του ορατού» αποκαλύπτεται ακριβώς εκεί: στην απόσταση που χωρίζει την πρώτη, επιφανειακή αναγνώριση από ό,τι γίνεται ορατό, όταν επιμένουμε να κοιτάζουμε βαθύτερα.
Κατάλογος και Παράλληλες Δράσεις
Η έκθεση πλαισιώνεται από έναν πλούσια εικονογραφημένο, δίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά-αγγλικά), ο οποίος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις νήσος. Ο κατάλογος περιλαμβάνει σημαντικά κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Μαρίας Τσαντσάνογλου, Κατερίνας Κοσκινά, Τάσου Σακελλαρόπουλου και Ευγενίας Ίσκου.
Η επίσημη παρουσίαση του καταλόγου, με τη συμμετοχή των συγγραφέων, θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, στις 19:00, στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων. Η εκδήλωση θα εμπλουτιστεί με μια συζήτηση γύρω από το έργο και την εικαστική διαδρομή του Μίλτου Σκούρα.
Οι ξεναγήσεις με τον ίδιο τον καλλιτέχνη έχουν προγραμματιστεί για τα Σάββατα 24 και 31 Οκτωβρίου, καθώς και 7 και 14 Νοεμβρίου 2026, στις 13:00.
Επιπλέον, στο πλαίσιο της έκθεσης, θα οργανωθούν ξεναγήσεις για ειδικά κοινά, κατόπιν συνεννόησης.
Στο πρόγραμμα των παράλληλων δράσεων περιλαμβάνεται και μια ειδική ξενάγηση από τον ιστορικό τέχνης Γιάννη Μπόλη, επιμελητή της έκθεσης. Η ακριβής ημερομηνία θα ανακοινωθεί σύντομα.
Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026 θα πραγματοποιηθεί το finissage της έκθεσης, με την παρουσία του καλλιτέχνη, ενώ η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό έως και την Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026.
Πληροφορίες Έκθεσης
Επιμέλεια: Γιάννης Μπόλης
Συν-επιμέλεια: Ευγενία Ίσκου
Εγκαίνια: 22 Οκτωβρίου 2026
Διάρκεια έκθεσης: 22 Οκτωβρίου – 22 Νοεμβρίου 2026
Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων:
Λεωνίδου και Μυλλέρου, Μεταξουργείο
Τηλέφωνα: 210 5202420, 210 5202421
Ώρες Λειτουργίας:
Τρίτη: 10:00 – 21:00
Τετάρτη – Σάββατο: 10:00 – 19:00
Κυριακή: 10:00 – 15:00
Δευτέρα: Κλειστά
Είσοδος: Ελεύθερη
