Ελλάδα και Πατριαρχείο Ιεροσολύμων Ενώνουν Δυνάμεις για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Με την επικύρωση του Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Εξωτερικών, του Υπουργείου Πολιτισμού και του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, η Ελληνική Πολιτεία ενισχύει ουσιαστικά τη διαφύλαξη, προστασία, επιστημονική μελέτη και ανάδειξη της ανεκτίμητης θρησκευτικής, ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του Πατριαρχείου.
Το Μνημόνιο, το οποίο υπογράφηκε στην Αθήνα στις 8 Ιουνίου 2026, έλαβε την επίσημη κύρωσή του σήμερα με ένα σχέδιο νόμου του Υπουργείου Πολιτισμού, που εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία από τη Βουλή των Ελλήνων. Η συμφωνία αυτή θέτει τις βάσεις για ένα μακρόπνοο πλαίσιο συνεργασίας, διάρκειας δέκα ετών, με δυνατότητα παράτασης, εφόσον οι επιμέρους αξιολογήσεις των αποτελεσμάτων της εφαρμογής του κριθούν θετικές από κοινού.
Στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκονται τα Ιερά Προσκυνήματα, οι ναοί και τα μοναστηριακά συγκροτήματα, καθώς και οι θησαυροί που φιλοξενούνται στο Ιστορικό Αρχείο και την Πατριαρχική Βιβλιοθήκη, συμπεριλαμβανομένων έργων τέχνης και πολύτιμων κειμηλίων.
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε σχετικά:
«Το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, ως το αρχαιότερο χριστιανικό ίδρυμα στους Αγίους Τόπους, διαδραματίζει έναν αιώνιο ρόλο στη διαφύλαξη των Ιερών Προσκυνημάτων, στην πνευματική καθοδήγηση του ορθόδοξου ποιμνίου και στην εγγύηση της συνεχούς παρουσίας της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού στην κοιτίδα της χριστιανικής πίστης. Η αποστολή του υπερβαίνει τα όρια μιας εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας, αναδεικνυόμενο σε θεσμό με βαθιές ιστορικές ρίζες, φορέα ζωντανής παράδοσης και θεματοφύλακα μιας κληρονομιάς παγκόσμιας ακτινοβολίας. Η μακραίωνη παρουσία του συνδέεται αναπόσπαστα με τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της ταυτότητας του Γένους, καθώς και με την προστασία μνημείων και προσκυνημάτων που αποτελούν κοινή πολιτιστική παρακαταθήκη της ανθρωπότητας. Αυτά τα τεκμήρια αποτελούν ζωντανές μαρτυρίες της ιστορίας της Ορθοδοξίας, της παρουσίας του Ελληνισμού στους Αγίους Τόπους, της καλλιτεχνικής δημιουργίας και της πνευματικής ζωής πολλών αιώνων. Η διατήρηση, η επιστημονική μελέτη και η ανάδειξή τους αποτελούν ευθύνη που αφορά όχι μόνο το Πατριαρχείο και την Ελλάδα, αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα.»
«Στις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες, σε μια περιοχή που δοκιμάζεται από συγκρούσεις, ανασφάλεια και βαθιές κοινωνικές και ανθρωπιστικές κρίσεις, η προστασία των θρησκευτικών και πολιτιστικών θεσμών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διαφύλαξη της ιστορικής συνέχειας, της πολυφωνίας και της ειρηνικής συνύπαρξης. Η παρουσία και η δράση του Πατριαρχείου λειτουργούν ως παράγοντας σταθερότητας, συνέχειας και μετριοπάθειας, συμβάλλοντας στη διατήρηση του πολυθρησκευτικού και πολυπολιτισμικού χαρακτήρα των Αγίων Τόπων. Η στήριξη του Πατριαρχείου δεν αποτελεί απλώς έκφραση των ιστορικών δεσμών του με την Ελλάδα. Αποτελεί, ταυτόχρονα, έμπρακτη συμβολή στην προστασία μιας παγκόσμιας θρησκευτικής και πολιτιστικής παράδοσης και στην ενίσχυση ενός θεσμού που συνεχίζει να υπηρετεί τον διάλογο, τη συνύπαρξη και την ειρήνη. Με το παρόν σχέδιο νόμου, η Ελληνική Πολιτεία μετατρέπει μια ιστορική και διαχρονική σχέση σε συγκεκριμένη, οργανωμένη και μακρόπνοη πολιτική προστασίας, παρέχοντας στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων σταθερή θεσμική, επιστημονική, τεχνική και οικονομική υποστήριξη.»
«Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στην ιστορία, επένδυση στη γνώση, συμβολή στην διεθνή παρουσία της Ελλάδας και στην πολιτιστική διπλωματία. Πάνω από όλα, είναι πράξη αλληλεγγύης προς έναν θεσμό που επί αιώνες διαφυλάσσει στους Αγίους Τόπους την ορθόδοξη πίστη, την ελληνική παράδοση και μνημεία παγκόσμιας σημασίας. Η κύρωση του Μνημονίου θα αποτελέσει σαφές μήνυμα ενότητας και συνέπειας της Ελληνικής Πολιτείας ως προς τη στήριξη του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων και την προστασία της κοινής θρησκευτικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς.»
Στο πλαίσιο του Μνημονίου προβλέπονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:
- Ο σχεδιασμός και η επίβλεψη εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης μνημείων και κειμηλίων.
- Η εκπόνηση των απαραίτητων επιστημονικών και τεχνικών μελετών.
- Η ψηφιακή αποτύπωση και τεκμηρίωση μνημείων και κινητών κειμηλίων.
- Η οργάνωση, συντήρηση και ψηφιοποίηση χειρογράφων και εντύπων του Ιστορικού Αρχείου και της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης.
- Η συντήρηση και αποκατάσταση εικόνων, αγιογραφιών, ξυλόγλυπτων, ψηφιδωτών και άλλων αντικειμένων.
- Η διοργάνωση συνεδρίων, διαλέξεων και επιστημονικών συναντήσεων.
- Η ανάπτυξη ακαδημαϊκών και εκπαιδευτικών δράσεων σε συνεργασία με ελληνικά Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.
- Η συνεργασία με διεθνείς επιστημονικούς, ερευνητικούς και πολιτιστικούς οργανισμούς.
- Η υλοποίηση επιστημονικών εκδόσεων και δράσεων για την ανάδειξη της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Πατριαρχείου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη σταθερή χρηματοδότηση των συμφωνημένων δράσεων, με ετήσιο προϋπολογισμό 1 εκατομμυρίου ευρώ, που θα προέρχεται ισόποσα από το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Πολιτισμού.
Η υλοποίηση των δράσεων θα πραγματοποιείται με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική, διοικητική και κανονική αυτοτέλεια του Πατριαρχείου. Το Πατριαρχείο, σε στενή συνεργασία με τα δύο Υπουργεία, θα καθορίζει τις προτεραιότητες και τους όρους υλοποίησης των επιμέρους έργων. Οι σχετικές χρηματοδοτήσεις θα αφορούν συγκεκριμένα, εγγράφως συμφωνημένα προγράμματα και θα διέπονται από την ελληνική νομοθεσία.
Ήδη, μετά την υπογραφή του Μνημονίου, έχουν τεθεί σε συζήτηση τα επόμενα βήματα για την έναρξη της εφαρμογής του, συμπεριλαμβανομένων έργων όπως η προστασία και αποκατάσταση του συγκροτήματος του Μετοχίου του Παναγίου Τάφου στην Πλάκα και του βυζαντινού ναού του Γούμενου στην Ηλεία, καθώς και η τεκμηρίωση και ψηφιοποίηση των ιερών κειμηλίων των Μετοχίων του Πατριαρχείου στην Ελλάδα.
