Νέα Έρευνα του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ: Αποκάλυψη των Αιτιών και Προτάσεις Λύσεων για την Οξεία Στεγαστική Κρίση στην Ελλάδα

Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα αποτελεί συσσωρευμένο αποτέλεσμα πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων που διαμορφώνονται τα τελευταία 15 χρόνια, καθιστώντας τις απλές επιδοματικές παρεμβάσεις ανεπαρκείς, όπως υπογραμμίζει νέα μελέτη του ΙΜΕ – ΓΣΕΒΕΕ. Η μελέτη εστιάζει στην εκρηκτική αύξηση του κόστους στέγασης, η οποία, σε συνδυασμό με την περιορισμένη άνοδο των εισοδημάτων, επιβαρύνει ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά τόσο στεγαστικά όσο και ενεργειακά.

Στατιστικά Δεδομένα
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 27% των ελληνικών νοικοκυριών διαθέτει πάνω από το 40% του εισοδήματός του για την κάλυψη στεγαστικών αναγκών. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπου το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται περίπου στο 18%. Επιπλέον, παρατηρήθηκε αύξηση στις τιμές των κατοικιών κατά 35,4% την περίοδο 2018-2023, ενώ τα διαθέσιμα εισοδήματα αυξήθηκαν μόλις κατά 8%.

Ανάλυση των Αιτιών
Η μελέτη αποδίδει την επιδείνωση του στεγαστικού προβλήματος σε ένα πλέγμα παραγόντων:

• Μεγάλη ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης ακινήτων.
• Συγκέντρωση πληθυσμού και οικονομικής δραστηριότητας, κυρίως στην Αττική.
• Γήρανση του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος και υψηλό κόστος ανακαίνισης.
• Αύξηση του ενεργειακού κόστους που σχετίζεται με τη στέγαση.
• Υψηλή φορολογική επιβάρυνση της ακίνητης περιουσίας.
• Δυσκολίες στην πρόσβαση σε στεγαστική πίστη.
• Εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων.
• Επιπτώσεις του προγράμματος Golden Visa στη διαθεσιμότητα κατοικιών.
• Καθυστερήσεις στην αξιοποίηση κενών ακινήτων, λόγω πολεοδομικών και κληρονομικών εκκρεμοτήτων.

Επιπλέον, επισημαίνεται η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας, η οποία, σύμφωνα με την ΓΣΕΒΕΕ, αποδυνάμωσε την κοινωνική στεγαστική πολιτική. Η ιδιοκατοίκηση έχει επίσης παρουσιάσει σημαντική υποχώρηση τα τελευταία χρόνια.

Προτεινόμενες Παρεμβάσεις
Η μελέτη προτείνει ένα συνδυασμό άμεσων και μακροπρόθεσμων πολιτικών, με πρωταρχικό στόχο την αύξηση της προσφοράς κατοικιών και την αποκατάσταση της ισορροπίας κόστους στέγασης-εισοδημάτων.

Βραχυπρόθεσμες Προτάσεις

• Ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος μέσω αυξήσεων μισθών και συντάξεων, καθώς και φορολογικών ελαφρύνσεων. Παράδειγμα αποτελεί η έκπτωση από το φορολογητέο εισόδημα δαπανών για ενοίκιο, στεγαστικά δάνεια πρώτης κατοικίας και ενεργειακές δαπάνες.
• Ανακατεύθυνση των στεγαστικών επιδομάτων σε πολιτικές που ενισχύουν την προσφορά κατοικιών.
• Αποσύνδεση της Golden Visa από την αγορά κατοικίας, ώστε να απελευθερωθεί μέρος του διαθέσιμου αποθέματος.
• Επιτάχυνση των δικαστικών, πολεοδομικών και αδειοδοτικών διαδικασιών για την ταχύτερη αξιοποίηση χιλιάδων ακινήτων.

Μακροπρόθεσμες Προτάσεις

• Αποκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας και του πληθυσμού.
• Αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών (υγεία, εκπαίδευση) στην περιφέρεια.
• Ενίσχυση των μεταφορικών, ψηφιακών και λοιπών υποδομών.
• Δημιουργία κινήτρων για εγκατάσταση επιχειρήσεων και εργαζομένων εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.
• Αξιοποίηση των ανενεργών κατοικιών, ακόμη και μέσω δημόσιας ή κοινωνικής αντιπαροχής.
• Εφαρμογή πολιτικής κατεδαφίσεων επικίνδυνων ή εγκαταλελειμμένων κτισμάτων για τη δημιουργία νέου οικιστικού αποθέματος.
• Χορήγηση οικονομικών κινήτρων για τη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων και νοικοκυριών στην περιφέρεια, με στόχο τη μείωση της πίεσης στις αγορές κατοικίας της Αθήνας και άλλων μεγάλων πόλεων, και την ταυτόχρονη τόνωση της περιφερειακής ανάπτυξης.