Ελλάδα & Τουρκία: Οι τρεις φορές που φτάσαμε στο χείλος του πολέμου κατά τις γιορτές του Πάσχα

Την Κυριακή του Πάσχα, ημέρα εορτασμού της Ανάστασης, οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις βρίσκονται πάντα σε αυξημένη εγρήγορση. Ιστορικά, οι τελευταίες δεκαετίες έχουν σημαδευτεί από τρεις τουρκικές προσπάθειες δημιουργίας μεγάλων κρίσεων στο Αιγαίο, φέρνοντάς μας «μία ανάσα» από θερμό επεισόδιο, συχνά κατά τις περιόδους των θρησκευτικών εορτών.

Του Χρήστου Μαζανίτη

Στον χώρο της πολιτικής και στρατιωτικής ανάλυσης, θεωρείται πως η Τουρκία επιλέγει σκόπιμα περιόδους θρησκευτικών εορτών ή περιόδους «χαλάρωσης», όπως το Πάσχα ή ο Αύγουστος, για να δοκιμάσει τα αντανακλαστικά της ελληνικής άμυνας, υποθέτοντας εσφαλμένα ότι η ετοιμότητα μπορεί να είναι μειωμένη.

Τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, έχουν καταγραφεί τρεις ιδιαίτερα κρίσιμες περίοδοι κατά τη διάρκεια του Πάσχα, όπου η ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας έφτασε σε οριακό σημείο, με την Άγκυρα να επιδιώκει την αμφισβήτηση του status quo σε διάφορες περιοχές του Αιγαίου.

Το «Σισμίκ» του 1987

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση που Ελλάδα και Τουρκία βρέθηκαν στο χείλος της πολεμικής σύγκρουσης κατά τις πασχαλινές ημέρες ήταν το 1987, με την κρίση του «Σισμίκ». Παρότι η κορύφωση της έντασης σημειώθηκε το Σάββατο 28 Μαρτίου 1987, η κρίση είχε ξεκινήσει νωρίτερα, ωθώντας τη χώρα σε κατάσταση γενικής επιφυλακής μέχρι και την Κυριακή των Βαΐων και τις επόμενες ημέρες.

Η κρίση πυροδοτήθηκε όταν η Τουρκία ανακοίνωσε ότι το ερευνητικό σκάφος «Σισμίκ-1» θα έπλεε στο Αιγαίο για έρευνες εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Ο τότε Πρωθυπουργός, Ανδρέας Παπανδρέου, διέταξε γενική επιστράτευση και έδωσε αυστηρή εντολή να βυθιστεί το σκάφος εάν παραβίαζε τα ελληνικά χωρικά ύδατα. Ο ελληνικός στόλος έλαβε θέση στο Αιγαίο, ενώ τα αεροσκάφη ήταν σε άμεση ετοιμότητα.

Η κρίση εκτονώθηκε την τελευταία στιγμή, αφήνοντας, ωστόσο, την χώρα σε κατάσταση πολεμικού αναβρασμού τις ημέρες πριν το Πάσχα, το οποίο εκείνη τη χρονιά εορτάστηκε στις 19 Απριλίου.

Η σκιά των Ιμίων το 1996

Τη Μεγάλη Πέμπτη, 11 Απριλίου 1996, η ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας κορυφώθηκε, θυμίζοντας τις ημέρες των Ιμίων που είχαν προηγηθεί τον Ιανουάριο του ίδιου έτους. Το κλίμα ήταν εξαιρετικά τεταμένο, ειδικά μετά την πρώτη μεγάλη τουρκική αεροναυτική άσκηση στο Αιγαίο μετά τα Ίμια, με την ονομασία «Θαλασσόλυκος».

Κατά τη διάρκεια εκείνης της ημέρας, τουρκικά μαχητικά προχώρησαν σε δεκάδες παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου σε όλο το μήκος του Αιγαίου. Η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία ανταποκρίθηκε με μαζικές αναχαιτίσεις, οδηγώντας σε σφοδρές και επικίνδυνες αερομαχίες.

Το σοβαρότερο περιστατικό της ημέρας αφορούσε την παρενόχληση ενός ελληνικού ελικοπτέρου AB-205 της Αεροπορίας Στρατού, το οποίο εκτελούσε πτήση στην περιοχή της Ικαρίας και των Φούρνων. Τουρκικά μαχητικά F-16 πραγματοποίησαν πολύ κοντινές και επικίνδυνες διελεύσεις πάνω από το ελικόπτερο, με σκοπό να το αναγκάσουν να αλλάξει πορεία ή ακόμη και να το καταρρίψουν με τα καυσαέρια των κινητήρων τους. Το γεγονός αυτό προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Αθήνας, καθώς θεωρήθηκε ευθεία απειλή κατά της ζωής των επιβαινόντων.

Λόγω της κρίσιμης κατάστασης, ο τότε Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Στρατηγός Μανούσος Παραγιουδάκης, και η πολιτική ηγεσία έθεσαν τις ένοπλες δυνάμεις σε ύψιστη ετοιμότητα, καθώς υπήρχε φόβος ότι η Τουρκία σκόπευε να «προκαλέσει» την Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Πάσχα, δημιουργώντας μια νέα κρίση παρόμοια με αυτή των Ιμίων.

Η «βαριά» περίοδος πριν το Oruc Reis το 2020

Παρότι ο στόλος δεν ήταν σε ετοιμότητα για ναυμαχία όπως το 1987 ή το 1996, το Πάσχα της 19ης Απριλίου 2020 καταγράφεται ως ένα από τα πιο «βαριά» των τελευταίων δεκαετιών. Η περίοδος αυτή ακολούθησε την υβριδική επίθεση και την κρίση στον Έβρο τον Φεβρουάριο-Μάρτιο του ίδιου έτους.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας και την Κυριακή του Πάσχα, σημειώθηκαν μαζικές υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά, όπως το Αγαθονήσι, οι Λειψοί και το Φαρμακονήσι. Αυτές οι ενέργειες αποτελούσαν προσπάθεια της Τουρκίας να πιέσει την Ελλάδα, η οποία βρισκόταν σε lockdown λόγω της πανδημίας.

Η απάντηση από το ΓΕΕΘΑ υπήρξε αποφασιστική. Ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Φλώρος έδωσε εντολή στην Πολεμική Αεροπορία όχι απλώς να αναχαιτίζει, αλλά να αποδεικνύει έμπρακτα την υπεροχή της. Οι φράσεις-κλειδιά ήταν «Καταδίωξη μέχρι εξαντλήσεως».

Οι Έλληνες πιλότοι έλαβαν εντολή να μην εγκαταλείπουν την εμπλοκή εάν τα τουρκικά μαχητικά δεν αποχωρούσαν πλήρως από το FIR Αθηνών. Καταγράφηκαν δεκάδες εγκλωβισμοί τουρκικών αεροσκαφών από τα ελληνικά ραντάρ, στέλνοντας το σαφές μήνυμα ότι οι Έλληνες πιλότοι ήταν έτοιμοι για το επόμενο βήμα, αν χρειαζόταν, δηλαδή την κατάρριψη.

Τη Μεγάλη Πέμπτη του 2020, όταν τουρκικά F-16 πέταξαν σε εξαιρετικά χαμηλό ύψος πάνω από τις Οινούσσες και το Αγαθονήσι, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ διέταξε «Ετοιμότητα «στο σκαλί». Τα αντιαεροπορικά συστήματα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου τέθηκαν σε κατάσταση άμεσης αντίδρασης. Τα ραντάρ των επίγειων αντιαεροπορικών συστημάτων «λοκάρισαν» τα τουρκικά μαχητικά κατά την διέλευσή τους, προκαλώντας τον εκνευρισμό των Τούρκων πιλότων που λάμβαναν προειδοποιήσεις εγκλωβισμού στα πιλοτήριά τους.

Ο Στρατηγός Φλώρος, επιθυμώντας να ενισχύσει το ηθικό των μονάδων και να στείλει ένα σαφές μήνυμα προς την απέναντι πλευρά, προέβη σε μια συμβολική αλλά ούσιαστική κίνηση. Παρά το lockdown λόγω της πανδημίας, επικοινώνησε προσωπικά με όλα τα φυλάκια στα ακριτικά νησιά, τονίζοντας χαρακτηριστικά: «Τα νησιά δεν είναι απροστάτευτα». Η σαφής οδηγία που δόθηκε ήταν: «Καμία πρόκληση αναπάντητη». Η φιλοσοφία ήταν ότι η αεράμυνα ξεκινάει από το έδαφος και ολοκληρώνεται στον αέρα.