Ο ΟΟΣΑ Αποκαλύπτει: Το Επόμενο Στρατηγικό Στάδιο Μεταρρυθμίσεων για την Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο κατά την τελευταία δεκαετία στη μεταρρύθμιση του Κρατικού Προϋπολογισμού, όμως είναι πλέον απαραίτητη η μετάβαση από την απλή χρήση των εργαλείων στην αποτελεσματική λήψη αποφάσεων. Αυτό τονίζει μια ειδική μελέτη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η οποία παρουσιάστηκε σε πρόσφατη ημερίδα στην Αθήνα με θέμα «Υλοποίηση Μεταρρυθμίσεων του Πλαισίου Προϋπολογισμού στην Ελλάδα: Προϋπολογισμός Επιδόσεων, Επισκοπήσεις Δαπανών και Εσόδων, Ενσωμάτωση της Περιβαλλοντικής Διάστασης στον Προϋπολογισμό».

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης, η χώρα έχει μετασχηματιστεί από ένα σύστημα απογραφής δαπανών σε ένα ρεαλιστικό πλαίσιο που αξιολογεί την αποδοτικότητα και τις επιπτώσεις των πολιτικών δαπανών. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω του προϋπολογισμού επιδόσεων, της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής διάστασης (green budgeting) και των επισκοπήσεων δαπανών (spending reviews).

Ο Jón R. Blöndal, επικεφαλής Δημόσιας Διοίκησης και Προϋπολογισμού του ΟΟΣΑ, επαίνεσε την Ελλάδα για την «αξιοθαύμαστη πρόοδο» που έχει σημειώσει, χαρακτηρίζοντάς την «πηγή έμπνευσης» για άλλες χώρες. Όπως αναφέρεται στην έκθεση, η Ελλάδα έχει πλέον ολοκληρώσει τη θεσμική συγκρότηση του νέου μοντέλου προϋπολογισμού. Το επόμενο, πιο απαιτητικό στάδιο, αφορά στην ουσιαστική αξιοποίηση αυτών των εργαλείων για τον καθορισμό πολιτικών, την ανακατανομή πόρων και τον εντοπισμό πραγματικών εξοικονομήσεων. Με άλλα λόγια, η επιτυχία της μεταρρύθμισης θα κριθεί πλέον όχι από τον σχεδιασμό του προϋπολογισμού, αλλά από την αποτελεσματική χρήση του.

Ο Υφυπουργός Οικονομίας και Οικονομικών, Θάνος Πετραλιάς, περιέγραψε τη μετάβαση αυτή ως «τέσσερις μεταρρυθμίσεις σε μία»: τον προϋπολογισμό επιδόσεων, τις επισκοπήσεις δαπανών και εσόδων, το «green budgeting» και τη λειτουργική ταξινόμηση δαπανών (COFOG). Αυτά τα εργαλεία λειτουργούν συμπληρωματικά, με τα δεδομένα του προϋπολογισμού επιδόσεων να τροφοδοτούν τις επισκοπήσεις δαπανών και τη λειτουργική ταξινόμηση να επιτρέπει διεθνείς συγκρίσεις.

Από το 2022, ο προϋπολογισμός παρουσιάζεται και σε επίπεδο προγραμμάτων, προσφέροντας σαφή εικόνα των χρηματοδοτήσεων ανά τομέα πολιτικής. Η δημιουργία βάσης δεδομένων για τον προϋπολογισμό επιδόσεων επιτρέπει τη διαχρονική παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας, τον εντοπισμό αδυναμιών και την ανακατανομή πόρων, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα της οικονομίας και της κοινωνίας. Δείκτες αυτοί αξιοποιούνται ήδη σε τομείς όπως η δικαιοσύνη, η ασφάλιση, η ακρίβεια, η ενέργεια και η παιδεία.

Ο κ. Πετραλιάς τόνισε ότι τα εργαλεία αυτά «ενισχύουν την ανθεκτικότητα» του κράτους, παραθέτοντας ως παραδείγματα την άμεση εφαρμογή ρητρών διαφυγής για την άμυνα και τη λήψη μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας. Οι επισκοπήσεις δαπανών, όπως ανέφερε, αποτελούν εργαλείο εντοπισμού σπατάλης, με στόχο τη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου μέσω «στοχευμένων παρεμβάσεων και με τρόπο κοινωνικά δίκαιο».

Η Γενική Γραμματέας Δημοσιονομικής Πολιτικής, Παυλίνα Καρασιώτου, πρόσθεσε ότι προωθείται η ψηφιακή αναβάθμιση για την ενίσχυση της χρήσης δεδομένων, με στόχο την ευκολότερη πρόσβαση πολιτών και Βουλευτών στην πληροφορία για τις δημόσιες δαπάνες. Το νέο πληροφοριακό σύστημα govERP, που αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία με τον προϋπολογισμό του 2027, χαρακτηρίστηκε «ραχοκοκαλιά» του νέου μοντέλου, αυτοματοποιώντας διαδικασίες και βελτιώνοντας την παρακολούθηση δαπανών.

Ο ΟΟΣΑ Επισημαίνει: Η Εστίαση στα Μεγάλα Ποσά
Ο Jón R. Blöndal του ΟΟΣΑ ανέδειξε τη φιλοσοφία των μεταρρυθμίσεων: τη μετατόπιση του ελέγχου στον «σκληρό πυρήνα» των δαπανών. Τόνισε ότι στις περισσότερες χώρες, η ετήσια συζήτηση εστιάζει σε μικρές προσαρμογές, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών παραμένει ανεξέταστο. Οι επισκοπήσεις δαπανών στοχεύουν ακριβώς στην κάλυψη αυτού του κενού.

Ο πρέσβης Andrew Wood, μόνιμος αντιπρόσωπος του Ηνωμένου Βασιλείου στον ΟΟΣΑ, επισήμανε τη διεθνή διάσταση, αναδεικνύοντας την Ελλάδα ως παράδειγμα προόδου στη διαφάνεια, αλλά υπογραμμίζοντας ότι το κρίσιμο σημείο είναι η μετατροπή των δαπανών σε αξία για τους πολίτες.

Τι Δείχνει η Μελέτη του ΟΟΣΑ
Η μελέτη εντοπίζει πολλά δυνατά σημεία για την Ελλάδα: ισχυρή πολιτική βούληση, σταθερή διοικητική ικανότητα και σαφή δομή προγραμμάτων. Τα στοιχεία απόδοσης ελέγχονται και βελτιώνονται συστηματικά. Το κρίσιμο κενό παραμένει η περιορισμένη αξιοποίηση αυτών των εργαλείων για την κατανομή πόρων. Ο ΟΟΣΑ επιμένει στη σύνδεση απόδοσης-χρηματοδότησης, την ενίσχυση της πολιτικής χρήσης των δεδομένων, την ενσωμάτωση του «green budgeting» στον πυρήνα του προϋπολογισμού και την αξιοποίηση της επισκόπησης δαπανών για ουσιαστικές εξοικονομήσεις.

«Πράσινος» Προϋπολογισμός: Η Ελλάδα Πρωτοπορεί
Η Ελλάδα αξιολογείται θετικά στο «green budgeting» λόγω της ισχυρής συνεργασίας μεταξύ Υπουργείων και της ευρείας εφαρμογής του συστήματος. Ο ΟΟΣΑ προτείνει τη δημιουργία «green budget statement» και την υποχρεωτική ένταξη περιβαλλοντικών στόχων και δεικτών σε κάθε πρόγραμμα υπουργείου.

Επισκοπήσεις Δαπανών: Αυξάνονται οι Απαιτήσεις
Στο πεδίο των επισκοπήσεων δαπανών, η Ελλάδα διαθέτει ένα «ώριμο εργαλείο». Ωστόσο, η έκθεση ζητά μεγαλύτερη έμφαση στην εξοικονόμηση πόρων και τη συστηματική εξέταση της «βάσης» των δαπανών, καθώς και cross-cutting spending reviews που καλύπτουν πολιτικές μεταξύ πολλαπλών υπουργείων. Η δημοσιοποίηση των εκθέσεων προτείνεται ως εργαλείο διαφάνειας.