Η Ηλιακή Ενέργεια «Απογειώνει» και «Ρίχνει» τις Τιμές Ρεύματος στην Ευρώπη: Το Φαινόμενο «Καμπύλη Πάπιας» και οι Προκλήσεις της Μετάβασης

Οι διακυμάνσεις στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος κατά τη διάρκεια της ημέρας στην Ευρώπη γίνονται όλο και πιο έντονες, καθώς η προσφορά από τα φωτοβολταϊκά συστήματα κατακλύζει το δίκτυο και στη συνέχεια εξαφανίζεται, αναδεικνύοντας τις προκλήσεις που συνοδεύουν την ενεργειακή μετάβαση. Σχεδόν καθημερινά το καλοκαίρι, οι τιμές παρουσιάζουν κατακόρυφη πτώση γύρω στο μεσημέρι, όταν η ηλιακή ενέργεια συρρέει στο σύστημα. Ωστόσο, το βράδυ, καθώς ο ήλιος δύει και η ζήτηση παραμένει υψηλή, ειδικά λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που αυξάνουν την ανάγκη για ψύξη, οι τιμές αυξάνονται ραγδαία. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως «duck curve» ή «καμπύλη πάπιας», αποτυπώνει στο διάγραμμα ένα σχήμα που παραπέμπει σε πάπια, καθώς η πορεία των τιμών ακολουθεί αυτήν την χαρακτηριστική μορφή. Οι συγκεκριμένες έντονες διακυμάνσεις, που συμβαίνουν μέσα σε λίγες μόνο ώρες, ξεπερνούν οτιδήποτε έχει καταγραφεί σε άλλες αγορές εμπορευμάτων.

Για παράδειγμα, στα τέλη Μαΐου στη Γερμανία, οι τιμές παρουσίασαν εκρηκτική άνοδο, από αρνητικές τιμές γύρω στο μεσημέρι, φτάνοντας σχεδόν τα 400 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις 8 το βράδυ, σύμφωνα με το Bloomberg. Ενδεικτικά, η ελληνική χονδρική τιμή ενέργειας για συγκεκριμένη ημέρα διαμορφώθηκε στα 142,24 ευρώ/MWh, με την υψηλότερη τιμή εντός 24ώρου να αγγίζει τα 295,10 ευρώ/MWh, ενώ το χαμηλό του 24ώρου ήταν μόλις 0,01 ευρώ/MWh. Οι διακυμάνσεις αυτές έχουν ενταθεί περαιτέρω φέτος, καθώς κύματα καύσωνα πλήττουν την Ευρώπη.

Το βασικό πρόβλημα έγκειται στην ανεπαρκή χωρητικότητα αποθήκευσης σε μπαταρίες, η οποία δεν μπορεί να απορροφήσει την πλεονάζουσα ενέργεια που παράγεται από την ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη σπατάλη ενέργειας. Αντίστοιχα, όταν η ηλιακή ή αιολική παραγωγή δεν επαρκεί για την κάλυψη της βραδινής ζήτησης, τα δίκτυα αναγκάζονται να στραφούν σε πιο ακριβά εργοστάσια ορυκτών καυσίμων για να καλύψουν το κενό.

Αυτό το ζήτημα έχει προσελκύσει την προσοχή των αρμόδιων αρχών. Τον Οκτώβριο, η Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την εποπτική αρχή ενέργειας ACER τη διερεύνηση των αυξήσεων των τιμών στη νοτιοανατολική Ευρώπη, με στόχο την πρόληψη τέτοιων απότομων διακυμάνσεων και τη διατήρηση της ηλεκτρικής ενέργειας σε προσιτές τιμές. Διαπιστώθηκε ότι οι καθημερινές διακυμάνσεις της τιμής χονδρικής είναι πλέον περίπου πέντε φορές μεγαλύτερες σε σύγκριση με το 2020, γεγονός που οδήγησε σε αίτημα για λήψη μέτρων, όπως η αύξηση της αποθήκευσης σε μπαταρίες, ώστε το σύστημα να καταστεί πιο ανθεκτικό.

Παρότι η πτώση της προσφοράς από τα φωτοβολταϊκά κατά τις απογευματινές ώρες είναι προβλέψιμη, η αυξημένη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας περιπλέκει τη διαχείριση των δικτύων. Το μπλακ άουτ του 2025 σε Ισπανία και Πορτογαλία υπογράμμισε πόσο κρίσιμο είναι ο εορροπής της προσφοράς και της ζήτησης, ωθώντας τους διαχειριστές δικτύων να υιοθετήσουν μια πιο προσεκτική προσέγγιση στη διαχείριση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.

«Τώρα βλέπουμε αυτές τις διακυμάνσεις ως ακραίες, όμως αυτή είναι η νέα κανονικότητα», δηλώνει στο Bloomberg ο Silje Eriksen Holmen, αναλυτής θεμελιωδών μεγεθών και υδρολογίας στην Volt Power Analytics. «Όταν υπάρχει καύσωνας με λίγο αέρα, αυτός είναι ο πιο δύσκολος συνδυασμός, καθώς η μεγαλύτερη ζήτηση συμπίπτει με τη μικρότερη παραγωγή από τις δύο κυριότερες πηγές ενέργειας».

Έτσι, παρόλο που οι ώρες με φθηνό, ακόμη και δωρεάν, ηλεκτρικό ρεύμα είναι πλέον περισσότερες, οι μέσες ημερήσιες τιμές, οι οποίες τελικά επηρεάζουν τους λογαριασμούς των καταναλωτών, έχουν παρουσιάσει αύξηση αυτό το καλοκαίρι σε σύγκριση με προηγούμενες χρονιές σε ορισμένες κεντρικές αγορές. Αυτό οφείλεται στις υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου φέτος και στην πίεση από τις απότομες αυξήσεις των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος κατά τις βραδινές ώρες.

Η ηλιακή ενέργεια αποτελεί μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες πηγές ενέργειας στην Ευρώπη, λόγω του χαμηλού κόστους κατασκευής της. Η μείωση του κόστους των φωτοβολταϊκών πάνελ και η κρατική στήριξη έχουν πυροδοτήσει ένα κύμα επενδύσεων, με αποτέλεσμα η χωρητικότητα να σχεδόν διπλασιαστεί από το 2022, according to BloombergNEF. Ωστόσο, η μεγάλης κλίμακας αποθήκευση σε μπαταρίες αντιστοιχεί μόνο στο 3% αυτής της χωρητικότητας. Η έλλειψη αποθήκευσης αναγκάζει τις εταιρείες που διαχειρίζονται φωτοβολταϊκά πάρκα να απενεργοποιούν τους διακόπτες τους συχνότερα, ενώ οι αρνητικές τιμές έχουν μειώσει την αξία των πάρκων, οδηγώντας ορισμένους επενδυτές στην αποχώρηση.

Ενώ οι κατασκευαστές προσαρμόζονται, ενσωματώνοντας μπαταρίες στα νέα έργα, και οι κυβερνήσεις επιταχύνουν τις αναβαθμίσεις των δικτύων και ενθαρρύνουν επενδύσεις σε αποθήκευση και ευέλικτη ζήτηση, το BloombergNEF προβλέπει επιβράδυνση στην προσθήκη νέας χωρητικότητας.

«Ο κύριος περιορισμός πλέον δεν είναι το αν μπορούμε να παράγουμε αρκετή ενέργεια το μεσημέρι», εξηγεί ο Ivan Føre Svegaarden, ιδρυτής της νορβηγικής εταιρείας προβλέψεων TradeWpower. «Παράγουμε υπερβολική ενέργεια. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να τη μεταφέρουμε στην άλλη πλευρά της καμπύλης και να καλύψουμε το κενό όταν ο καιρός ηρεμήσει;»