Ολοκληρωμένες Μελέτες για την Ολική Αποκατάσταση και Λειτουργική Αναβάθμιση του Ωδείου Ηρώδου Αττικού

Εκπόνηση διεπιστημονικών μελετών για την προστασία και ανάδειξη του Ωδείου Ηρώδου Αττικού

Στη νότια κλιτύ της Ακροπόλεως, το Ωδείο Ηρώδου Αττικού βρίσκεται στο επίκεντρο ενός εκτεταμένου ερευνητικού προγράμματος, ανατεθειμένου από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, από τον Ιούλιο 2025. Στόχος του Υπουργείου Πολιτισμού είναι η ολική αποκατάσταση του μνημειακού συνόλου, παράλληλα με την αναβάθμιση των υποδομών λειτουργίας, ώστε αυτές να ενσωματώνονται αρμονικά στο φυσικό τοπίο και στο ευρύτερο δομημένο περιβάλλον.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, τόνισε τη σημασία του Ωδείου Ηρώδου του Αττικού ως μείζον πολιτιστικό αγαθό για την Αθήνα, με υπερτοπική ιστορική αξία. Οι μελέτες, όπως επεσήμανε, εναρμονίζονται με τις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές προστασίας μνημείων και της σύγχρονης λειτουργίας ενός θεάματος και ακροάματος. Οι εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναβάθμισης αναμένεται να διαρκέσουν τουλάχιστον τρία χρόνια, διάστημα κατά το οποίο το μνημείο θα παραμένει κλειστό.

Δομοστατικά Προβλήματα και Φθορές:
Το Ηρώδειο παρουσιάζει σημαντικά δομοστατικά προβλήματα, κυρίως στην άνω τοξοστοιχία της πρόσοψης, με απώλεια μάζας, ρηγματώσεις λίθων, παραμορφώσεις και φαινόμενα ετοιμορροπίας. Παρατηρείται επίσης βιοδιάβρωση από μικροοργανισμούς, ανάπτυξη ριζικού συστήματος στους αρμούς και αστοχίες σε παλαιότερες επεμβάσεις.

Στόχοι της Ολικής Αποκατάστασης:
Η ολοκλήρωση των έργων στοχεύει στην επαρκή θωράκιση του μνημείου έναντι φυσικής και ανθρωπογενούς φθοράς, στη βελτίωση της αναγνωσιμότητάς του και στην πλήρη αναβάθμιση των λειτουργικών υποδομών για τις σύγχρονες πολιτιστικές εκδηλώσεις, συμπεριλαμβανομένου του Φεστιβάλ Αθηνών. Παράλληλα, θα εκπονηθεί κανονισμός λειτουργίας από ομάδα επιστημόνων και καλλιτεχνών, προκειμένου να διασφαλίζεται η υψηλή ποιότητα των εκδηλώσεων και η μέγιστη προστασία του μνημείου.

Προτάσεις Αναστήλωσης:
Η γενική αρχή της αποκατάστασης βασίζεται στη διαφύλαξη των υφιστάμενων στοιχείων και στην εφαρμογή των απαραίτητων ενισχύσεων, προσθηκών ή συμπληρώσεων, με στόχο τη μακροχρόνια προστασία, ευστάθεια, στερεότητα, λειτουργικότητα, αναγνωσιμότητα και διδακτικότητα.

Οι εκπονηθείσες μελέτες περιλαμβάνουν:

• Αρχιτεκτονική μελέτη αναστήλωσης
• Μελέτη στατικής επάρκειας, δομικής αποκατάστασης και αναστήλωσης
• Αρχιτεκτονική μελέτη λοιπών επεμβάσεων (σύγχρονες παρεμβάσεις στην περιοχή του σκηνικού οικοδομήματος, υποδομές για το «Ελληνικό Φεστιβάλ», ανακαινίσεις σε καμαρίνια, χώρους υγιεινής, επεμβάσεις στην πλατεία, εκδοτήριο, αναψυκτήριο κ.α.)
• Δομοστατικός σχεδιασμός των αρχιτεκτονικών επεμβάσεων
• Μηχανολογική μελέτη (εξωτερικά δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης)
• Ακουστική μελέτη

Επεμβάσεις Δομικής Αποκατάστασης και Αναστήλωσης:
Οι επεμβάσεις δομικής αποκατάστασης περιλαμβάνουν την αφαίρεση ασύμβατων υλικών, στερεώσεις και συγκολλήσεις λίθων, αντικαταστάσεις φθαρμένων στοιχείων, συμπληρώσεις κενών και διορθώσεις παραμορφώσεων. Στις εργασίες αναστήλωσης εντάσσονται η ανάκτηση τοίχων και δομικών στοιχείων, η αναστήλωση θόλου και κλιμακοστασίου, η αποκατάσταση αρχιτεκτονικών μελών, η στερέωση και αποκατάσταση του νότιου τοίχου της σκηνής, καθώς και η ανακατασκευή του λογείου και του περιμετρικού τοίχου. Θα ελεγχθεί η στατική επάρκεια των αποκατεστημένων τμημάτων και των επισκευών του 1950. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην αποκάλυψη και ανάδειξη του σκηνικού οικοδομήματος και των ψηφιδωτών δαπέδων, καθώς και στην αξιολόγηση της καταπόνησης του μνημείου από ηχητικές επιβαρύνσεις.

Διαχείριση Υδάτων, Δίκτυα και Πυροπροστασία:
Για το σύνολο του μνημείου και του περιβάλλοντος χώρου, αντιμετωπίζεται η απορροή των ομβρίων, επανασχεδιάζονται τα ηλεκτρομηχανολογικά δίκτυα, ενώ μελετάται η πυροπροστασία του μνημείου και η αναβάθμιση του συστήματος αποχέτευσης.

Λεπτομέρειες Αρχιτεκτονικών Επεμβάσεων:
Η αρχιτεκτονική μελέτη εστιάζει στις απαραίτητες συμπληρώσεις λιθοδομών και στην ανακατασκευή τμημάτων, με σκοπό την ανάδειξη της αρχιτεκτονικής διάρθρωσης και την αποκατάσταση της λειτουργικότητας. Οι επεμβάσεις αφορούν:

• Στη Σκηνική Αίθουσα: Αποκατάσταση περιγράμματος για ανάδειξη τρίτης διάστασης και εξυπηρέτηση περιοδικών κατασκευών.
• Στο Προσκήνιο: Διασφάλιση ασφάλειας, επισκεψιμότητας και σαφούς, ευανάγνωστης και διδακτικής μορφής.
• Στα τόξα των παρόδων.
• Στον κεντρικό μετωπικό τοίχο: Συμπληρώσεις για προστασία, ενοποίηση και αποκατάσταση αποσπασματικά σωζόμενων στοιχείων.
• Στον ανατολικό και δυτικό μετωπικό τοίχο.
• Στο ανατολικό κλιμακοστάσιο: Αποκατάσταση κίνησης από το Ηρώδειο και τη Στοά του Ευμένους προς την ανιούσα οδό και τον Περίπατο.
• Στον κάμπυλο τοίχο: Αποκατάσταση αρχικού περιγράμματος και γεωμετρίας, ανάδειξη αυθεντικών στοιχείων και εξυπηρέτηση της κίνησης στον Περίπατο.
• Στο κοίλο: Συνέχιση της συντήρησης μαρμάρινων μελών και συμπληρώσεις εδωλίων.
• Στην αποκατάσταση του Περιπάτου: Απαλλαγή των αρχαιολογικών καταλοίπων του Ασκληπιείου από τη βλαπτική διέλευση της κυκλοφορίας.
• Στην αναστήλωση του ανατολικού κλιμακοστασίου και της ανιούσας οδού: Επαναφορά της λειτουργικής σύνδεσης με τη Στοά του Ευμένους.

Προσθήκη Νέων Τμημάτων και Περιβάλλοντος Χώρου:
Οι αρχιτεκτονικές επεμβάσεις στον προαύλιο χώρο και στο άλσος στοχεύουν στην απελευθέρωση της πλατείας από υποστηρικτικές χρήσεις και στη βελτίωση της λειτουργικότητας και αισθητικής. Περιλαμβάνουν την επέκταση του προαυλίου με υπερυψωμένο πλατώματος και στεγασμένο χώρο για αναψυκτήριο, εκδοτήρια και Η/Μ εγκαταστάσεις. Προβλέπονται ανακατασκευές χώρων υγιεινής, ανασχεδιασμός παρόδων, καθώς και δημιουργία νέων λιθοδομών και στεγασμένων χώρων εντός του άλσους για την υποστήριξη εκδηλώσεων. Η μελέτη δίνει έμφαση στη συνύπαρξη λειτουργικότητας, αισθητικής και σεβασμού προς το μνημείο και το φυσικό περιβάλλον, με αναστρέψιμες παρεμβάσεις και διακριτική ένταξη των μηχανολογικών εγκαταστάσεων.

Νέος Φορέας Φωτισμού και Αναβάθμιση Δικτύων:
Εγκαθίσταται νέος, αυτοτελής και ημικυκλικός φορέας φωτισμού και υποστήριξης, αντικαθιστώντας τα υπάρχοντα ικριώματα, με αισθητική εναρμόνιση και ορθολογική οργάνωση φωτισμού. Αναβαθμίζονται πλήρως οι υποδομές ύδρευσης και σύνδεσης με καμαρίνια και χώρους υγιεινής, ενώ το εξωτερικό δίκτυο αποχέτευσης ανακατασκευάζεται πλήρως.

Ακουστική Μελέτη:
Η ακουστική μελέτη εξετάζει την επίδραση του φυσικού και ενισχυμένου ήχου των εκδηλώσεων στον νότιο τοίχο του Ωδείου. Λόγω έλλειψης καθιερωμένων μεθοδολογιών, αναπτύχθηκε πρωτότυπη ερευνητική μεθοδολογία για την αντικειμενική αξιολόγηση των επιπτώσεων.