Η «Σιωπηλή Φίλη» της Ίλντικο Ενιέντι: Πρεμιέρα στις 2 Οκτωβρίου
Η «Σιωπηλή Φίλη», η νέα ταινία της υποψήφιας για Όσκαρ Ίλντικο Ενιέντι, κάνει πρεμιέρα στις ελληνικές αίθουσες την Πέμπτη 2 Οκτωβρίου.
Η One from the Heart παρουσιάζει τη νέα ταινία της υποψήφιας για Όσκαρ Ίλντικο Ενιέντι (Ildiko Enyedi), η οποία επέστρεψε θριαμβευτικά με τη Σιωπηλή Φίλη – Silent Friend.
Η ταινία, συμπαραγωγή Γερμανίας – Ουγγαρίας – Γαλλίας, έκανε πρεμιέρα στο Διαγωνιστικό Πρόγραμμα του Φεστιβάλ Βενετίας, όπου απέσπασε Βραβείο Ερμηνείας για την πρωτοεμφανιζόμενη Λούνα Βέντλερ (Luna Wedler) και Βραβείο Καλύτερης Ταινίας από την Fipresci – Διεθνή Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου. Στη συνέχεια, κέρδισε Βραβείο Φωτογραφίας στο Φεστιβάλ του Σικάγο, Βραβεία Silver Spike & Green Spike στο Φεστιβάλ του Βαγιαδολίδ, ενώ προβλήθηκε στο AFI Fest στο Λος Άντζελες και στα Φεστιβάλ του Τορόντο και του Παλμ Σπρινγκς. Η ταινία έχει κυκλοφορήσει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στις ΗΠΑ. Η Διεθνής Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου – FIPRESCI απένειμε στην Ίλντικο Ενιέντι το τιμητικό βραβείο «100 Lifetime Achievement Award» για το συνολικό της έργο. Η ελληνική πρεμιέρα της ταινίας πραγματοποιήθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, παρουσία της δημιουργού.
Στην ταινία πρωταγωνιστούν οι Τόνι Λιουνγκ (Ερωτική Επιθυμία), Λέα Σεϊντού και η ανερχόμενη & βραβευμένη Λούνα Βέλντερ. Για πρώτη φορά, στους τίτλους τέλους της ταινίας περιλαμβάνονται όλα τα φυτά που εμφανίζονται σε αυτήν.
Στην καρδιά ενός βοτανικού κήπου, σε μια πανεπιστημιούπολη της Γερμανίας, ορθώνεται ένα επιβλητικό θηλυκό δέντρο γκίνγκο μπιλόμπα. Αυτή η σιωπηλή μάρτυρας έχει παρακολουθήσει, για περισσότερο από έναν αιώνα, τους ήσυχους ρυθμούς μεταμόρφωσης που διατρέχουν τρεις ανθρώπινες ζωές.
Το 2020, ένας νευροεπιστήμονας από το Χονγκ Κονγκ, μελετώντας τον νου των βρεφών, ξεκινά ένα απρόσμενο πείραμα με το αιωνόβιο δέντρο. Το 1972, ένας νεαρός φοιτητής αλλάζει ριζικά μέσα από την απλή πράξη της παρατήρησης και της σύνδεσής του με ένα γεράνι. Το 1908, η πρώτη γυναίκα φοιτήτρια του πανεπιστημίου ανακαλύπτει, μέσα από τον φακό της φωτογραφίας, μοτίβα του σύμπαντος κρυμμένα ακόμα και στα πιο ταπεινά φυτά. Παρακολουθούμε τις επίμονες, αμήχανες προσπάθειές τους να συνδεθούν – με τον καθένα τους βαθιά ριζωμένο στο δικό του παρόν – καθώς μεταμορφώνονται από την ήσυχη, διαχρονική και μυστηριώδη δύναμη της φύσης. Το αρχαίο δέντρο γκίνγκο, ως διαχρονικός παρατηρητής, μας φέρνει πιο κοντά στην ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, στην ασημαντότητά της μέσα στον αέναο χρόνο, τονίζοντας τη βαθιά μας επιθυμία να ανήκουμε κάπου και τη διαπίστωση ότι αυτό το σύνολο δεν μπορεί παρά να είναι η ίδια η αδιαίρετη φύση.
Σημείωμα της σκηνοθέτιδας:
«Πρόθεσή μου ήταν να θέσω ερωτήματα και να φέρω στο φως θέματα που για μένα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ώστε να τα εξερευνήσουμε περαιτέρω και να ξεκινήσω έναν διάλογο με τον θεατή. Τα ερωτήματα αυτά είναι βαθιά ριζωμένα στην προσωπική μου πορεία – όλες οι ταινίες μου είναι εξαιρετικά προσωπικές.
Ήμουν έφηβη τη δεκαετία του ’70. Πέρασα δύο σημαντικά χρόνια στη Γαλλία, στο Μονπελιέ και στο Πανεπιστήμιο Paul Valéry, όπου μου δόθηκε ειδική άδεια φοίτησης παρόλο που ήμουν μαθήτρια λυκείου πίσω από το «Σιδηρούν Παραπετάσμα». Μπορείτε να φανταστείτε πόσο καθοριστικό ήταν για μια κοπέλα 16-17 ετών να συμμετέχει σε εκείνη την έντονη πανεπιστημιακή ζωή της εποχής μετά τον Μάη του ’68. Ήταν μια περίοδος – άρρηκτα συνδεδεμένη με το υπέροχα ανοιχτό και γεμάτο περιέργεια πνεύμα της εποχής – κατά την οποία έλαβε χώρα το πρώτο μεγάλο κύμα πειραματισμών γύρω από την επικοινωνία των φυτών. Αυτό ήταν κάτι που με συνάρπαζε. Φυσικά, ήταν μια εποχή μεγάλης αφέλειας, ωστόσο η στάση που βρισκόταν στον πυρήνα της παραμένει επίκαιρη και σήμερα. Είναι ενδεικτικό ότι, ζώντας σε εκείνη την εποχή της αμφισβήτησης και της αναθεώρησης των πάντων, αντί για τον πολιτικό ακτιβισμό, εγώ επέλεξα την περιέργεια για τις άλλες μορφές ζωής. Η ταινία «Μαγικός Κυνηγός», η δεύτερη μεγάλου μήκους μου που συμμετείχε στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ της Βενετίας, παρακολουθεί τη ζωή μιας βελανιδιάς σε βάθος εξακοσίων ετών. Στο «Σίμων ο Μάγος», ένα φυτό σε γλάστρα εξιχνιάζει μια υπόθεση δολοφονίας. Δεν διαθέτω ιδιαίτερο ταλέντο στην κηπουρική· είμαι ένα κορίτσι της πόλης, αποκομμένο από τη φύση. Αισθάνομαι αυτή την απόσταση και λαχταρώ τη σύνδεση. Ακριβώς όπως και οι ανθρώπινοι ήρωες της ταινίας «Σιωπηλή Φίλη».
Ο Καρλ Μπαουμγκάρτνερ (Karl Baumgartner), αυτός ο οραματιστής ανεξάρτητος παραγωγός – η απουσία του οποίου είναι έντονα αισθητή στον κινηματογραφικό χώρο – με προσέγγισε με την ιδέα να δημιουργήσουμε μαζί μια ταινία για τα φυτά. Γνώριζε, από τις προηγούμενες ταινίες μου, ότι παρατηρώ τα φυτά με βλέμμα γεμάτο περιέργεια. Όταν ξεκινήσαμε, η σκέψη μου στράφηκε αμέσως στον βοτανικό κήπο ως κεντρικό χώρο δράσης, όχι στην άγρια φύση, αλλά σε έναν τεχνητό, διαμορφωμένο από τον άνθρωπο χώρο διαβίωσης για τα φυτά. Παράλληλα με την καθοριστική παρουσία της γηραιάς γκίνγκο, επέλεξα εξαρχής τρεις ανθρώπινους πρωταγωνιστές και την καθοριστική συνάντησή τους με τον κόσμο των φυτών, μια συνάντηση που τους μεταμορφώνει.
Αν και το δέντρο αποτελεί το θεμελιώδες στοιχείο, πρόκειται για μια ταινία που δημιουργήθηκε από ανθρώπους και προορίζεται να προβληθεί σε ανθρώπους, εντός των περιορισμένων και ιδιαίτερων αισθητηριακών μας ορίων.
Αποτελεί μια πρόσκληση για διάλογο ανάμεσα σε ανθρώπους. Δεν θα τολμούσα ποτέ να υποδείξω πώς αντιλαμβάνεται τον κόσμο ένα δέντρο. Θα ήθελα απλώς να επιστήσω την προσοχή στο γεγονός ότι πρόκειται για ένα σύνθετο ον με τον δικό του κόσμο αντίληψης – το «Umwelt» του – εξίσου έγκυρο με τον δικό μας. Εμείς δεν αποτελούμε το μέτρο σύγκρισης· η αντίληψή μας δεν περιγράφει τον κόσμο «αντικειμενικά». Καθώς είναι αδύνατον να υπερβούμε τα αισθητηριακά μας όρια, επέλεξα να δώσω μια αίσθηση αυτών των άλλων κόσμων μέσα από τρεις συναντήσεις, τρεις συγκρούσεις, τρεις ατελείς και μάλλον αμήχανες προσπάθειες σύνδεσης με αυτόν τον κόσμο που υπερβαίνει το ανθρώπινο. Το περίφημο δοκίμιο του Τόμας Νέιτζελ (Thomas Nagel) του 1974, με τίτλο «Πώς είναι να είσαι νυχτερίδα;» (What Is It Like to Be a Bat;), άσκησε βαθιά επίδραση πάνω μου. Συνοψίζει τη φιλοσοφία αυτής της ταινίας: το μυαλό μας καθορίζεται από το σώμα μας, και η αποδοχή του ότι είναι αδύνατον να εισχωρήσουμε στον κόσμο αντίληψης ενός άλλου όντος δεν σημαίνει ότι αυτοί οι κόσμοι δεν υφίστανται.
Αυτές οι τρεις διαφορετικές χρονικές στιγμές (1908, 1972 και 2020), επιλεγμένες από τον τελευταίο περίπου αιώνα, δείχνουν πόσο πολύ και πόσο γρήγορα μετασχηματίζεται η αίσθηση της πραγματικότητας που διαθέτουμε – μια αίσθηση που φαντάζει ακλόνητα σταθερή. Δεν καθορίζεται μόνο από τις αισθήσεις μας, αλλά αποτελεί και πολιτισμικό κατασκεύασμα και, ως εκ τούτου, είναι αρκετά εφήμερη.
Οι ανθρώπινοι ήρωές μας βαδίζουν στα ίδια μονοπάτια του ίδιου κήπου και μπαίνουν στα κτίρια της ίδιας πανεπιστημιούπολης, ωστόσο ο καθένας τους αντιλαμβάνεται έναν διαφορετικό κόσμο. Όταν επιχειρούν να συνδεθούν με το δέντρο γκίνγκο και τα φυτά γύρω τους, ανακαλύπτουν όχι μόνο τα φυτά, αλλά και τους ίδιους τους εαυτούς τους. Το βιβλίο «Being You» του Ανίλ Σεθ (Anil Seth), καθώς και το συνολικό ερευνητικό του έργο γύρω από τη συνείδηση – αποτελούν την κύρια πηγή έμπνευσης για αυτή την ταινία.»
