Θεσσαλία: Η Στάθμη του Υδροφόρου Ορίζοντα σε Δραματική Πτώση – Κίνδυνος Εξάντλησης Υδατικών Πόρων

Σε μια περιοχή με έντονο αγροτικό χαρακτήρα όπως η Θεσσαλία, το νερό αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα για την ανάπτυξη. Ωστόσο, η διαχείριση του υδάτινου πλούτου αναδεικνύεται σε ένα από τα πλέον κρίσιμα και δυσεπίλυτα περιβαλλοντικά προβλήματα, τόσο για το παρόν όσο και για το μέλλον. Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κα Μαρία Σακελλαρίου-Μακραντωνάκη, μέσω σχετικών μελετών, επισημαίνει στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ότι ένας συνδυασμός κλιματικών παραγόντων, γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών και της εντατικής αγροτικής ανάπτυξης, έχει οδηγήσει σε σοβαρή και συχνά μη αναστρέψιμη εξάντληση των επιφανειακών και υπόγειων υδατικών αποθεμάτων.

«Για να συνεχίσει το νερό να συντηρεί τη ζωή στο μέλλον, η κατανάλωσή του δεν πρέπει να υπερβαίνει τους ρυθμούς ετήσιας ανανέωσής του, σύμφωνα με τον υδρολογικό κύκλο», τονίζει η κα Σακελλαρίου-Μακραντωνάκη.

«Η παρούσα κατάσταση στη Θεσσαλία είναι κάθε άλλο παρά καθησυχαστική», προσθέτει. «Το μεγαλύτερο μέρος του υπόγειου υδατικού δυναμικού της περιοχής επηρεάζεται ήδη από την εντατική εκμετάλλευση ή την υποβάθμιση της ποιότητας. Αυτό εκδηλώνεται με τη δραματική πτώση της στάθμης των υδροφόρων οριζόντων και την εκτεταμένη ρύπανση του υπόγειου νερού. Στη Θεσσαλία, η ορθή διαχείριση των υδατικών πόρων είναι απολύτως απαραίτητη, δεδομένης της κρισιμότητας της υδατικής κατάστασης. Το υφιστάμενο υδατικό ισοζύγιο οδηγεί την περιοχή σε οικολογική υποβάθμιση, με δυσμενείς περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.»

Το βασικό πρόβλημα στη Θεσσαλία εντοπίζεται στις εκτεταμένες αγροτικές εκτάσεις που απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού για άρδευση. Η ανεξέλεγκτη και υπερβολική άντληση υπόγειων υδάτων έχει ήδη αρχίσει να προκαλεί σοβαρές και, αν δεν ληφθούν άμεσα και αυστηρά μέτρα, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις. Πολλοί υπόγειοι υδροφορείς στη θεσσαλική πεδιάδα υπολειτουργούν υπό καθεστώς υπερεκμετάλλευσης. Η πτώση της στάθμης είναι συνεχής από το 1985, καθιστώντας εμφανή τη δυσκολία αναπλήρωσης των αποθεμάτων. Ενώ κάποιες περιοχές εμφανίζουν οριακή πτώση (5-10 μέτρα), άλλες βρίσκονται σε συνθήκες ελλειμματικού ισοζυγίου (25-60 μέτρα).

Τα αίτια της πτώσης του υδροφόρου ορίζοντα στη Θεσσαλία είναι πολλαπλά: «Ενδεικτικά αναφέρω την υπεράντληση για την άρδευση μεγάλων αγροτικών εκτάσεων, την αύξηση της κατανάλωσης, τις μειωμένες βροχοπτώσεις, τις αλλαγές στις πρακτικές άρδευσης, καθώς και την σπατάλη και μη ορθολογική χρήση του αρδευτικού νερού», τονίζει η καθηγήτρια.

Η πτώση της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα στη Θεσσαλία είναι ετήσια. Λόγω της λειτουργίας των λεκανών απορροής ως συγκοινωνούντων δοχείων με τη θάλασσα, η υπεράντληση επιτρέπει την είσοδο θαλασσινού νερού, μολύνοντας τα αποθέματα γλυκού νερού στις παράκτιες περιοχές.

Σύμφωνα με την ίδια, η ανεξέλεγκτη παροχή νερού στις καλλιέργειες δεν συνεπάγεται απαραίτητα μεγιστοποίηση ή βελτιστοποίηση της απόδοσης, καθώς οι ανάγκες των φυτών καθορίζονται από τις ατμοσφαιρικές συνθήκες. «Η άρδευση είναι επιστήμη και πρακτική που στοχεύει στην παροχή της σωστής ποσότητας νερού στις καλλιέργειες για βέλτιστη απόδοση», επισημαίνει.

«Είναι επιτακτική η ανάγκη για σωστό υπολογισμό του αρδευτικού νερού και τη δημιουργία ωρολογίων προγραμμάτων άρδευσης από επιστήμονες με γνώση της σχέσης νερού-φυτού», σημειώνει.

Καταλήγοντας, αναφέρει ότι «Οι μελλοντικές ανάγκες της Θεσσαλίας σε νερό για τις διάφορες χρήσεις αναμένεται να παραμείνουν υψηλές. Οι αρδεύσεις στη θεσσαλική πεδιάδα θα συνεχιστούν, ανεξάρτητα από τις πολιτικές επιδοτήσεων ή αναδιαρθρώσεων της Ε.Ε. Πρέπει όλοι να συνειδητοποιήσουμε την παγκόσμια έλλειψη νερού και ότι το νερό θα πάψει να είναι ανανεώσιμη πηγή. Θα γίνει ένα πολύτιμο και ακριβό αγαθό, όπως το πετρέλαιο ή το χρυσάφι, αν δεν το τιμήσουμε αναλόγως και αδιαφορήσουμε για την ύπαρξή του. Όπως οι θησαυροί δεν πρέπει να σπαταλώνται, γιατί ο κάτοχός τους κηρύσσει πτώχευση, έτσι κι εμείς θα πληρώσουμε ακριβά το τίμημα αυτής της σπατάλης».