Περιορισμός Απευθείας Αναθέσεων: Ένα Βήμα για τη Διαφάνεια

Το Υπουργείο Ανάπτυξης επιδιώκει να περιορίσει το φαινόμενο των απευθείας αναθέσεων, που έχει εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα την τελευταία δεκαετία και έχει συναντήσει αντιδράσεις από την Κομισιόν καθώς και αυστηρές κριτικές από τον Ελεγκτικό Συνέδριο.

Με μια πρόσφατη εγκύκλιο που στάλθηκε σε περισσότερους από 3.500 δημόσιους φορείς και οργανισμούς (ΝΠΔΔ, ΝΠΙΔ, ΟΤΑ κ.λπ.), υπογραμμίζεται ότι η προσφυγή στην απευθείας ανάθεση θα πρέπει να γίνεται με προσοχή, μόνο όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη και με γνώμονα τη διαφάνεια και την οικονομία.

Οι απευθείας αναθέσεις έχουν αποτελέσει έναν κρίσιμο μηχανισμό του πελατειακού κράτους, καθώς οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία μπορεί «νόμιμα» να κατακυρώνει συμβάσεις προμηθειών έως 30.000 ή 60.000 ευρώ χωρίς διαγωνισμούς.

Σύμφωνα με στοιχεία από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), κατά τη διάρκεια της περιόδου Ιανουαρίου – Μαΐου 2025 υπεγράφησαν συνολικά 95.610 συμβάσεις μεταξύ κρατικών φορέων και ιδιωτών προμηθευτών αξίας περίπου 7,76 δισεκατομμυρίων ευρώ. Αυτές οι συμβάσεις υπογράφηκαν από 1.570 αναθέτουσες αρχές όπως κράτος,νοσοκομεία κλπ., με συμμετοχή συνολικά 29.849 επιχειρηματιών.

Ωστόσο, ένα εντυπωσιακό ποσοστό του συνόλου αυτών των συμβάσεων—70.944 ή ποσοστό που αγγίζει το 74%—δόθηκαν μέσω διαδικασιών απευθείας ανάθεσης χωρίς καμία διαδικασία διαγωνισμού ή άλλες τυπικές διαδικασίες εκτίμησης προσφορών. Η αξία αυτών των αναθέσεων ανήλθε στα 1,04 δισεκατομμύρια ευρώ δίνοντας λίγο παραπάνω από το 13% του συνόλου των συμβατικών συμφωνιών για αυτήν την περίοδο.

Τα Όρια της Διαφθοράς

Σύμφωνα με τα ισχύοντα δεδομένα στη νομολογία μας, η δυνατότητα για απευθείας ανάθεση παρέχεται εφόσον η αξία της συναλλαγής δεν ξεπερνά τα όρια των €30.000 ευρώ· αυτό διπλασιάζεται στις €60.000 για ειδικές κατηγορίες έργων όπως κοινωνικές υπηρεσίες ή έργα ψηφιακού εκσυγχρονισμού που σχετίζονται με Τεχνολογίες Πληροφορικής & Επικοινωνιών (ΤΠΕ).

Mάλιστα στις περισσότερες περιπτώσεις έργα υψηλότερης αξίας τεμαχίζονται σε μικρότερα κομμάτια ώστε να μπορούν να ενταχθούν στην κατηγορία των απευθειών αναθέσεων εξασφαλίζοντας έτσι ότι πολλοί ημετέρους επωφελούνται.

Tι Συστήνει το Υπουργείο Ανάπτυξης

Mε στόχο μια πιο υγιή δημοσιονομική διαχείριση καλούνται οι δημόσιοι φορείς να ακολουθούν τις οδηγίες της εγκυκλίου:

• – Να προγραμματίζουν εγκαίρως τις ανάγκες τους;
• – Να διενεργούν έρευνα αγοράς πριν κάθε ανάθεση;
• – Να διατηρούν πλήρεις φακέλους σύμφωνα με τον νόμο;

“Ο τρόπος υπολογισμού της δαπάνης πρέπει να είναι διαφανής και ελέγξιμος”, σημειώνει η εγκύκλιος τονίζοντας πως η προστασία του δημοσίου χρήματος είναι κορυφαίος στόχος.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη διαδικασία δημοσίευσης πρόσκλησης στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ).Η διαδικασία αρχίζει με τη δημοσίευση μιας πρώτης πρόσκλησης προς οικονομικούς φορείς.
Ο νόμος απαιτεί μία υποχρεωτική χρονική περίοδο πέντε ημερών μεταξύ ανάρτησης της πρόσκλησης και λήψης αποφάσεως ανάθεσης ώστε κάθε βιασύνη καθιστά την πράξη παράνομη.