Η Ισπανία κινδυνεύει με αποκλεισμό από τη Ζώνη Σένγκεν λόγω της κρίσης στη Θέουτα;

Η πρωτοφανής είσοδος μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, προερχόμενοι από το Μαρόκο, έχει πυροδοτήσει μια έντονη συζήτηση στην Ευρώπη. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι, πρότεινε την αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη Ζώνη Σένγκεν, μια πρόταση που βρήκε σύμφωνη και την υπουργό Εσωτερικών της Φινλανδίας. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα: η πρόταση της κυρίας Μελόνι έχει ουσιαστικό αντίκρυσμα ή αποτελεί μια πολιτική κίνηση φτιαγμένη για να προσελκύσει ψήφους, χωρίς πρακτική εφαρμογή;

Τι είναι η Ζώνη Σένγκεν

Η Ζώνη Σένγκεν αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς εγγυάται την ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων εντός της επικράτειάς της, καταργώντας τους συνοριακούς ελέγχους. Ο χώρος Σένγκεν διαμορφώθηκε σταδιακά από το 1985 και έπειτα, με την ουσιαστική κατάργηση των συνόρων να τίθεται σε ισχύ το 1995 για μια ομάδα επτά χωρών: Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία και Πορτογαλία. Στην πράξη, τόσο οι πολίτες της ΕΕ όσο και οι υπήκοοι τρίτων χωρών μπορούν να ταξιδεύουν χωρίς να υποβάλλονται σε ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Σήμερα, 29 χώρες είναι μέλη της Ζώνης Σένγκεν: όλες οι χώρες της ΕΕ εκτός από την Κύπρο και την Ιρλανδία, συν την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία.

Είναι δυνατή η αναστολή συμμετοχής ενός κράτους μέλους;

Το ευρωπαϊκό δίκαιο δεν προβλέπει τη δυνατότητα αποκλεισμού ενός κράτους μέλους από τη Ζώνη Σένγκεν. Όπως εξηγεί η Marie-Laure Basilien-Gainche, καθηγήτρια Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Lyon 3, «το σύστημα Σένγκεν δεν περιλαμβάνει τέτοια πρόβλεψη: ένα κράτος δεν μπορεί μονομερώς να αποκλείσει ένα άλλο κράτος μέλος».

Τι εναλλακτικές υπάρχουν;

Παρόλο που ο αποκλεισμός μιας χώρας δεν είναι εφικτός, ένα κράτος μέλος έχει τη δυνατότητα να επαναφέρει μέτρα ελέγχου στα σύνορά του, τα οποία όμως πρέπει να είναι έκτακτα και προσωρινού χαρακτήρα. Αυτές οι διαδικασίες διέπονται από τον κώδικα Σένγκεν. Οι έλεγχοι αυτοί επιτρέπονται, για παράδειγμα, σε περιπτώσεις «σοβαρής απειλής για την εσωτερική ασφάλεια και την δημόσια τάξη», όπως η τρομοκρατία, το οργανωμένο έγκλημα ή καταστάσεις έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας. Επίσης, επιτρέπονται σε περιπτώσεις «αιφνίδιων και μαζικών μετακινήσεων υπηκόων τρίτων χωρών μεταξύ κρατών μελών, όταν αυτές θέτουν ενδεχομένως σε κίνδυνο την λειτουργία της απαλλαγμένης από εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους ζώνης Σένγκεν». Στο πλαίσιο αυτό, ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, ζήτησε την ενίσχυση των ελέγχων στα σύνορα με την Ισπανία. Η κυρία Basilien-Gainche επισημαίνει, ωστόσο, ότι «δεν υπάρχει κοινό εσωτερικό σύνορο μεταξύ Ιταλίας και Ισπανίας, πόσο μάλλον μεταξύ Ισπανίας και Φινλανδίας».

Η θέση των Βρυξελλών

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τις εικόνες από τη Θέουτα «απαράδεκτες». Ωστόσο, η πρόταση της Τζόρτζια Μελόνι απορρίφθηκε κατηγορηματικά από τις Βρυξέλλες. Ένας ευρωπαίος αξιωματούχος, μιλώντας στο AFP, δήλωσε ότι η Επιτροπή «κατανοεί τις ανησυχίες ορισμένων κυβερνήσεων», αλλά τόνισε ότι η προτεραιότητα είναι «η διασφάλιση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ υπογραμμίζει ότι η κρίση αφορά κυρίως τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα και ότι οι επιπλέον έλεγχοι είναι απαραίτητοι για την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή ήπειρο, χωρίς να έχει ανιχνευθεί παρόμοια κίνηση αλλού. «Δεν είναι σαν να προσγειώθηκαν στην Ισπανία και να κυκλοφορούν ελεύθερα μέχρι τη Γαλλία», συμπλήρωσε ο ανώνυμος αξιωματούχος.