Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Υποδέχεται το Καλοκαίρι με Τρεις Συναρπαστικές Νέες Εκθέσεις

Εγκαίνια: Πέμπτη 11 Ιουνίου

Η έκθεση South by Southeast σηματοδοτεί μια κομβική στιγμή στην εξέλιξη της συλλογής του ΕΜΣΤ και στον επαναπροσδιορισμό του προσανατολισμού της. Με αφορμή πρόσφατα αποκτήματα, δωρεές, υφιστάμενα έργα της συλλογής και επιλεγμένους δανεισμούς, η έκθεση αναδεικνύει τη νέα συλλεκτική πολιτική του μουσείου, η οποία ξεκίνησε το 2021. Αυτή η πολιτική υπερβαίνει τις κληρονομημένες Δυτικές συμβάσεις, επανατοποθετώντας την Ελλάδα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτισμικής γεωγραφίας της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης – μιας περιοχής που περιλαμβάνει τα Βαλκάνια, την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα επαναπροσδιορίζεται όχι ως περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης, αλλά ως κεντρικός κόμβος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μέσης ή «Εγγύς» Ανατολής. Πρόκειται για μια περιοχή που διατρέχεται και συνεχίζεται από ένα πλέγμα ιστορικών δεσμών, διαμορφωμένων από την κινητικότητα, τις ανταλλαγές, τις συγκρούσεις, την πολυγλωσσία και τις πολυεπίπεδες ταυτότητες.

Η έκθεση παρουσιάζει πάνω από 100 έργα 50 καλλιτεχνών από 20 και πλέον χώρες. Ο τίτλος της έκθεσης, South by Southeast, αποτελεί ένα σκόπιμο λογοπαίγνιο πάνω στον τίτλο της ταινίας του Alfred Hitchcock, North by Northwest. Συμβολίζει έναν αναπροσανατολισμό, απομακρύνοντας την εστίαση από τη μακροχρόνια προσκόλληση στα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πολιτισμικά πρότυπα που χαρακτήρισαν την ελληνική νεωτερικότητα από την εποχή της ανεξαρτησίας. Αντίθετα, η South by Southeast επιμένει σε μια πιο σύνθετη, πλουραλιστική χαρτογράφηση, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική γεωγραφική θέση της Ελλάδας στο σταυροδρόμι ηπείρων, αυτοκρατοριών και συστημάτων πίστης, καθώς και τις βαθιές ιστορικές συγγένειές της με την περιοχή που κάποτε ήταν γνωστή ως Λεβάντε. Αυτή η μετατόπιση αντανακλά ευρύτερες πολιτισμικές και γεωπολιτικές τάσεις, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης «στροφής προς την Ανατολή» στην Ελλάδα, η οποία αντικατοπτρίζει ανανεωμένες πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές σχέσεις με τις γειτονικές περιοχές.

Η ευρύτερη περιοχή εστίασης της έκθεσης South by Southeast είναι πλούσια σε αφηγήσεις που ριζώνουν στις πολυπολιτισμικές, κοινωνικοπολιτικές και ιστορικές δυναμικές του κόσμου της Μεσογείου, των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Πρόκειται για μια περιοχή διαμορφωμένη από κληρονομιές αυτοκρατοριών, μεταβαλλόμενα σύνορα, μεταποικιακούς αγώνες, πολέμους και εκτοπισμούς, αλλά και από διαχρονικές παραδόσεις φιλοξενίας, εμπορίου, καλλιτεχνικής κυκλοφορίας και πνευματικών/καλλιτεχνικών ανταλλαγών. Τα έργα τέχνης που παρουσιάζονται εδώ συνομιλούν με αυτές τις δυναμικές, ανιχνεύοντας πώς η ιστορία αντηχεί στο παρόν και πώς η προσωπική μνήμη διασταυρώνεται με το συλλογικό τραύμα και την πολιτική πραγματικότητα.

Μια τέτοια έκθεση έχει ιδιαίτερη σημασία στη σημερινή Ελλάδα. Στον απόηχο της οικονομικής κρίσης, των εντεινόμενων μεταναστευτικών ροών και της αναδιάταξης του πολιτικού τοπίου της Ευρώπης, τα ζητήματα της ταυτότητας, του ανήκειν και του πολιτισμικού προσανατολισμού έχουν αποκτήσει εκ νέου κρίσιμο χαρακτήρα. Η θέση της Ελλάδας ως κράτους πρώτης γραμμής στη λεγόμενη «προσφυγική κρίση» και ως γέφυρας μεταξύ της Ευρώπης και των νότιων και ανατολικών γειτόνων της έχει αποκαλύψει βαθιά ρήγματα στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, ενώ παράλληλα έχει αναδείξει τη μακροχρόνια σύνδεση της χώρας με τις ιστορίες μετακινήσεων και εκτοπισμών της περιοχής. Η έκθεση South by Southeast αντιπαραθέτει μια αντίθετη αφήγηση στον εσωστρεφή εθνικισμό και τον Δυτικό εξαιρετισμό, αναδεικνύοντας κοινές ιστορίες, αλληλένδετα μέλλοντα και έναν κοινό πολιτισμικό χώρο που διαμορφώνεται μέσω της κυκλοφορίας και όχι του αποκλεισμού και της πόλωσης.

Φέροντας αυτές τις οπτικές σε διάλογο εντός ενός εθνικού μουσείου, η έκθεση εκφράζει μια επιμελητική και θεσμική δέσμευση για την επανεξέταση της πολιτισμικής αυτοαντίληψης της Ελλάδας. Προτείνει μια μετατόπιση από ένα κληρονομημένο Δυτικό βλέμμα προς μια πιο εντοπισμένη, σχεσιακή οπτική, η οποία αναγνωρίζει την ενσωμάτωση της Ελλάδας σε μια σύνθετη, περιφερειακή οικολογία. Με αυτόν τον τρόπο, το ΕΜΣΤ αναγνωρίζει τη Μεσόγειο, τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την ευρύτερη Εγγύς Ανατολή όχι ως περιθωριακές ζώνες της ευρωπαϊκής νεωτερικότητας, αλλά ως γόνιμους χώρους καλλιτεχνικής παραγωγής, κριτικής σκέψης και πολιτισμικής καινοτομίας.

(ΚΓ)

Καλλιτέχνες: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Quadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, Pier Paolo Calzolari, Chryssa, Navine G. Dossos, Ειρήνη Ευσταθίου, Λίνα Θεοδώρου, Ivan Grubanov, Artan Hajrullahu, Mona Hatoum, Γιώργος Ιωάννου, Emily Jacir, Sven Johne, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Βαλέριος Καλούτσης, Bouchra Khalili, Πάνος Κοκκινιάς, Γιάννης Κουνέλλης, Nate Lowman, Rabih Mroué, Ελένη Μυλωνά, Jennifer Nelson, Μπία Ντάβου, Gabriel Orozco, George Osodi, Adrian Paci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνης Πίττας, Walid Raad, Thomias Radin, Michael Rakowitz, Șerban Savu, Nedko Solakov, Sphinxes, Thomas Struth, Κώστας Τσόκλης, Στέλιος Φαϊτάκης, Vangjush Vellahu, Akram Zaatari.

SPOTLIGHT

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΠΠΑΣ: Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω

Επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη

Όροφος: 2

Εγκαίνια: 11 Ιουνίου 2026

Με αφορμή τα δέκα χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του καλλιτέχνη και στο πλαίσιο της ανανέωσης της συλλογής του, το ΕΜΣΤ παρουσιάζει ένα SPOTLIGHT στον Γιώργο Λάππα (1950–2016). Η έκθεση περιλαμβάνει έργα από τη συλλογή του μουσείου, καθώς και επιλεγμένους δανεισμούς.

Ο Λάππας συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες καλλιτέχνες, με καθοριστική συμβολή στη γλυπτική και την εννοιολογική τέχνη στην Ελλάδα. Ανα renouvelσε ριζικά τη γλυπτική στη χώρα, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μετακίνησή της από την παραδοσιακή αναπαράσταση προς πιο σύγχρονες, εννοιολογικές και πολυεπίπεδες μορφές έκφρασης. Το έργο του χαρακτηρίζεται από τη συνεχή αναζήτηση της γλυπτικής φόρμας ως τρισδιάστατου σχεδίου στο χώρο, τον διάλογο μεταξύ δισδιάστατης και τρισδιάστατης μορφής, και τη σχέση αρχιτεκτονικού και ψευδαισθητικού χώρου. Αυτές οι διερευνήσεις και πειραματισμοί εκτείνονται στη γλυπτική, τη φωτογραφία, και τη χρήση της κίνησης, του φωτός και της κλίμακας.

Με διαπολιτισμικές αναφορές που εκτείνονται από την αρχαία αιγυπτιακή τέχνη, την αρχαία Ελλάδα και τον πολιτισμό των Μάγια, μέχρι την ιστορία της τέχνης του 20ού αιώνα, τη σύγχρονη εικονογραφία, αλλά και σημαντικές στιγμές της πρόσφατης πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας, το έργο του Λάππα διαμορφώνεται ανάμεσα σε δίπολα όπως το προσωπικό και το συλλογικό, το ιδιωτικό και το δημόσιο, το έργο τέχνης και ο θεατής, το τοπικό και το παγκόσμιο, η Ανατολή και η Δύση. Ως καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, επηρέασε βαθιά νεότερες γενιές καλλιτεχνών.

(ΔΒ)

Η έκθεση εντάσσεται στο πρόγραμμα του ΕΜΣΤ Spotlight, το οποίο στοχεύει στην βαθύτερη παρουσίαση καλλιτεχνών της συλλογής, προσφέροντας στο κοινό του Μουσείου την ευκαιρία να εμβαθύνει στο έργο τους. Ως εκ τούτου, η έκθεση προσφέρει ένα σημαντικό δείγμα της σπουδαίας εικαστικής του έρευνας και δημιουργίας.

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ: VOICES, 2025

11 Ιουνίου – 22 Νοεμβρίου

Συντονισμός: Σταμάτης Σχιζάκης

Αίθουσα προβολών, -1

Εγκαίνια: 11 Ιουνίου 2026

Το ΕΜΣΤ παρουσιάζει την τριπλή βίντεο-εγκατάσταση VOICES (Φωνές) της Μαργαρίτας Αθανασίου, ένα δοκίμιο σε κινούμενη εικόνα που διερευνά την ιστορία των πρακτικών της πνευματιστικής διαμεσολάβησης (αλλιώς, διαυλισμού < αγγλ. channelling). Μετά την πρεμιέρα του έργου το 2025 στο Kunstlerhaus Bethanien, όπου η Αθανασίου συμμετείχε στο πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών με τη χρηματοδότηση του ΕΜΣΤ, το VOICES παρουσιάζεται τώρα για πρώτη φορά στην Αθήνα.

Το βίντεο συνυφαίνει αρχειακό, τυχαία εντοπισμένο και πρωτότυπο οπτικοακουστικό υλικό με πρωτότυπο περιεχόμενο, προκειμένου να ιχνηλατήσει την εξέλιξη του πνευματιστικού κινήματος New Age, τη συμβιωτική του σχέση με τις αναδυόμενες τεχνολογίες, καθώς και τον ρόλο του ως εργαλείο προσωπικής και συλλογικής μεταμόρφωσης. Το VOICES έχει έντονα βιωματικό χαρακτήρα, αντλώντας από τις αντίστοιχες εμπειρίες που η καλλιτέχνιδα είχε ως παιδί στην επικοινωνία με τη μητέρα της, ενώ ενσωματώνει και συνεντεύξεις με τη γιαγιά της, η οποία υπήρξε και η ίδια καλλιτέχνιδα. Με αυτή την έννοια, το έργο λειτουργεί τόσο ως ιστορική έρευνα – χαρτογραφώντας ένα είδος πνευματιστικού οικογενειακού δέντρου – όσο και ως ποιητικός στοχασμός για το τι σημαίνει να «κατέχει» κανείς μια φωνή.

Η πράξη της πνευματιστικής διαμεσολάβησης καθίσταται μια μεταφορά για την υπέρβαση των ατομικών ορίων. Είναι ένα είδος εξωτερικής ανάθεσης που σχετίζεται στενά με το φύλο. Σε αυτό το πλαίσιο, το γυναικείο σώμα παρουσιάζεται ως η απόλυτη συσκευή επικοινωνίας.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ

Οι εκθέσεις της άνοιξης (Λογοθέτης-Χρήστου-Καναγκίνη) καθώς και αυτές που έρχονται τον Ιούνιο εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική που εστιάζει στη Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη ως αλληλένδετους τόπους ιστορικής διασταύρωσης, έντασης και ανταλλαγής. Από κοινού, οι εκθέσεις αυτές οδηγούν στη μεγάλη ομαδική έκθεση «The Cosmopolitans», η οποία θα εγκαινιαστεί στα τέλη του έτους και εξετάζει την ιστορία και τον απόηχο του κοσμοπολιτισμού στην περιοχή που άλλοτε ήταν γνωστή ως Λεβάντε. Μαζί, οι εκθέσεις λειτουργούν ως ένα πολυεπίπεδο αφήγημα που εστιάζει στη Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη ως τόπους πολλαπλών και αλληλεπικαλυπτόμενων ιστορικών δεσμών, εντάσεων και ανταλλαγών.

Εγκαίνια: Πέμπτη 11 Ιουνίου, 20:30 – 24:00

Η είσοδος στα εγκαίνια είναι δωρεάν.

Μέρες & Ώρες Λειτουργίας ΕΜΣΤ:

• Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή: 11:00 – 19:00
• Πέμπτη: 11:00 – 22:00