Η Τέχνη Εκπαιδεύει τους Μελλοντικούς Γιατρούς: Μια Πρωτοποριακή Προσέγγιση του “The Pulse of Art”

Στην επιβλητική ατμόσφαιρα του Μουσείου Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης, μια ομάδα φοιτητών της Ιατρικής Σχολής Icahn School of Medicine at Mount Sinai βρίσκεται βυθισμένη στη σιωπή. Χωρίς στηθοσκόπια ή ιατρικές εξετάσεις στα χέρια, εστιάζουν την προσοχή τους σε «ασθενείς» που ζωντανεύουν μέσα από τα εκτιθέμενα έργα τέχνης. Αυτή η μοναδική επίσκεψη εντάσσεται στο πλαίσιο της εκπαίδευσής τους.

Ο διακεκριμένος αιματολόγος, Μπάρι Κόλερ (Barry S. Coller), ο οποίος κατέχει τη θέση του αντιπροέδρου στο Rockefeller University Hospital και είναι συνδιευθυντής του Ινστιτούτου για την Παγκόσμια Έρευνα των Λοιμωδών Ασθενειών του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» στο ίδιο πανεπιστήμιο, μαζί με την ιστορικό τέχνης και επιμελήτρια εκθέσεων, Μπόμπι Κόλερ (Bobbi Coller), διδάσκουν εδώ και χρόνια ένα πρωτοποριακό μάθημα στην Ιατρική Σχολή Icahn School of Medicine at Mount Sinai με την ονομασία «The Pulse of Art». Οι δημιουργοί του μαθήματος αυτού θα μοιραστούν τις εμπειρίες τους στο φετινό συνέδριο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος «SNF Nostos» στην Αθήνα.

Το μάθημα αυτό στοχεύει να γεφυρώσει τους φαινομενικά διαφορετικούς κόσμους της Τέχνης και της Ιατρικής, αναδεικνύοντας την κοινή τους βάση: την προσπάθεια κατανόησης της ανθρώπινης εμπειρίας.

«Είναι διαφορετικά και συμπληρωματικά πεδία», επισημαίνει ο Μπάρι Κόλερ στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Το κάθε ένα φέρνει στο προσκήνιο μια άλλη πτυχή της ανθρώπινης προσπάθειας. Και τα δύο συνδέουν πτυχές της δημιουργικότητας και της πρωτοτυπίας, παρότι προφανώς χρησιμοποιούν πολύ διαφορετικά μέσα έκφρασης». Η σύζυγός του, Μπόμπι, προσθέτει ότι «έχουμε διαπιστώσει ότι υπάρχουν τόσες πολλές συνδέσεις, τόσοι πολλοί τρόποι με τους οποίους η ανθρωπιά και η συμπόνοια για την ανθρώπινη κατάσταση είναι κεντρικές και στους δύο τομείς».

Ο Γκόγια ως Γέφυρα

Ένα από τα έργα τέχνης που αναδεικνύουν την άρρηκτη σύνδεση Τέχνης και Ιατρικής, σύμφωνα με τους δύο καθηγητές, είναι ο πίνακας του Φρανθίσκο Γκόγια «Αυτοπροσωπογραφία με τον γιατρό Αριέτα», φιλοτεχνημένος το 1820. Ο πίνακας απεικονίζει τον ηλικιωμένο ζωγράφο, ωχρό και εξαντλημένο, να στηρίζεται στον γιατρό του. Η Μπόμπι Κόλερ τον χαρακτηρίζει «ασυνήθιστο», καθώς ο Γκόγια, αντί να παρουσιάσει τον εαυτό του με κολακευτικό τρόπο, τον απεικονίζει ευάλωτο και εξαρτημένο.

Οι εκπαιδευτές στοχεύουν στην ανάπτυξη της παρατηρητικότητας των φοιτητών. Ο πίνακας του Γκόγια προσφέρει πλούσιο υλικό, καθώς οι φοιτητές καλούνται να εντοπίσουν τα σημάδια που θα πρόσεχε ένας γιατρός σε έναν ασθενή: την ωχρότητα, τη στάση του σώματος, τη σωματική εξάντληση. Παρατηρούν επίσης τις αχνές φιγούρες στο φόντο, στοιχεία που ο Μπάρι Κόλερ συνδέει με μια σοβαρή ασθένεια που ταλαιπώρησε τον Γκόγια, πιθανώς αυτοάνοσο νόσημα, προκαλώντας παραλήρημα και άλλα συμπτώματα.

«Η παρατήρηση αποτελεί τη βάση για τη διατύπωση ιατρικών διαγνώσεων και την παροχή φροντίδας», τονίζει ο Μπάρι Κόλερ. «Δεν είναι μόνο η παρατήρηση ασθενειών, αλλά και η στάση του σώματος, η υγιεινή, η ικανότητα συγκέντρωσης, η ένταξη του ασθενούς στην οικογένεια. Όλα αυτά είναι εξαιρετικά σημαντικά». Αναφέρει επίσης τη στενή σύνδεση της Ιατρικής με τα έργα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι.

Καλλιέργεια Ενσυναίσθησης και Ιστορική Διάσταση

Εκτός από την παρατηρητικότητα, το πρόγραμμα καλλιεργεί την ενσυναίσθηση. «Ένα έργο τέχνης με ισχυρό συναισθηματικό και οπτικό στοιχείο, όπως του Γκόγια, προσφέρει πληροφορίες για την αντίδραση του ασθενούς στην ασθένεια, τον αντίκτυπο στο σώμα και τη συγκέντρωση», εξηγεί η Μπόμπι Κόλερ. «Δεν είναι εύκολο να έχεις ενσυναίσθηση, αλλά με την προσπάθεια να κατανοήσεις και να νιώσεις για τον άλλο, την ενθαρρύνεις. Ο καλύτερος τρόπος είναι να μιλάμε για το πώς αντιλαμβανόμαστε τους ανθρώπους και πώς σχετιζόμαστε μαζί τους».

Ο τρίτος στόχος είναι η γνωριμία με την ιστορία της Ιατρικής, αναδεικνύοντας την πρόοδο που έχει συντελεστεί. Μέσα από έργα τέχνης, οι φοιτητές μαθαίνουν για εποχές τρόμου λόγω ασθενειών όπως η πολιομυελίτιδα, αλλά και για τον ενθουσιασμό των επιστημονικών ανακαλύψεων. Συζητούν για πανδημίες του παρελθόντος και τη γνώση που μας άφησαν.

Ο Μπάρι Κόλερ υπογραμμίζει ότι η ιστορία της Ιατρικής διδάσκει «την κατανόηση της εξέλιξης των ιδεών, τη μεταβλητή αβεβαιότητα ορισμένων σύγχρονων θεωριών και τη δυνατότητα της επιστημονικής κοινότητας να διευρύνει την κατανόησή της για τις ασθένειες». Αναφέρει εντυπωσιακά στατιστικά για την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, τονίζοντας την αξία της επιστήμης.

Η Ιατρική στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Στην εποχή της αυξανόμενης χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης στην Ιατρική, οι Μπάρι και Μπόμπι Κόλερ τονίζουν την επιτακτική ανάγκη για ανθρωπιστική εκπαίδευση. «Η διατήρηση της ανθρωπιάς μέσα από την Τέχνη και τη συζήτηση για την ανθρώπινη κατάσταση και τις ανθρώπινες προκλήσεις θα είναι όλο και πιο σημαντική», καταλήγει η Μπόμπι Κόλερ, «ώστε να μην ξεχνάμε ότι είμαστε ζωντανοί οργανισμοί και όχι απλώς, ένα πρόβλημα που λύνεται μέσα σε ένα δευτερόλεπτο».

Οι Μπάρι και Μπόμπι Κόλερ θα παρουσιάσουν την προσέγγισή τους για την ενίσχυση της ανθρωποκεντρικής Ιατρικής, μέσω της σύνδεσης Τέχνης και Ιατρικής, την Τετάρτη 24 Ιουνίου, στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ως μέρος του συνεδρίου «SNF Nostos» του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Το φετινό συνέδριο, με κεντρική θεματική «Επίκεντρο ο άνθρωπος», γιορτάζει τα 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης του Ιδρύματος και θα διεξαχθεί από τις 21 έως τις 28 Ιουνίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και σε άλλα σημεία της χώρας. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων, με τη συμμετοχή περισσότερων από 200 διεθνών προσωπικοτήτων, όπως ο Γιάννης Αντετοκούνμπο, ο Τζον Κλιζ, ο Γουίλεμ Νταφό, ο Γκάρι Κασπάροφ, η Νία Βαρντάλος και άλλοι. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ