ΓΕΩΤ.Ε.Ε.: Σημαντικές Παρεμβάσεις και Προτάσεις για την Αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ

Το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.), ακολουθώντας τον θεσμοθετημένο συμβουλευτικό του ρόλο προς την Πολιτεία, κατέθεσε στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τις αναλυτικές του παρατηρήσεις και προτάσεις επί του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ).

Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. τονίζει τη σημασία της ενίσχυσης των ΑΠΕ ως θεμελιώδους πυλώνα της εθνικής κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής. Ωστόσο, αναδεικνύει ότι η επιτυχία τους συνδέεται άμεσα με τη θέσπιση σαφών χωρικών κριτηρίων, την προστασία της παραγωγικής βάσης, την αποφυγή συγκρούσεων χρήσεων γης και τη δημιουργία ενός ισχυρού μηχανισμού ελέγχου. Ενώ το σχέδιο που βρίσκεται σε διαβούλευση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, εισάγοντας αυστηρότερους περιορισμούς, το Επιμελητήριο επισημαίνει κρίσιμα σημεία που χρήζουν άμεσης συμπλήρωσης και εξειδίκευσης, ώστε το τελικό κείμενο να μην περιοριστεί σε γενικές κατευθύνσεις.

Οι κεντρικοί άξονες των προτάσεων του ΓΕΩΤ.Ε.Ε. περιλαμβάνουν:

Αυστηρή Προστασία της Αγροτικής και Δασικής Γης
Η γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας συνιστά έναν δυσεύρετο, μη ανανεώσιμο φυσικό πόρο. Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. εισηγείται τη ρητή ιεράρχηση υπέρ της αξιοποίησης υφιστάμενων κτιριακών υποδομών, αλλοιωμένων εκτάσεων και αποκατεστημένων εξορυκτικών πεδίων, πριν από την εξέταση εγκατάστασης ΑΠΕ σε παραγωγική γη. Όσον αφορά στις δασικές εκτάσεις, διευκρινίζεται ότι το Χωροταξικό δεν πρέπει να δημιουργεί προϋποθέσεις για επεμβάσεις, αλλά να απαιτεί αυτοτελή έλεγχο από τις δασικές αρχές, όχι μόνο για τις θέσεις των έργων (π.χ. ανεμογεννήτριες), αλλά και για όλα τα συνοδά έργα (οδοποιία, δίκτυα κ.λπ.).

Επανέλεγχος Μεταβατικών Διατάξεων & Εκκρεμών Έργων
Έργα που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί ή δεν έχουν κριθεί οριστικά δεν πρέπει να εξαιρούνται αυτόματα από τις νέες, αυστηρότερες προβλέψεις, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή περιβαλλοντική ευαισθησία. Απαιτείται μια διαφανής διαδικασία επανεξέτασης, με επιστημονικούς όρους και ασφάλεια δικαίου.

Αξιολόγηση της Συνολικής Φέρουσας Ικανότητας (Σωρευτικές Επιπτώσεις)
Οι επιπτώσεις των ΑΠΕ περιλαμβάνουν εκτεταμένα συνοδά έργα, όπως διαπλατύνσεις δρόμων, γραμμές μεταφοράς και υποσταθμούς. Το Επιμελητήριο προτείνει τη θεσμοθέτηση δεικτών χωρικής αντοχής ανά Δήμο, Περιφερειακή Ενότητα, ορεινό σύμπλεγμα και υδρολογική λεκάνη, προτού εγκριθούν νέα έργα.

Φρένο στα Μικρά Υδροηλεκτρικά (ΜΥΗΕ) χωρίς ενιαίο σχεδιασμό & Κενό στην Αντλησιοταμίευση
Η χαμηλή ισχύς των ΜΥΗΕ δεν συνεπάγεται μικρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Πρέπει να αποτραπεί η σωρευτική εγκατάσταση πολλών έργων στην ίδια κοίτη, βάσει των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής (ΣΔΛΑΠ). Επιπλέον, το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. εντοπίζει ένα σοβαρό κενό στην ρητή εξαίρεση των έργων αντλησιοταμίευσης από το Πλαίσιο και ζητά την άμεση ενσωμάτωση ειδικού κεφαλαίου για αυτά, δεδομένου ότι πρόκειται για μεγάλα ενεργειακά έργα με σημαντικές απαιτήσεις σε νερό και γη.

Σαφής Διαχωρισμός Βιοενέργειας από την Καύση Απορριμμάτων
Απαιτείται ο ρητός διαχωρισμός της ενεργειακής αξιοποίησης καθαρής βιομάζας (γεωργικών, κτηνοτροφικών, δασικών υπολειμμάτων) από την καύση σύμμεικτων αστικών αποβλήτων ή RDF/SRF. Το Χωροταξικό των ΑΠΕ δεν πρέπει να λειτουργήσει ως «παράθυρο» για την έμμεση χωροταξική νομιμοποίηση μονάδων καύσης απορριμμάτων υψηλής όχλησης.

Εξειδικευμένοι Κανόνες για Γεωθερμία και Θαλάσσιες ΑΠΕ
Για τη γεωθερμία, προτείνεται μια διακριτή, ευέλικτη αντιμετώπιση των θερμικών χρήσεων (αγροτικές, βιομηχανικές) σύμφωνα με τον Κανονισμό Γεωθερμικών Εργασιών, καθώς και αυστηρότερα κριτήρια για την ηλεκτροπαραγωγή. Για τις θαλάσσιες ΑΠΕ, οι συνοδές χερσαίες εγκαταστάσεις και τα υποθαλάσσια καλώδια πρέπει να αξιολογούνται ως ενιαίο σύνολο, σε στενή σύνδεση με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την αποτελεσματική εφαρμογή των ρυθμίσεων στην πράξη. Επισημαίνει ότι οποιαδήποτε δημόσια πολιτική κινδυνεύει να παραμείνει «στα χαρτιά» χωρίς την επαρκή στελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών (Δασικών, Περιβάλλοντος, Υδάτων, Αγροτικών). Οι υπηρεσίες αυτές χρειάζονται επαρκές επιστημονικό προσωπικό και σύγχρονα εργαλεία.

Προς αυτή την κατεύθυνση, το Επιμελητήριο προτείνει τη δημιουργία ενός ενιαίου δημόσιου γεωχωρικού υποβάθρου (χάρτη), όπου θα αποτυπώνονται σε πραγματικό χρόνο όλα τα λειτουργούντα και υπό αδειοδότηση έργα ΑΠΕ, οι θεσμικοί περιορισμοί, οι δασικοί χάρτες, τα υδατικά σώματα και η διαθέσιμη χωρητικότητα του δικτύου ανά περιοχή.

Η αναθεώρηση του χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ μπορεί να σηματοδοτήσει μια σημαντική θεσμική τομή για τη χώρα. Αυτό, όμως, θα καταστεί εφικτό μόνο εάν η ενεργειακή μετάβαση υποστηριχθεί από επιστημονική τεκμηρίωση, περιβαλλοντική ευθύνη και σεβασμό στην παραγωγική ισορροπία της ελληνικής υπαίθρου. Το Επιμελητήριο δηλώνει την ετοιμότητά του να συνεργαστεί στενά με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την περαιτέρω εξειδίκευση των τεχνικών και επιστημονικών ρυθμίσεων.