Προς μια Οικονομία Υπέρ του Έθνους και της Κοινωνίας: Υπέρβαση του Κρατισμού και του Νεοφιλελευθερισμού

Γράφει ο Χρήστος Τσούνης, μέλος ΚΠΕ, μέλος ΕΔΕΚΑΠ ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής

Η τρέχουσα δημόσια συζήτηση για την οικονομία μοιάζει να έχει εγκλωβιστεί σε ένα αδιέξοδο, ένα ψευδές δίλημμα. Από τη μία πλευρά, η παραδοσιακή Αριστερά πρόβαλε το κράτος ως τον κύριο μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης. Από την άλλη, ο νεοφιλελευθερισμός παρουσιάζει την αγορά ως τον πλέον αποτελεσματικό και αυτορυθμιζόμενο μηχανισμό για την επίλυση κάθε κοινωνικού ζητήματος.

Κατά την άποψή μου, η δογματική προσκόλληση και στις δύο αυτές προσεγγίσεις οδηγεί αναπόφευκτα σε αδιέξοδα.

Η παραδοσιακή Αριστερά, στο όνομα της κρατικής πρωτοβουλίας, συχνά υπερεκτίμησε τις δυνάμεις του κράτους. Η εκτεταμένη κρατικοποίηση, η γραφειοκρατία, η κομματικοποίηση της δημόσιας διοίκησης και η δυσπιστία προς την ιδιωτική πρωτοβουλία, αποδείχθηκαν, αντί να ενισχύσουν την κοινωνία, συχνά περιοριστικοί παράγοντες για την παραγωγικότητα, την καινοτομία και την οικονομική αυτοδυναμία.

Αντίστοιχα, ο νεοφιλελευθερισμός υπερεκτίμησε τις δυνατότητες της ελεύθερης αγοράς. Η πεποίθηση ότι η αγορά μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ουσιαστικούς περιορισμούς και ότι το ιδιωτικό συμφέρον πάντα οδηγεί στο συλλογικό καλό, αποδείχθηκε εξίσου προβληματική. Όταν η οικονομική επιτυχία καθίσταται το μοναδικό κριτήριο αξιολόγησης μιας κοινωνίας, ο πολίτης σταδιακά εκπίπτει σε καταναλωτή, η εργασία μετατρέπεται σε απλό κόστος παραγωγής και η πατρίδα σε απλό γεωγραφικό πλαίσιο για οικονομικές δραστηριότητες.

Ως αποτέλεσμα, συχνά δημιουργείται ένα οικονομικό περιβάλλον που ευνοεί τη συγκέντρωση ισχύος στα χέρια μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων και πολυεθνικών εταιρειών, με αποτέλεσμα οι μικρότερες επιχειρήσεις, οι τοπικές κοινότητες και η εγχώρια παραγωγική βάση να αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες ανταγωνισμού.

Η λύση δεν βρίσκεται ούτε στον κρατισμό ούτε στον νεοφιλελευθερισμό. Βρίσκεται στην ύπαρξη ενός ισχυρού, αλλά ταυτόχρονα και περιορισμένου, κράτους δικαίου. Ένα τέτοιο κράτος είναι ικανό να προστατεύει τον υγιή ανταγωνισμό, να περιορίζει τα μονοπώλια, να στηρίζει την εθνική παραγωγή, να επενδύει σε στρατηγικές υποδομές και να ασκεί οικονομική πολιτική με γνώμονα πρωτίστως το εθνικό συμφέρον και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Η κρατική παρέμβαση, καθαυτή, δεν είναι ούτε αριστερή ούτε δεξιά. Αποτελεί ένα πολιτικό εργαλείο, η αξία του οποίου προσδιορίζεται από τον σκοπό που επιδιώκει. Όταν η κρατική παρέμβαση υπηρετεί τη διαφάνεια, τον υγιή ανταγωνισμό, την εθνική ανεξαρτησία και την κοινωνική συνοχή, τότε δεν αποτελεί άρνηση της οικονομικής ελευθερίας, αλλά, αντίθετα, προϋπόθεσή της.

Στον 21ο αιώνα, η πραγματική διαχωριστική γραμμή δεν περνά ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά. Αντίθετα, διακρίνει εκείνους που πιστεύουν ακράδαντα ότι η οικονομία πρέπει να λειτουργεί προς όφελος του έθνους, της κοινωνίας και του ανθρώπου, από εκείνους που θεωρούν ότι το έθνος, η κοινωνία και ο άνθρωπος οφείλουν να προσαρμόζονται άνευ όρων στις επιταγές της οικονομίας.