Η Τεχνολογία ως Αντίδοτο στην Απομόνωση: Νέες Προοπτικές για την Ορεινή Ελλάδα και την Αργιθέα

Μια νέα εποχή για το μέλλον της Αργιθέας, αλλά και της ελληνικής ορεινότητας γενικότερα, εγκαινιάστηκε πρόσφατα με την παρουσίαση των αποτελεσμάτων ενός πολυεπίπεδου ερευνητικού έργου που εκπόνησε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για τον Δήμο Αργιθέας. Η εκδήλωση, που διεξήχθη στο Δημαρχείο Ανθηρού, στον δήμο Αργιθέας της Π.Ε. Καρδίτσας, αναδεικνύει τη δυναμική μιας πρωτοποριακής συνεργασίας μεταξύ Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επιστημονικής κοινότητας και Πολιτείας. Αποδεικνύει, δε, ότι οι ορεινές περιοχές μπορούν πλέον να χαράσσουν το δικό τους μέλλον, βασιζόμενες σε τεκμηρίωση, όραμα και ρεαλισμό.

Στην εκδήλωση παρευρέθηκε και ο Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών, Δημήτρης Κυριαζής, ο οποίος μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, έκανε λόγο για την Αργιθέα ως μια περιοχή που, παρά τις σοβαρές προκλήσεις της γεωγραφικής απομόνωσης, διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα: ένα μοναδικό φυσικό περιβάλλον, ισχυρή τοπική ταυτότητα και ανθρώπους με διάθεση για δημιουργία.

«Σε αυτά τα πλεονεκτήματα», συνέχισε ο κ. Κυριαζής, «προστέθηκε και μια σειρά από επιστημονικά τεκμηριωμένες προτάσεις από το ΜΕΚΔΕ του ΕΜΠ, με στόχο την ολοκληρωμένη ανάπτυξη της περιοχής. Ο Δήμος είναι ο φορέας υποδοχής των προτάσεων, ενώ και από τη δική μας πλευρά θα εργαστούμε για την υλοποίηση, τουλάχιστον ορισμένων από αυτές, στο άμεσο μέλλον».

Η σύμπραξη αυτή επισφραγίστηκε την περασμένη Παρασκευή στο Μέτσοβο με την υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του Μετσόβιου Κέντρου Διεπιστημονικής Έρευνας (ΜΕΚΔΕ) του ΕΜΠ.

Σχετικά με τη σημασία αυτής της συνεργασίας για τις ορεινές περιοχές, ο Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών τόνισε: «Η συνεργασία αυτή σηματοδοτεί μια νέα προσέγγιση στον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών για τις ορεινές περιοχές. Στο ΜΕΚΔΕ βρίσκουμε έναν επιστημονικό και στρατηγικό εταίρο, με πλούσιο έργο στην έρευνα για την ορεινή Ελλάδα. Ενώνουμε τη θεσμική ευθύνη της Ειδικής Γραμματείας με την επιστημονική γνώση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ώστε οι πολιτικές μας να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα, στοχευμένα στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Μέσα από αυτή τη συνεργασία φιλοδοξούμε να δημιουργήσουμε έναν μόνιμο μηχανισμό τεκμηρίωσης και παραγωγής γνώσης για την ορεινότητα. Γιατί η ανάπτυξη των ορεινών περιοχών δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην καλή πρόθεση. Χρειάζεται στοιχεία, αξιολόγηση και συνέχεια».

Κατά την επίσκεψή του στην Αργιθέα, ο κ. Κυριαζής χαρακτήρισε τη δημιουργία της νέας Γραμματείας ως «ιστορική θεσμική τομή για την Ελλάδα», τονίζοντας ότι για πρώτη φορά η Πολιτεία διαθέτει έναν εξειδικευμένο μηχανισμό για τον σχεδιασμό πολιτικών αποκλειστικά για τις ορεινές περιοχές. Ανέπτυξε το όραμα της νέας εθνικής στρατηγικής, η οποία βασίζεται στη στενή συνεργασία της Πολιτείας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών, ανακοινώνοντας παράλληλα τη συνεργασία της Γραμματείας με το ΜΕ.Κ.Δ.Ε. ως επίσημο επιστημονικό εταίρο.

Σε σημερινή του συνέντευξη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Κυριαζής αναλύει την αποστολή της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών:

«Η σύσταση της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών αποτελεί μια ιστορική τομή για το ελληνικό κράτος, καθώς για πρώτη φορά αποκτά έναν ενιαίο, θεσμικό πυλώνα σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτικών αποκλειστικά για τους ορεινούς μας τόπους. Σε μια χώρα όπου πάνω από το 70% της επικράτειας είναι ορεινό, η πρωτοβουλία αυτή απαντά σε μια διαχρονική ανάγκη: να ανατραπεί η αναπτυξιακή υστέρηση δεκαετιών σε μεγάλο μέρος των ορεινών μας κοινοτήτων, και η – συχνά εύλογη – αίσθηση των κατοίκων τους πως οι ανάγκες τους δεν συγκεντρώνουν πάντα την προσοχή που τους αξίζει.

Η αποστολή της νέας Γραμματείας είναι σαφής και φιλόδοξη: η χάραξη και εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής που θα διασφαλίζει την κοινωνική συνοχή και την αναζωογόνηση των ορεινών μας κοινοτήτων. Κεντρικός πυλώνας αυτής της προσπάθειας αποτελεί ο οριζόντιος σχεδιασμός πολιτικών και ο συντονισμός των κυβερνητικών δράσεων, με στόχο τη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου για τις ορεινές περιοχές.

Παράλληλα, η Γραμματεία θα λειτουργήσει ως κόμβος διασύνδεσης μεταξύ της κεντρικής κυβέρνησης, της τοπικής αυτοδιοίκησης, της κοινωνίας των πολιτών, της ακαδημαϊκής κοινότητας και της αγοράς, καλλιεργώντας συνεργασίες που θα δημιουργήσουν τις συνθήκες για την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών και τη βελτίωση της καθημερινότητας των κατοίκων. Λειτουργώντας ως καταλύτης για την ανάδειξη της ορεινότητας, φιλοδοξούμε η Γραμματεία να ενεργοποιήσει τις δημιουργικές πρωτοβουλίες του μέλλοντος και να διαμορφώσει μια νέα δυναμική γύρω από τις ορεινές μας κοινότητες.»

Ο κ. Κυριαζής, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, τόνισε κατηγορηματικά ότι οι ορεινές περιοχές έχουν μέλλον: «Θεωρώ ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα ιστορικό παράθυρο ευκαιρίας για τις ορεινές περιοχές της χώρας μας. Αυτή ακριβώς η πεποίθηση ήταν και ο βασικός λόγος που αποδέχθηκα την πρόταση του Πρωθυπουργού να αφήσω μια μακρά πορεία στον ιδιωτικό τομέα και να αναλάβω την ευθύνη της νεοσύστατης Γραμματείας.

Για πρώτη φορά συγκλίνουν ταυτόχρονα μια σειρά από εξελίξεις που μας επιτρέπουν να αντιμετωπίσουμε με μεγαλύτερη αισιοδοξία το μέλλον της ορεινής Ελλάδας. Πρώτα απ’ όλα, υπάρχει μια κυβέρνηση που, έχοντας διασφαλίσει τη δημοσιονομική σταθερότητα της χώρας – απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε σοβαρή δημόσια πολιτική – επενδύει πλέον στρατηγικά στην περιφερειακή ανάπτυξη. Μέσα από τη δουλειά του Υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ, Θανάση Κοντογεώργη, η ανάπτυξη της περιφέρειας δεν αντιμετωπίζεται ως μια αποσπασματική πολιτική, αλλά ως εθνική προτεραιότητα με σχέδιο, συνέπεια και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Την ίδια στιγμή, βλέπουμε και την Ευρωπαϊκή Ένωση να κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Η πρωτοβουλία «Right to Stay» αναγνωρίζει ότι οι πολίτες πρέπει να μπορούν να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους, χωρίς να αναγκάζονται να τον εγκαταλείπουν επειδή δεν έχουν πρόσβαση σε ευκαιρίες, υπηρεσίες ή υποδομές. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι το ζήτημα αυτό δεν αποτελεί πλέον μόνο ελληνική προτεραιότητα, αλλά ευρωπαϊκή.

Παράλληλα, οι τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων ετών αλλάζουν τα δεδομένα. Η πανδημία επιτάχυνε την εξ αποστάσεως εργασία, τις ψηφιακές υπηρεσίες και την τηλεϊατρική, αποδεικνύοντας ότι η απόσταση από τα μεγάλα αστικά κέντρα δεν αποτελεί πλέον το ανυπέρβλητο εμπόδιο που ήταν πριν από μερικές δεκαετίες. Για πρώτη φορά διαθέτουμε εργαλεία που μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά το μειονέκτημα της γεωγραφικής απομόνωσης.

Και ίσως το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο είναι ότι αλλάζει σταδιακά και η ίδια η κοινωνία. Το κύμα της αστυφιλίας που σάρωσε την Ελλάδα μεταπολεμικά νιώθω ότι έχει αρχίσει να υποχωρεί. Όλο και περισσότεροι συμπολίτες μας επιλέγουν να παραμείνουν στον τόπο τους ή να επιστρέψουν σε αυτόν. Η Αθήνα δεν αντιμετωπίζεται πλέον, στον βαθμό που συνέβαινε στο παρελθόν, ως ο μοναδικός δρόμος για να χτίσει κανείς το μέλλον του».

Καταλήγοντας, ο κ. Κυριαζής, αναφερόμενος στο μέλλον των ορεινών περιοχών, τόνισε: «Οπότε λοιπόν, όχι, δεν πιστεύω ότι το μέλλον των ορεινών περιοχών είναι προδιαγεγραμμένο. Πιστεύω, όμως, ότι για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες, έχουμε ταυτόχρονα το πολιτικό σχέδιο, τη θεσμική βούληση, τις τεχνολογικές δυνατότητες, αισιόδοξα μηνύματα από την Ευρώπη και – το σημαντικότερο – ανθρώπους που θέλουν να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στον τόπο τους. Αν αξιοποιήσουμε αυτή τη μοναδική συγκυρία με στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, δηλαδή κυβέρνηση, τοπική αυτοδιοίκηση, αγορά και κοινωνία των πολιτών, οι ορεινές περιοχές μπορούν να εξελιχθούν από σύμβολο εγκατάλειψης σε παράδειγμα αναγέννησης και βιώσιμης ανάπτυξης.»