Ο Γηρασμένος Οικιστικός Κορμός και οι Αυξημένοι Κίνδυνοι Ηλεκτροπληξίας και Πυρκαγιάς: Τι Προβλέπει το Νομικό Πλαίσιο

Το παλαιωμένο κτιριακό απόθεμα της χώρας, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη χρήση ηλεκτρικών συσκευών και τις σύγχρονες ενεργειακές απαιτήσεις των κατοικιών, αναδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη για συστηματικό έλεγχο και αναβάθμιση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Στόχος είναι ο περιορισμός των σοβαρών κινδύνων που αφορούν ηλεκτροπληξίες και πυρκαγιές.

Όπως επισημαίνει το Ελληνικό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (ΕΛΙΤΗΕ), τα δεδομένα είναι ανησυχητικά: το 85,7% των κατοικιών στην Ελλάδα κατασκευάστηκε πριν το 1990, ενώ το 42,1% πριν το 1970. Πρόκειται για εγκαταστάσεις σχεδιασμένες σε μια εποχή με σαφώς χαμηλότερες ηλεκτρικές ανάγκες από τις σημερινές. Επιπλέον, η πολυετής χρήση, οι φυσικές φθορές, οι ακατάλληλες ή ανασφαλείς παρεμβάσεις και η προσθήκη νέων ηλεκτρικών φορτίων μπορούν να επιβαρύνουν τις εγκαταστάσεις, ακόμη και αν λειτουργούν φαινομενικά χωρίς προβλήματα.

Το ΕΛΙΤΗΕ επισημαίνει ότι είναι συχνό φαινόμενο η υπερθέρμανση καλωδίων και δυσλειτουργίες ηλεκτρολογικού υλικού. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι περιπτώσεις ανεπαρκούς ή αναξιόπιστης γείωσης. Στην Αττική, μάλιστα, έχει παρατηρηθεί η χρήση των δικτύων ύδρευσης ως ηλεκτροδίου γείωσης. Ακόμη πιο επικίνδυνες είναι οι αυτοσχέδιες παρεμβάσεις στον ηλεκτρικό πίνακα, όπως η χρήση αλουμινόχαρτου σε ασφάλειες τήξεως.

Τι προβλέπει το ισχύον νομικό πλαίσιο

Υπενθυμίζεται ότι από το 2021, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, έχει τεθεί σε ισχύ η υποχρέωση τακτικού επανελέγχου των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Συγκεκριμένα:

• Κατοικίες: Επανέλεγχος τουλάχιστον κάθε δέκα χρόνια.
• Επαγγελματικοί χώροι: Επανέλεγχος τουλάχιστον κάθε πέντε χρόνια.
• Χώροι συνάθροισης κοινού και υπαίθριες επαγγελματικές εγκαταστάσεις: Επανέλεγχος τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια.

Επιπλέον, προβλέπεται έκτακτος έλεγχος σε περίπτωση τροποποίησης του ηλεκτρικού πίνακα, ενώ για επαγγελματικούς χώρους και χώρους συνάθροισης κοινού, έκτακτος έλεγχος απαιτείται και κατά τη μεταβίβαση ή την αλλαγή χρήσης.

Μετά τον έλεγχο, συντάσσεται η Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ), η οποία πιστοποιεί την ασφάλεια της εγκατάστασης και υποβάλλεται στο μητρώο του ΔΕΔΔΗΕ. Παρόλα αυτά, το ΕΛΙΤΗΕ τονίζει ότι η πρόληψη στην πράξη εμποδίζεται από την ελλιπή ενημέρωση των ιδιοκτητών και τον εφησυχασμό που προκαλεί η συνεχής λειτουργία μιας εγκατάστασης. Πολλοί ιδιοκτήτες αγνοούν τις υποχρεώσεις τους για επανελέγχους και προβαίνουν σε αυτούς μόνο κατόπιν υπόδειξης αρμόδιας αρχής.

Το Ινστιτούτο επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο έκδοσης ΥΔΕ χωρίς ουσιαστικό τεχνικό έλεγχο, γεγονός που υπονομεύει την πρόληψη. Ο φόβος του κόστους των απαραίτητων παρεμβάσεων αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα για τους ιδιοκτήτες παλαιών ακινήτων.

Η ηλεκτρική ασφάλεια στο επίκεντρο των ανακαινίσεων

Το ΕΛΙΤΗΕ προτείνει η ηλεκτρική ασφάλεια να ενσωματωθεί πλήρως στις πολιτικές ενεργειακής αναβάθμισης, ηλεκτροκίνησης και ανακαίνισης του παλαιού κτιριακού αποθέματος. Τονίζει ότι τα προγράμματα αναβάθμισης δεν αντιμετωπίζουν πάντα συνολικά την κατάσταση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Για παράδειγμα, το «Κινούμαι Ηλεκτρικά» επιδοτεί την εγκατάσταση φορτιστή, χωρίς να καλύπτει απαραίτητα την αναβάθμιση της υφιστάμενης εγκατάστασης που μπορεί να απαιτείται για την ασφαλή λειτουργία του. Το «Εξοικονομώ» εστιάζει σε ενεργειακές παρεμβάσεις, ενώ στα προγράμματα ανακαίνισης, οι ηλεκτρολογικές εργασίες μπορεί να ενταχθούν κατά την κρίση του ιδιοκτήτη, χωρίς να αποτελεί γενική προϋπόθεση η συνολική αξιολόγηση της ηλεκτρικής ασφάλειας.

«Επενδύουμε στην πρόληψη»

Ο πρόεδρος του ΕΛΙΤΗΕ, Βασίλης Χατζίκος, δηλώνει: «Στο ΕΛΙΤΗΕ εργαζόμαστε συστηματικά για τον περιορισμό και, όπου είναι εφικτό, την εξάλειψη των πυρκαγιών και των ηλεκτροπληξιών από ηλεκτρικές εγκαταστάσεις».

Τονίζει την ανάγκη για εφαρμογή του ισχύοντος νομικού πλαισίου και παροχή ουσιαστικών κινήτρων στους ιδιοκτήτες μέσω των προγραμμάτων αναβάθμισης, ώστε να επενδύσουν στην πρόληψη μέσω ελέγχων και ανακαινίσεων. «Δεν μπορούμε να μιλάμε για μια ανθεκτική Ελλάδα, αν ο έλεγχος και η βελτίωση της ηλεκτρικής ασφάλειας δεν γίνουν αναπόσπαστο μέρος των εθνικών πολιτικών για την ενεργειακή αναβάθμιση, την ηλεκτροκίνηση και την ανακαίνιση των παλαιών κτιρίων», προσθέτει.

Το ΕΛΙΤΗΕ προτείνει τη δημιουργία μιας συστηματικής καμπάνιας ενημέρωσης των ιδιοκτητών για την υποχρεωτικότητα των ελέγχων, τη σωστή διαδικασία έκδοσης ΥΔΕ και, κυρίως, τα οφέλη της πρόληψης για την ανθρώπινη ζωή και την περιουσία. Εισηγείται επίσης, τα μελλοντικά προγράμματα επιδότησης να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη βελτίωση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, ώστε η ενεργειακή αναβάθμιση και η ανακαίνιση να συνοδεύονται από την απαραίτητη ηλεκτρική ασφάλεια.

Το ΕΛΙΤΗΕ, που ιδρύθηκε το 2023 ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός, στοχεύει να αποτελέσει κέντρο αναφοράς για την έρευνα, την εκπαίδευση και την καινοτομία στον τομέα των ασφαλών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, προωθώντας δράσεις ενημέρωσης, κατάρτισης και συνεργασίες με θεσμικούς και ρυθμιστικούς φορείς.