Δημοσίευμα του Politico: Το Πρόγραμμα Επαναπατρισμού Επιστημόνων “Trust your Stars” υπό Αμφισβήτηση

Δεκάδες Έλληνες επιστήμονες βρέθηκαν με το διαβατήριο στο χέρι, έτοιμοι να επιστρέψουν στην Ελλάδα για να εργαστούν, μόνο για να διαπιστώσουν ότι το πρόγραμμα «Trust your Stars», το οποίο θα χρηματοδοτούσε την επιστροφή τους, καταργήθηκε. Αυτή η εξέλιξη αποτελεί ένα σημαντικό πλήγμα στην κυβερνητική πολιτική, η οποία είχε επενδύσει – κυρίως επικοινωνιακά – στην προσπάθεια αναχαίτισης της φυγής Ελλήνων επιστημόνων στο εξωτερικό και στον επαναπατρισμό τους.

Παρά τις κατά καιρούς κυβερνητικές διακηρύξεις, μέσω ενός «ερευνητικού» φορέα, περί «brain regain» αντί για «brain drain», οι ανακοινώσεις αυτές φαίνεται να στερούνται επίσημων στοιχείων. Το αποκορύφωμα της κατάστασης είναι η ακύρωση του προγράμματος «Trust your Stars», ένα γεγονός που ανέδειξε το έγκυρο διεθνές περιοδικό Politico, πλήττοντας καίρια το κυβερνητικό αφήγημα.

Το εν λόγω πρόγραμμα, με συνολικό ύψος 80 εκατομμυρίων ευρώ, χρηματοδοτούνταν από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και αποσκοπούσε στην υποστήριξη της επιστροφής Ελλήνων επιστημόνων από το εξωτερικό. Οι ερευνητικές ομάδες κλήθηκαν να υποβάλουν προτάσεις, με αποτέλεσμα να κατατεθούν συνολικά 1.241 αιτήσεις, εκ των οποίων επιλέχθηκαν οι 145. Ωστόσο, ακολούθησαν καθυστερήσεις, και 13 μήνες μετά την υποβολή των προτάσεων, τα αποτελέσματα δημοσιοποιήθηκαν στις 22 Ιουλίου 2025, μετά από αντιδράσεις για την αναμονή.

Ακολούθησε κύμα ενστάσεων από όσους δεν επελέγησαν, με περίπου 203 αιτήσεις αμφισβήτησης να κατατίθενται. Ερευνητές αμφισβήτησαν τη διαδικασία αξιολόγησης, και ορισμένοι προχώρησαν σε προσφυγή στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Τον Ιανουάριο του 2026, το υπουργείο Ανάπτυξης ανακοίνωσε την εκταμίευση περίπου 40 εκατομμυρίων ευρώ και τη διάθεση του υπολοίπου ποσού έως το τέλος του 2029. Ωστόσο, οι ερευνητές ζητούσαν διευκρινίσεις για τη χρηματοδότηση και την καθυστέρηση του προγράμματος. Τον Μάιο, τα υπουργεία Παιδείας και Οικονομικών ανακοίνωσαν την αφαίρεση του «Trust your Stars» από το ΤΑΑ και τη διοχέτευση των 80 εκατομμυρίων ευρώ σε άλλα έργα.

Η αιτιολογία της κυβέρνησης για τη διακοπή του προγράμματος ήταν η αδυναμία ολοκλήρωσής του εντός των χρονικών ορίων του ευρωπαϊκού μηχανισμού. Σύμφωνα με το υπουργείο, τα διαθέσιμα κονδύλια κατευθύνθηκαν σε άλλες δράσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και του υπουργείου Παιδείας, αποφεύγοντας την απώλεια ευρωπαϊκών πόρων.

Το Politico φιλοξενεί και τη δήλωση του αναπληρωτή καθηγητή Ιστορίας της Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πέτρου Μπούρα-Βαλλιανάτου. Ο ίδιος είχε συγκροτήσει μια ομάδα περίπου 25 νέων επιστημόνων από χώρες όπως η Βρετανία και η Γερμανία, με σκοπό την έρευνα στην Ελλάδα για φάρμακα της βυζαντινής περιόδου και την πιθανή αξιοποίησή τους στη σύγχρονη φαρμακευτική. Η ακύρωση του προγράμματος ήρθε πριν οι ερευνητές μετακινηθούν στην Ελλάδα.

Ο κ. Μπούρας-Βαλλιανάτος χαρακτήρισε ιδιαίτερα προβληματικό το γεγονός ότι, όπως υποστηρίζει, κανένας κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν συναντήθηκε με τους ενδιαφερόμενους για να παράσχει εξηγήσεις. Ο ίδιος, έχοντας επιστρέψει στην Ελλάδα το 2022 μετά από 15 χρόνια στο Εδιμβούργο, κυρίως για οικογενειακούς λόγους, εκτιμά ότι οι συνθήκες για μαζικό επαναπατρισμό επιστημόνων δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί. «Δεν υπήρξε σοβαρή πολιτική από το ελληνικό κράτος για να επιστρέψουν οι επιστήμονές του», δήλωσε.