Στο Μικροσκόπιο των ΗΠΑ: Χρυσός, Crypto, Αερομεταφορές, Ναυτιλία και Τεχνολογία στο Στόχαστρο για Συναλλαγές με το Ιράν
Νέο κύμα οικονομικών πιέσεων κατά του Ιράν προαναγγέλλουν οι ΗΠΑ, απειλώντας με κυρώσεις όχι μόνο το πετρέλαιο, αλλά και κάθε χώρα ή επιχείρηση που συναλλάσσεται με την Τεχεράνη σε χρυσό, κρυπτονομίσματα, αεροπορικές μεταφορές, ναυτιλία και τεχνολογία. Η Ουάσιγκτον μιλά για «Οικονομική D-Day», επιχειρώντας να περιορίσει τις εναπομείνασες διεξόδους του Ιράν προς το παγκόσμιο εμπόριο. Η
Οι Ηνωμένες Πολιτείες προαναγγέλλουν ένα νέο κύμα οικονομικών πιέσεων κατά του Ιράν, απειλώντας με κυρώσεις όχι μόνο τον τομέα του πετρελαίου, αλλά και κάθε χώρα ή επιχείρηση που πραγματοποιεί συναλλαγές με την Τεχεράνη σε χρυσό, κρυπτονομίσματα, αεροπορικές μεταφορές, ναυτιλία και τεχνολογία. Η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει αυτή την κίνηση ως «Οικονομικό D-Day», με στόχο τον περιορισμό των εναπομεινάντων οδών του Ιράν προς το παγκόσμιο εμπόριο.
Η ανακοίνωση του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών έρχεται σε μια περίοδο που η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει δυσκολίες στο στρατιωτικό μέτωπο. Η Ουάσιγκτον ισχυρίζεται ότι η Τεχεράνη χρησιμοποιεί τους συγκεκριμένους κλάδους για να ενισχύει την οικονομία της, να παρακάμπτει τις υφιστάμενες κυρώσεις και να χρηματοδοτεί δραστηριότητες που οι ΗΠΑ χαρακτηρίζουν ως αποσταθεροποιητικές και τρομοκρατικές. Το Ιράν, από την πλευρά του, απάντησε ότι πρόκειται για απειλές χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.
Ωστόσο, η νέα προειδοποίηση δεν ισοδυναμεί ακόμα με καθολική «μαύρη λίστα» εταιρειών και προσώπων. Αφήνει περιθώριο για διαπραγματεύσεις, ενώ παραμένει ασαφές το εύρος των αμερικανικών ενεργειών, εάν οι σημαντικοί εμπορικοί εταίροι του Ιράν, όπως η Κίνα, συνεχίσουν τις συναλλαγές. Η Τεχεράνη, εδώ και χρόνια, έχει αναπτύξει δίκτυα για την παράκαμψη των κυρώσεων, αξιοποιώντας τη Ρωσία και γειτονικές χώρες.
Ο Τραμπ θέλει «επενδύσεις αντί κυρώσεων» στο Ιράν. Αλλά υπάρχουν βαριά ιστορικά εμπόδια
Crypto: Το παράλληλο χρηματοπιστωτικό δίκτυο
Ο κλάδος των κρυπτονομισμάτων στο Ιράν εκτιμάται σε περίπου 7,8 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Chainalysis για το 2025. Παράλληλα, ο όγκος κεφαλαίων που κατέληξαν σε λογαριασμούς που συνδέονται με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης αυξήθηκε σε περισσότερα από 3 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, από πάνω από 2 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με στοιχεία που ανέλυσε η εταιρεία από αμερικανικές και ισραηλινές κυβερνητικές πηγές.
Τα κρυπτονομίσματα λειτουργούν ταυτόχρονα ως μέσο διατήρησης πλούτου για Ιρανούς πολίτες και ως πιθανό εργαλείο παράκαμψης των κυρώσεων. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη στραφεί κατά του Nobitex, του μεγαλύτερου ανταλλακτηρίου κρυπτονομισμάτων του Ιράν, κατηγορώντας το ότι διευκόλυνε την αποφυγή κυρώσεων, τη χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων και τη μεταφορά περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό.
Στη νέα ανακοίνωση, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών στοχοποίησε, μεταξύ άλλων, τον Ουκρανό Ιβάν Ομπούχοφ, ο οποίος βρίσκεται στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και φέρεται να λειτουργούσε ως μεσάζων για τον «σκιώδη στόλο» του Ιράν. Σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, από το 2023 έχει διεκπεραιώσει πληρωμές σε κρυπτονομίσματα άνω των 100 εκατομμυρίων δολαρίων για τη διευκόλυνση πωλήσεων πετρελαίου προς όφελος των Φρουρών της Επανάστασης. Η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων θα εξαρτηθεί, σύμφωνα με οικονομολόγους, από το κατά πόσο οι ΗΠΑ μπορούν να εντοπίσουν και να απομονώσουν τους κρίσιμους «κόμβους» του ιρανικού δικτύου crypto.
Αερομεταφορές και ναυτιλία στο στόχαστρο
Οι αεροπορικές μεταφορές αποτελούν ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο, καθώς οι επιβατικές πτήσεις είναι ζωτικής σημασίας για Ιρανούς που ταξιδεύουν στο εξωτερικό για να επισκεφθούν συγγενείς. Νέες κυρώσεις θα μπορούσαν να εκθέσουν σε αμερικανικά αντίποινα και τρίτες χώρες που επιτρέπουν σε ιρανικές αεροπορικές εταιρείες να χρησιμοποιούν τα αεροδρόμιά τους. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι ιρανικές αεροπορικές εταιρείες μεταφέρουν μαχητές, όπλα, ευαίσθητη τεχνολογία, χρυσό και μετρητά προς συμμάχους του Ιράν στην περιοχή.
Ο πόλεμος έχει ήδη επιβαρύνει τις αερομεταφορές, με εκτροπές πτήσεων και αυξημένο κόστος καυσίμων. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας μπορούν να μετακυλιστούν στα εισιτήρια, αυξάνοντας το κόστος των ταξιδιών πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν.
Στη ναυτιλία, οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει επί μήνες περιορισμούς στις εξαγωγές πετρελαίου, του βασικού οικονομικού πόρου του Ιράν. Η Τεχεράνη, όμως, χρειάζεται επίσης εισαγωγές μηχανημάτων, ηλεκτρονικού εξοπλισμού, χάλυβα και άλλων υλικών, ιδιαίτερα μετά τις ζημιές που προκάλεσαν οι αμερικανικές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές. Η Ουάσιγκτον κατηγορεί την κρατική ναυτιλιακή εταιρεία του Ιράν ότι μεταφέρει ευαίσθητα εξαρτήματα όπλων και υλικά για πυραύλους, ενώ ο εθνικός στόλος δεξαμενόπλοιων χρησιμοποιείται για παράνομες μεταφορές πετρελαίου.
Τον Ιούλιο, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών είχε ήδη στοχοποιήσει πρόσωπα και εταιρείες εκτός Ιράν που φέρονται να βοηθούν τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» να παρακάμπτει τις κυρώσεις. Η νέα απειλή διευρύνει έτσι την πίεση από τις ιρανικές επιχειρήσεις προς το διεθνές δίκτυο που τις εξυπηρετεί.
Τεχνολογία και το κόστος της απομόνωσης
Η πέμπτη ζώνη πίεσης αφορά την τεχνολογία. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει ακόμη διευκρινίσει ποιες χώρες, εταιρείες ή προϊόντα θα βρεθούν στο στόχαστρο, αλλά το Υπουργείο Οικονομικών υποστηρίζει ότι το Ιράν εισάγει προηγμένη τεχνολογία για τα εξοπλιστικά του προγράμματα. Έρευνα του 2025 εντόπισε δίκτυο εταιρειών στο εξωτερικό που φέρεται να διευκολύνει την προμήθεια τεχνολογιών διπλής χρήσης, δηλαδή εξοπλισμού που μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς.
Η νέα αμερικανική στρατηγική επιχειρεί, επομένως, να κλείσει τα παράθυρα που επέτρεψαν στο Ιράν να συνεχίσει να συναλλάσσεται με τον έξω κόσμο παρά τις δεκαετίες κυρώσεων. Το ερώτημα παραμένει αν μπορεί όντως να απομονώσει την Τεχεράνη, χωρίς να επιβαρύνει δυσανάλογα τους πολίτες και τις επιχειρήσεις που δεν αποτελούν στόχο της αμερικανικής πολιτικής. Όπως επισημαίνουν οικονομολόγοι, σε έναν οικονομικό πόλεμο, οι άμεσες απώλειες δεν περιορίζονται στους κρατικούς μηχανισμούς: το κόστος μεταφέρεται τελικά και στην καθημερινή οικονομία.
