Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης «Βαλκανικός Τρόμος»: Μια ανατριχιαστική εξερεύνηση στις στοιχειωμένες γειτονιές των Βαλκανίων

Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης βυθίζεται στο σκοτεινό και τρομακτικό πρόσωπο των Βαλκανίων με το αφιέρωμα «Βαλκανικός Τρόμος», μέρος της διευρυμένης ενότητας Survey Expanded, στο πλαίσιο του τμήματος Meet the Neighbors+.

Μύθοι, αρχαίες δοξασίες, φαντάσματα της Ιστορίας, κρυμμένα οικογενειακά μυστικά και διαγενεακά τραύματα συνυπάρχουν με καλτ δημιουργίες, B-movies, αιρετικά genre υβρίδια και κάποιες από τις πιο παράξενες και ανατριχιαστικές ιστορίες που έχει να προσφέρει ο κινηματογράφος της βαλκανικής χερσονήσου.

Από το folk horror και το υπερφυσικό μέχρι το body horror, τη μαύρη κωμωδία και, κυρίως, το σπλάτερ, το Balkan Horror αναδεικνύει ένα σινεμά που μεταμορφώνει το οικείο σε ξενόμορφο και το καθημερινό σε εφιαλτικό. Το αφιέρωμα αυτό αποδεικνύει, μέσα από κινηματογραφικούς όρους, ότι στα Βαλκάνια τα τέρατα δεν προέρχονται πάντα από τον Άλλο Κόσμο: συχνά ξεπηδούν από το παρελθόν, φωλιάζουν στη συλλογική μνήμη ή παραμονεύουν στο διπλανό σπίτι.

Το αφιέρωμα θα συνοδεύεται από μια ειδική έκδοση, με πρωτότυπη εικονογράφηση που ανέθεσε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στον ANEL (@anel.f.arts). Η έκδοση θα έχει pulp ύφος και θα περιλαμβάνει κείμενα που αποτυπώνουν την ιστορία, τις κυρίαρχες τάσεις και το μέλλον του είδους των ταινιών τρόμου στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.

Στο πλαίσιο του αφιερώματος Balkan Horror, θα προβληθούν συνολικά 8 ταινίες:

Στο T.T. Syndrome (Γιουγκοσλαβία, 2002) του Ντέγιαν Ζέτσεβιτς, μια ομάδα νεαρών παγιδεύεται μία νύχτα σε ένα τουρκικό λουτρό στο Βελιγράδι. Εκεί, τους κυνηγά ένας αδίστακτος κατά συρροή δολοφόνος, ο οποίος φαίνεται να πάσχει από το «Σύνδρομο T.T.», μια εγκεφαλική διαταραχή που προκαλεί ακραία αντικοινωνική και βίαιη συμπεριφορά. Η ταινία αποτελεί μια πρωτοποριακή προσθήκη στο σερβικό σινεμά, όντας η πρώτη slasher ταινία που γυρίστηκε στη Σερβία. Πρόκειται για ένα horror χαμηλού προϋπολογισμού, με πρωταγωνιστές γνωστούς ηθοποιούς της γειτονικής χώρας, όπως ο Νέμποϊσα Γκλόγκοβατς.

Κατά τη διάρκεια εργασιών σε ένα εργοτάξιο στο κέντρο της Αθήνας, οι μπουλντόζες ανακαλύπτουν μια σπηλιά. Μια σπηλιά που δεν αναφέρεται σε κανένα σχέδιο. Θα ήταν καλύτερο να μην την είχαν βρει, καθώς μια αρχαία δύναμη κρύβεται στο εσωτερικό της. Στο Κακό (Ελλάδα, 2005), ανυποψίαστοι πολίτες μετατρέπονται σε λυσσασμένα ζόμπι και απειλούν να μεταδώσουν την «ασθένειά» τους σε ολόκληρη την πόλη. Οι επιζώντες θα παλέψουν για τη ζωή τους, μέχρι θανάτου. Η ταινία συνδυάζει αγωνία, τρόμο, συναίσθημα αλλά και χιούμορ, αποτελώντας μια πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα προσπάθεια που απέκτησε και sequel.

Το Ειδύλλιο (Σλοβενία, 2015) θεωρείται η πρώτη ταινία τρόμου της Σλοβενίας. Η ταινία ξεκινά με την ατμόσφαιρα μιας φωτογράφισης μόδας και εξελίσσεται σε έναν εφιάλτη βγαλμένο από το λαϊκό φαντασιακό. Τα μοντέλα Ζίνα και Μία, η απαθής φίλη τους Ντραγκίκα και ένας απίστευτα σνομπ φωτογράφος κατευθύνονται στην ύπαιθρο για μια εύκολη δουλειά. Εκεί, αντικρίζουν καταπράσινους λόφους, χρυσαφένιο φως και αβίαστη ομορφιά, αλλά και ένα σκοτεινό μυστικό. Ο σεναριογράφος και σκηνοθέτης Τομάς Γκόρκιτς προσαρμόζει τις συμβάσεις του είδους στο βαλκανικό τοπίο: πέτρινα ερείπια πνιγμένα στη βλάστηση, κοιλάδες βαριές από ομίχλη που μετατρέπουν, χωρίς προειδοποίηση, το ειδυλλιακό σε μακάβριο. Ισορροπώντας ανάμεσα στην ατμοσφαιρική διάθεση του art-house και το ωμό σοκ μιας μεταμεσονύχτιας cult ταινίας, το Ειδύλλιο αποδεικνύει ότι η ύπαιθρος μπορεί να είναι ταυτόχρονα πανέμορφη και δολοφονική.

Μια εξομολόγηση, κινηματογραφημένη με κάμερα στο χέρι, που ξεκινά ως μια αμήχανη κασέτα για μια οντισιόν και καταλήγει σε μία από τις πιο ανησυχητικές μελέτες χαρακτήρα που έχει δώσει το είδος του τρόμου εδώ και χρόνια. Ο Αντριάν, ένας ερασιτέχνης Ρουμάνος σκηνοθέτης, γυρίζει ένα βίντεο για τη νέα του ταινία, απευθυνόμενος στη χολιγουντιανή σταρ Αν Χάθαγουεϊ, ελπίζοντας ότι εκείνη θα δεχτεί να πρωταγωνιστήσει. Αυτό που ακολουθεί είναι μια αργή, σχολαστικά σκηνοθετημένη κατεδάφιση: η κολακεία δίνει τη θέση της στην απόγνωση, η απόγνωση στην παραίσθηση, με την κάμερα να μετατρέπεται ταυτόχρονα σε εξομολογητήριο και σε όπλο. Γυρισμένη με ελάχιστο budget, η ταινία Γίνε η γάτα μου: Μια ταινία για την Αν (Ρουμανία, 2015) του Άντριαν Τοφέι έγινε cult φαινόμενο, ενώ απέσπασε βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού στο Φεστιβάλ του Νάσβιλ και Καλύτερης Ταινίας στο Φεστιβάλ A Night of Horror στο Σίδνεϊ.

Ανασυρμένος από έναν ομαδικό τάφο, έχοντας θεωρηθεί νεκρός σε ένα πεδίο μάχης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τόμας ξυπνά με ένα παράξενο χάρισμα: μπορεί να αισθάνεται την παρουσία όσων έχουν μόλις πεθάνει. Έξι μήνες αργότερα, έχει μετατρέψει το χάρισμά του σε επάγγελμα, περιπλανώμενος στα χωριά της Ουγγαρίας που μαστίζονται από την πανδημία και εργαζόμενος ως «φωτογράφος πνευμάτων», απαθανατίζοντας τις οικογένειες των νεκρών μαζί με τα άψυχα σώματα των αγαπημένων τους, σε ένα τελευταίο οικογενειακό πορτρέτο. Σε μια απομονωμένη κωμόπολη, θαμμένη κάτω από τα πτώματα της ισπανικής γρίπης, ο Τόμας συναντά την Άννα, μια ορφανή κοπέλα με απόκοσμη ηρεμία, η οποία φαίνεται να μοιράζεται το ίδιο χάρισμα. Μαζί, αποφασίζουν να αναζητήσουν τα φαντάσματα που όλοι οι υπόλοιποι φοβούνται, χρησιμοποιώντας όλα τα κλασικά τεχνάσματα από ταινίες φαντασμάτων: αλεύρι σκορπισμένο στα πατώματα, κουδούνια και εξερευνήσεις σε αχυρώνες όπου κανείς δεν τολμά να ξαναμπεί. Το Μετά θάνατον (Ουγγαρία, 2020) του Πέτερ Μπέργκεντι, είναι ένα καλοφτιαγμένο horror εποχής, μια απολαυστική εμπειρία για τους φαν των ιστοριών φαντασμάτων.

Σε ένα χωριό του 19ου αιώνα, στην περιοχή που σήμερα γνωρίζουμε ως Βόρεια Μακεδονία, μια μάγισσα που μπορεί να αλλάζει μορφή, γνωστή ως Γεροντοκόρη Μαρία, απάγει την δεκαεξάχρονη Νεβένα, η οποία μεγάλωσε απομονωμένη σε μια σπηλιά. Τη μετατρέπει σε μάγισσα, αφήνοντάς την να εξερευνήσει μόνη της την ανθρώπινη ζωή. Όταν η Νεβένα συνειδητοποιεί ότι μπορεί να πάρει τη μορφή οποιουδήποτε ανθρώπου, αρχίζει να ζει μέσα από τις ζωές των άλλων: μια μητέρα που υποφέρει, ένας τρυφερός εραστής, ένας περίεργος νεαρός. Κάθε δανεισμένο σώμα τής μαθαίνει κάτι καινούργιο για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος και για το τίμημα που αυτό συνεπάγεται. Το You Won’t Be Alone (Αυστραλία-Ηνωμένο Βασίλειο-Σερβία, 2022), το εντυπωσιακά ατμοσφαιρικό ντεμπούτο του Γκόραν Στολέφσκι, είναι παράξενα όμορφο, πραγματικά ανατριχιαστικό και απρόσμενα συγκινητικό. Η ταινία μετατρέπει το body horror σε μια αναζήτηση ταυτότητας.

Στην τουρκική λαϊκή κουλτούρα, οι άνθρωποι αποφεύγουν να αναφερθούν στα τζίνι με το όνομά τους· τα αποκαλούν «οι τρισύλλαβοι». Απεγνωσμένη να αποκτήσει εγγόνι, η Ζελιχά κάνει μια συμφωνία μαζί τους: θα της χαρίσουν ένα παιδί, με αντάλλαγμα την ψυχή του όταν ενηλικιωθεί. Όταν έρχεται η ώρα να εξοφληθεί το χρέος, τα τζίνι απαιτούν ένα εντελώς διαφορετικό τίμημα, αφήνοντας τη Ζελιχά να μεγαλώσει μόνη της την εγγονή της, τη Ναζάρ. Η κατάρα μοιάζει να έχει λυθεί, το χρέος να έχει ξεχαστεί. Όταν το χρέος επανέρχεται με τρόπο σκοτεινό, η Ζελιχά θα ορκιστεί εκδίκηση. Βουτηγμένο στην αυθεντική ατμόσφαιρα του τουρκικού folk horror —το κακό μάτι, τα τελετουργικά της μαύρης μαγείας, το υπερφυσικό, οι συμφωνίες που καλύτερα να μην είχαν γίνει ποτέ— το Jinn: Evil Eye (Τουρκία, 2024) του Μελόντι Τεζίμ προειδοποιεί για το τι συμβαίνει όταν επιχειρείς να κάνεις συμφωνία με τον ίδιο τον θάνατο.

Στο Δωδεκάμερον (Κύπρος-Βόρεια Μακεδονία-ΗΠΑ, 2026), βρισκόμαστε στην Κύπρο του 1882, όπου η ζωγράφος Ελένη επιχειρεί να ξαναζωντανέψει τα νεκρά παιδιά της. Αντί όμως γι’ αυτά, ξυπνά τους καλικαντζάρους της κυπριακής παράδοσης και βυθίζει το χωριό της στον τρόμο. Καθώς η δαιμονική Λάμια τρέφεται από το πένθος και την οργή της Ελένης, αυτή καλείται να συμφιλιωθεί με την απώλειά της και να λυτρώσει τον τόπο της. Μέσα από τη δύναμη της τέχνης και της δημιουργίας, ανακαλύπτει πως η αληθινή λύτρωση δεν βρίσκεται στην ανάσταση των νεκρών, αλλά στην αποδοχή και την ελπίδα.