Σύνοδος Κορυφής: Τελικό Κείμενο για Ενέργεια, Άμυνα & Προϋπολογισμό – Λεπτομέρειες από τις Πολύωρες Διαπραγματεύσεις
Τα συμπεράσματα της διήμερης Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες (13-14/10) εστιάζουν περισσότερο σε κατευθυντήριες γραμμές και συστάσεις, παρά σε οριστικές αποφάσεις. Οι συνομιλίες, όπως τις περιέγραψαν διπλωμάτες, υπήρξαν χαοτικές, με πολλαπλά συμβιβαστικά κείμενα παράλληλα στο τραπέζι, απαιτώντας πάνω από 12 ώρες για ελάχιστες αλλαγές. Η συνέντευξη Τύπου της πρώτης ημέρας ακυρώθηκε, ενώ οι ηγέτες αφιέρωσαν ολόκληρη ημέρα στη σύνταξη ενός τεχνικού κειμένου που, σύμφωνα με αξιωματούχο, δεν εισήγαγε κανένα νέο μέτρο.
Σε μια συζήτηση τριών ωρών, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και ο Τσέχος ομόλογός της Αντρέι Μπάμπις παρουσίασαν διαγράμματα σχετικά με την αποβιομηχάνιση. Η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία, με επιστολή τους, προειδοποίησαν ότι οποιαδήποτε αποδυνάμωση του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων (ETS) θα υπονόμευε την προβλεψιμότητα των επενδύσεων.
Ο Κύπριος πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, φέρεται να δήλωσε στους υποστηρικτές της προθεσμίας του 2028 ότι «με το ETS2 θα χάσετε εκλογές». Επίσης, εκτίμησε ότι, λόγω της διεθνούς αβεβαιότητας, ο πολυετής προϋπολογισμός της ΕΕ θα έπρεπε να αναθεωρείται κάθε τρία με τέσσερα χρόνια, αντί κάθε επτά. Η πρόταση αυτή, ωστόσο, δεν λαμβάνει υπόψη τον πενταετή εκλογικό κύκλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ενέργεια
Οι 27 χώρες-μέλη ζητούν συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα. Αυτά περιλαμβάνουν την αναβολή υποχρεώσεων του Κανονισμού για το μεθάνιο, παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τα διυλιστήρια και εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης. Επιπλέον, ζητείται η επιτάχυνση για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς και η επικαιροποίηση της εκτίμησης επιπτώσεων του ETS2, το οποίο τίθεται σε ισχύ το 2028.
Το ETS διατηρεί ρητά τον ρόλο του ως σήμα τιμής. Η Ιταλία και η Ομάδα του Βίζεγκραντ γνώριζαν ότι δεν διέθεταν ειδική πλειοψηφία για την αλλαγή των κανόνων, ωστόσο ο στόχος ήταν να σταλεί ένα μήνυμα προς τα εσωτερικά τους ακροατήρια.
Ανταγωνιστικότητα και Κίνα
Ορίζεται προθεσμία έως το τέλος του 2026 για τρεις τομείς: την απλοποίηση της νομοθεσίας για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, τη δέσμη ολοκλήρωσης και εποπτείας των αγορών, και τη δέσμη για την αυτοκινητοβιομηχανία. Προτεραιότητα δίνεται στο «28ο καθεστώς» του εταιρικού δικαίου, στον Νόμο για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας και στα δίκτυα. Επίσης, προβλέπεται περικοπή των υποχρεώσεων αναφοράς για τις ΜμΕ.
Οι «παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες» χρησιμοποιούνται ως ένας τρόπος να μην κατονομάζεται απευθείας η Κίνα, με την οποία η ΕΕ έχει ετήσιο εμπορικό έλλειμμα περίπου 360 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με το ERTNews, οι ηγέτες ζήτησαν νέα εργαλεία εμπορικής άμυνας, συμπεριλαμβανομένων ποσοστώσεων και δασμών για χημικά και μηχανήματα. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προανήγγειλε την ενίσχυση της σχετικής εργαλειοθήκης.
Προϋπολογισμός
Το διαπραγματευτικό πλαίσιο της Ιρλανδικής Προεδρίας, με προτεινόμενες περικοπές 141 δισ. ευρώ, θεωρείται πλέον αδιάθετο. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει τον ρόλο του διαπραγματευτή, με έκτακτη Σύνοδο να έχει προγραμματιστεί για τις 26 Νοεμβρίου. Η φιλοσοφία του νέου κειμένου είναι η επίτευξη συμφωνίας εντός του 2026, με τις νομοθετικές πράξεις να ακολουθούν το 2027 και τη χρηματοδότηση να συνεχίζεται απρόσκοπτα από τον Ιανουάριο του 2028. Ωστόσο, καμία δεσμευτική ημερομηνία δεν αναφέρεται ρητά.
Ουκρανία
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ζήτησε επιπλέον 70 δισ. ευρώ για το 2027, κοστολογώντας τον πόλεμο για την ίδια χρονιά στα 155 δισ. ευρώ. Το αίτημα αυτό ανατρέπει την προηγούμενη παραδοχή ότι το δάνειο των 90 δισ. ευρώ καλύπτει δύο έτη, και η αναφορά προκάλεσε έκπληξη σε πολλούς. Οι 27 χώρες-μέλη παραπέμπουν σε νέα εκτίμηση της Επιτροπής και του ΔΝΤ. Παράλληλα, αποδεσμεύονται 6,6 δισ. ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ειρήνης και χαιρετίζεται η 21η δέσμη κυρώσεων.
Ο Πρόεδρος Ζελένσκι τόνισε με νόημα ότι «αν η Ουκρανία χάσει τον πόλεμο, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί πολίτες θα φύγουν για την Ευρώπη». Αυτή η δήλωση, αν και μπορεί να αποδίδει μια πραγματική εκτίμηση, ακούστηκε και ως μέσο πίεσης.
Τα συμπεράσματα καταγράφουν επίσης ότι στις 13 Οκτωβρίου άνοιξαν οι ομάδες κεφαλαίων 2 και 3 στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας και της Μολδαβίας. Υπογραμμίζεται, επίσης, η σημασία της παράτασης της προσωρινής προστασίας για όσους εκτοπίστηκαν από τον πόλεμο έως τις 4 Μαρτίου 2028, απόφαση που λήφθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούλιο.
Οι ηγέτες εξέφρασαν τη λύπη τους για την προσωρινή άρση των αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ, με τον Βούλγαρο πρωθυπουργό να εκφράζει διαφορετική άποψη. Στο παρασκήνιο, κυριάρχησε η κόντρα με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χαρακτήρισε τον Ζελένσκι «πιο δύσκολο» συνομιλητή από τον Ρώσο πρόεδρο και ζήτησε εκλογές στην Ουκρανία. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ δήλωσε «πλήρη αλληλεγγύη» μετά την πρώτη του διμερή συνάντηση με τον Ζελένσκι.
Άμυνα
Οι 27 ηγέτες προσυπογράφουν τα ευρήματα της πρώτης ετήσιας έκθεσης αμυντικής ετοιμότητας, με ορίζοντα το 2030.
Ζητούν συμφωνία για τη στρατιωτική κινητικότητα έως το τέλος του έτους και εξετάζουν αυστηρότερες θεωρήσεις για Ρώσους υπηκόους, καθώς και ένα σχέδιο δράσης για τα drones.
Η φράση-κλειδί της Συνόδου είναι ότι «οι ενέργειες της Ρωσίας δεν θα μείνουν αναπάντητες».
Μεταναστευτικό
Το θέμα του μεταναστευτικού καλύπτεται με μόλις επτά γραμμές. Ζητείται από την Επιτροπή να συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη ενός πλαισίου έκτακτης ανάγκης και για όλα τα είδη εργαλειοποίησης. Η Δανή πρωθυπουργός, Μέτε Φρέντρικσεν, ζήτησε να εξεταστεί τι συμβαίνει όταν μια χώρα κάνει «σχεδόν το ακριβώς αντίθετο», αναφερόμενη στο σχέδιο του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ για νομιμοποίηση 600.000 μεταναστών.
Η πρόταση της Ιταλίας, της Δανίας και της Πολωνίας σχετικά με τα κίνητρα παράτυπης μετανάστευσης δεν προχώρησε. Εκφράστηκε, ωστόσο, αλληλεγγύη στην Ισπανία για το ζήτημα της Θέουτα.
Κύπρος, ΔΠΔ, ψηφιακά
Σχετικά με την COP31 στην Αττάλεια, υπογραμμίζεται η σημασία της ίσης συμμετοχής όλων των κρατών μελών, επικαλούμενη την αρχή της αλληλεγγύης για τη συμμετοχή τους στη Διάσκεψη για το Περιβάλλον, η οποία θα διεξαχθεί στην Αττάλεια της Τουρκίας. Προηγουμένως, είχε σημειωθεί αποκλεισμός της Κύπρου από προπαρασκευαστικές συναντήσεις.
Οι ηγέτες εκφράζουν τη λύπη τους για τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) και έδωσαν εντολή στην Επιτροπή να προστατεύσει όσους υπηρετούν το Δικαστήριο.
Επιπλέον, ζήτησαν να τεθεί ελάχιστο όριο ηλικίας για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μέσω του EU KIDS Act. Η σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης του Μαυροβουνίου συνεχίζεται.
Μέση Ανατολή
Για το Ιράν, εκφράζεται καταδίκη των επιθέσεων σε χώρες της περιοχής, ζητείται ελευθερία ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ χωρίς αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος, και δηλώνεται ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, ενώ απαιτείται πλήρης συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).
Για την Υεμένη, καταδικάζονται τα πλήγματα των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας και ενισχύεται η επιχείρηση ASPIDES. Για τη Γάζα, υποστηρίζεται η λύση των δύο κρατών, η ανθρωπιστική πρόσβαση (συμπεριλαμβανομένου του θαλάσσιου διαδρόμου από την Κύπρο), η εφαρμογή του ψηφίσματος 2803 με αφοπλισμό της Χαμάς και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων, χωρίς κανένα ρόλο για τη Χαμάς.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει τη λύπη του για την ανακοινωθείσα αναβολή των παλαιστινιακών εκλογών. Καταδικάζει την επέκταση των εποικισμών και τη βία των εποίκων, απαιτεί την απόσυρση του διαγωνισμού για την περιοχή E1 και προειδοποιεί τις σχετικές εταιρείες.
Για τον Λίβανο, ζητείται πλήρης εφαρμογή του ψηφίσματος 1701, πλήρης αφοπλισμός της Χεζμπολάχ, σεβασμός της κυριαρχίας του Λιβάνου και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων. Παρέχεται στήριξη στις Λιβανικές Ένοπλες Δυνάμεις, ώστε το κράτος να ελέγξει ολόκληρη την επικράτεια και να αποκτήσει το μονοπώλιο στην κατοχή όπλων. Χαιρετίζεται η σύσταση της Αποστολής Στήριξης της ΕΕ στον Λίβανο και τονίζεται η ανάγκη διεθνούς παρουσίας μετά την UNIFIL.
Για τη Συρία, υποστηρίζεται η μετάβαση υπό συριακή ηγεσία και ο σεβασμός της εδαφικής της ακεραιότητας από όλους τους δρώντες, εσωτερικούς και εξωτερικούς, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Διεύρυνση και μεταρρυθμίσεις
Η διεύρυνση αντιμετωπίζεται ως γεωστρατηγική επένδυση, με αναφορά στη Διακήρυξη της Γρανάδας. Τόσο οι υποψήφιες χώρες όσο και η Ένωση πρέπει να είναι έτοιμες τη στιγμή της προσχώρησης. Οι πρώτες οφείλουν να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, ενώ η Ένωση πρέπει να υλοποιήσει εσωτερικές μεταρρυθμίσεις για να διασφαλίσει την ικανότητά της να λειτουργεί.
Η διαδικασία παραμένει αξιοκρατική. Το Συμβούλιο αναλαμβάνει να αναλύσει την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Προετοιμασία για μια διευρυμένη Ένωση». Η σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης του Μαυροβουνίου συνεχίζεται. Η Ιρλανδική Προεδρία στοχεύει στο προσωρινό κλείσιμο των υπολοίπων κεφαλαίων, υπό την προϋπόθεση της υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων.
