Ο Μόμπι Ντικ Ζωντανεύει Μέσα Από Τις Εικαστικές Ερμηνείες Του Αθανάσιου Χριστοδούλου στο Λόφος Art Project

Ο Αθανάσιος Χριστοδούλου, ο σπουδαίος Έλληνας μεταφραστής του Μόμπι Ντικ, «αφηγείται» με εικόνες την ιστορία του θρυλικού έργου, 175 χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση.

Στις 18 Οκτωβρίου συμπληρώθηκαν 175 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία, το 1851, του εμβληματικού έργου Μόμπι Ντικ του Χέρμαν Μέλβιλ. Το μυθιστόρημα, εμπνευσμένο από μια αληθινή ναυτική τραγωδία, εξερευνά την αναμέτρηση του ανθρώπου με την άγρια φύση, σχολιάζοντας ταυτόχρονα την πάλη του με τους πιο σκοτεινούς εσωτερικούς φόβους του.

Με αφορμή αυτή την επέτειο, το Λόφος Art Project παρουσιάζει την έκθεση «Στορίσματα στο Μόμπι Ντικ», μια συλλογή έργων του Αθανάσιου Χριστοδούλου, του Βολιώτη δημιουργού που έχει αφιερώσει πολύτιμο χρόνο στη μετάφραση και τη μελέτη του έργου του Μέλβιλ. Η έκθεση περιλαμβάνει μια σειρά ζωγραφικών έργων που ο Χριστοδούλου δημιούργησε σε διάστημα σχεδόν τριών δεκαετιών, από το 1997 έως το 2025. Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει η Ιστορικός Τέχνης, Φαίη Τζανετουλάκου.

Στα εγκαίνια της έκθεσης θα απευθύνει ομιλία ο Αθανάσιος Χριστοδούλου, ενώ αποσπάσματα από το αριστούργημα του Μέλβιλ θα διαβάσει ο ηθοποιός Στέλιος Μάινας.

Ο τίτλος “Στορίσματα” αντλεί έμπνευση από μια παλαιότερη ελληνική εικαστική ορολογία. Ως “στόρισμα” ορίζεται η ζωγραφική αφήγηση μιας ιστορίας, παρόμοια με τις τοιχογραφίες που κοσμούν τους ιερούς ναούς. Ωστόσο, τα έργα του Χριστοδούλου δεν αποτελούν απλή εικονογράφηση του μυθιστορήματος. Προσφέρουν μια δική τους, οπτική σχολιαστική προσέγγιση. Κάθε έργο συνομιλεί στενά με μια συγκεκριμένη παράγραφο του βιβλίου, από το εναρκτήριο κεφάλαιο «Αμυδρές γραμμές στον θαλασσινό ορίζοντα» έως τον Επίλογο. Λειτουργούν σαν μια δεύτερη, οπτική μετάφραση του κειμένου, αναδεικνύοντας ό,τι ο λόγος του Μέλβιλ αφήνει σκόπιμα υπαινικτικό.

Ένας Οραματιστής Δημιουργός Λόγου και Εικόνας

Το εικαστικό ύφος του Χριστοδούλου θυμίζει έντονα τον Γουίλιαμ Μπλέικ. Η ομοιότητα έγκειται στις οραματικές μορφές, στις ρευστές, σχεδόν ζωντανές γραμμές, και κυρίως στον τρόπο που ο καλλιτέχνης συνδυάζει λόγο και εικόνα. Όπως ο Μπλέικ τύπωνε ο ίδιος τα “φωτισμένα” βιβλία του, έτσι και ο Χριστοδούλου σχεδίασε και τύπωσε στο προσωπικό του ερασιτεχνικό τυπογραφείο στον Βόλο τα δίπτυχα που συνοδεύουν τα στορίσματά του. Σε αυτά, ένα επιλεγμένο απόσπασμα του Μέλβιλ, στη δική του μετάφραση, παρουσιάζεται με χειρόγραφες γραμματοσειρές και καλλιτεχνικά κοσμήματα που φιλοτέχνησε ο ίδιος. Το κείμενο, η μετάφραση, η τυπογραφία και η ζωγραφική πηγάζουν από το ίδιο δημιουργικό χέρι, αντανακλώντας μια κοινή, βαθιά και επίμονη ερμηνεία.

Η ενασχόλησή του με το έργο του Μέλβιλ ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Οι πρώτοι δίγλωσσοι τόμοι του Μόμπι-Ντικ κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις «Ζώδιο», τις οποίες ίδρυσε ο ίδιος. Η ολοκληρωμένη μετάφραση εκδόθηκε το 1992 από τις εκδόσεις Gutenberg, ακολουθούμενη από τον πρώτο τόμο μιας φιλόδοξης πεντάτομης δίγλωσσης έκδοσης, η οποία όμως δεν ολοκληρώθηκε. Το 1997, συνδιοργάνωσε με τον καθηγητή Sanford E. Marovitz το πρώτο διεθνές συνέδριο της Melville Society of America στον Βόλο. Τα εικαστικά του σχόλια στο έργο του Μέλβιλ έχουν παρουσιαστεί σε πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως το Kent State University και το Northern Kentucky University.

Ένα Ονειρικό και Αποκαλυπτικό Σύμπαν

Ο κόσμος των «Στορισμάτων» διαπνέεται από τον παραλογισμό του ονείρου, όπου οι μορφές αλληλοδιαλύονται. Πρόσωπα αναδύονται από βραχώδεις σχηματισμούς και κυματισμούς. Η πλώρη ενός πλοίου μεταμορφώνεται σε μάσκα με δόντια φάλαινας, ενώ ολόκληρη η πόλη μοιάζει να συμπυκνώνεται στο σώμα του γιγαντόσωμου κήτους. Οι συνθέσεις χτίζονται σε πολλαπλά επίπεδα, ακολουθώντας τη δομή του βιβλίου του Μέλβιλ: περιπέτεια, θεολογία, φιλοσοφία, ανατομία και κοσμολογία συνυφαίνονται αρμονικά. Το βλέμμα του θεατή προσπαθεί αγωνιωδώς να συλλάβει το νόημα, σαν να ξεσκαλίζει ένα πολύτιμο παλίμψηστο.

Στον πυρήνα αυτού του εικαστικού σύμπαντος βρίσκεται η αρχέγονη αναμέτρηση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτή η σύγκρουση συμπυκνώνεται στη φιγούρα της φάλαινας, και ιδιαίτερα στο μάτι της, ένα βλέμμα που επαναλαμβάνεται σε όλα τα έργα. Το μάτι αυτό κοιτάζει τον άνθρωπο από ένα αβυσσαλέο βάθος, αδιάφορο για το δέος που προκαλεί. Για τον Αχαάβ, η λευκή φάλαινα συμβολίζει το εμπόδιο που πρέπει να ξεπεράσει για να φτάσει στην αλήθεια που κρύβεται πίσω από τη «χάρτινη μάσκα» των φαινομένων. Ο Χριστοδούλου αποτυπώνει με ακρίβεια αυτή την απόσταση: ένας μοναχικός καμακιστής σε μια βάρκα υψώνει το αδύναμο καμάκι του απέναντι σε έναν αδιαπέραστο, γκρίζο όγκο.

Η λευκότητα του κήτους, που για τον Μέλβιλ προκαλεί δέος, για τον ζωγράφο μετατρέπεται σε δίνη κενού που απορροφά οτιδήποτε ανθρώπινο. Αυτό το κενό είναι ταυτόχρονα ιερό σύμβολο και άβυσσος, μια «άχρωμη συνισταμένη όλων των χρωμάτων» που απειλεί να καταπιεί ολόκληρο τον κόσμο. Εδώ βρίσκεται και ο αποκαλυπτικός τόνος της σειράς. Οι εικόνες δεν αφηγούνται απλώς ένα κυνήγι στη θάλασσα. Μιλούν για την ύβρι, για τους περιορισμούς της ανθρώπινης γνώσης και για το τίμημα της εμμονής να κατανοήσουμε ό,τι μας υπερβαίνει.

Λίγα Λόγια για τον Καλλιτέχνη

Ο Αθανάσιος Κ. Χριστοδούλου γεννήθηκε στον Βόλο το 1943 και συνεχίζει να ζει στην πόλη αυτή. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και άσκησε το δικηγορικό επάγγελμα για 35 χρόνια. Παράλληλα, ανέπτυξε ένα πολυσχιδές έργο ως ποιητής, πεζογράφος, δοκιμιογράφος, μεταφραστής, εκδότης και ζωγράφος. Έχει δημοσιεύσει εκτενείς μελέτες για σημαντικούς συγγραφείς όπως ο Σεφέρης, ο Καβάφης, ο Γιάννης Πατίλης, ο Δημήτρης Αρμάος και άλλοι.

Πληροφορίες:

Λόφος Art Project
Βελβενδού 39, Κυψέλη
lofosartproject.com

Διάρκεια: 23 Οκτωβρίου – 15 Νοεμβρίου 2026
Εγκαίνια: Παρασκευή 23 Οκτωβρίου στις 7 μ.μ.
Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά 6-9 μ.μ. εκτός Δευτέρας
Είσοδος ελεύθερη

Στο χώρο της έκθεσης θα διατίθεται συλλεκτικός κατάλογος με τα έργα του Αθ. Χριστοδούλου