Η παράσταση “Εχθρός του λαού” ανεβαίνει στο Θέατρο Κνωσός

Η νέα διασκευή της εμβληματικής παράστασης “Εχθρός του λαού”, σε σκηνοθεσία του Γερμανού καλλιτεχνικού διευθυντή της Schaubühne, Τόμας Όστερμάιερ, έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα με Έλληνες ηθοποιούς. Η πρεμιέρα θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 22 Οκτωβρίου 2025.

«Ο “Εχθρός του λαού”, ήταν το αγαπημένο έργο του Χίτλερ». Με αυτόν τον προκλητικό ισχυρισμό απάντησε ο Όστερμάιερ σε ερώτηση δημοσιογράφου σχετικά με τυχόν μαρξιστικά στοιχεία που περιέχει το έργο.Ίσως αυτή να ήταν μια προσπάθεια να αποδομήσει στερεότυπα και ψευδαισθήσεις που έχουν δημιουργηθεί γύρω από την ιστορία αυτού του θεατρικού κομματιού, από τη στιγμή που γράφτηκε το 1882 από τον Ίψεν έως σήμερα. Στην εργασία Ibsen and Hitler: The Playwright,the Plagiarist,and the Plot for the Third Reich των Steven Sage εξετάζεται πως ο Χίτλερ πιθανώς χρησιμοποίησε τα έργα του Ίψεν ως βάση για την ιδεολογία του και αντέγραψε ιδέες για το Mein Kampf. Αν και οι σχετικές μελέτες είναι περιορισμένες, αποτελούν ένα χαρακτηριστικό δείγμα για την ευκολία της παραποίησης που μπορεί να προκύψει εκ των έσω.

«Το έργο αυτό μπορεί να προσφέρει επιχειρήματα σε όλες τις πλευρές της πολιτικής σκηνής», πρόσθεσε στη συνέχεια ο Όστερμάιερ.

Κεντρικός ήρωας: Δρ. Τόμας Στόκμαν

Ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ο Δρ. Τόμας Στόκμαν, ένας επιστήμονας στα λουτρά μιας παραθαλάσσιας πόλης στη Νορβηγία που ευημερεί χάρη στον ιατρικό τουρισμό. Ανακαλύπτει ότι τα νερά των λουτρών είναι μολυσμένα και επικίνδυνα για τους επισκέπτες. Ως αφοσιωμένος επιστήμονας επιθυμεί να αποκαλύψει την αλήθεια και να προτείνει μέτρα εξυγίανσης, ακόμα κι αν αυτό έχει σοβαρό κόστος για την κοινότητα.

Aπέναντί του βρίσκεται ο αδελφός του Πέτερ Στόκμαν, δήμαρχος και πρόεδρος των λουτρών, καθώς οι μηχανισμοί εξουσίας – ΜΜΕ, οικονομικοί φορείς και η πλειονότητα των πολιτών – αρνούνται ν’ αναγνωρίσουν τη πραγματικότητα φοβούμενοι ότι θα καταστρέψει την οικονομική κατάσταση της πόλης τους.

Tοπικές αρχές στέκονται αντίθετα στις προσπάθειες ενημέρωσης από τον Δρα Στόκμαν· όχι μόνο αγνοούν τις υποδείξεις αλλά τον συκοφαντούν και τον αποκλείουν κοινωνικά στο όνομα ενός φαινομενικά «γενικού συμφέροντος» που υπαγορεύεται από οικονομικές ανάγκες.

Tελικά χαρακτηρίζεται ως «εχθρός» μπροστά στην κοινωνική ψυχολογία αυτή.

Διάλογος ανάμεσα Επιστημονικής Αλήθειας & Πολιτικών Συμφερόντων

Mέσα από τη λιτή αλλά δυναμική δραστηριότητα αυτού του έργου αναδεικνύεται καθαρά ένα κεντρικό δίλημμα: η επιστημονική αλήθεια συγκρούεται με τα οικονομικοπολιτικά συμφέροντα ενώ εξερευνάται η μοίρα εκείνων που αντιτίθενται στη πλειονότητα.
«Δεν υπάρχει πιο σοκαριστικό γεγονός από το πως ένα έργο γραμμένο πριν 140 χρόνια εξακολουθεί να είναι τόσο επίκαιρο», σημειώνει ο Όστερμάιερ προσθέτοντας ότι σήμερα βιώνουμε μια παρόμοια αντίφαση.»

Aυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι επιλογές ενός σύγχρονου ανθρώπου ενδέχεται συχνά ν’ αποτελούν σημαντικές πολιτικές πράξεις μέσα σε πολύπλοκες συνθήκες.
Πώς θα μπορούσε άραγε κάποιος σύγχρονος ακτιβιστής υπέρ περιβάλλοντος – φορώντας προϊόντα κατασκευασμένα υπό κακές συνθήκες εργασίας –να συνδυαστεί με τον ήρωα; Πώς μπορούν αυτοί οι δύο κόσμοι ν’ επικοινωνήσουν;

Tα νέα εργαλεία στον κόσμο της τέχνης

Eδώ εισέρχεται η ανάγκη διασκευών σύμφωνα με τον Όστερμάιερ μέσω νέων δημιουργικών προσεγγίσεων.
Στο τέλος μιας άλλης γνωστής παράστασης αποφασίζει πως η Νόρα δεν πρέπει απλά ν’ αποχωρήσει αλλά πρέπει συμβολικά να ξεκινήσει έναν επαναστατικό αγώνα ενάντια στις προκαταλήψεις μιας πατριαρχικής κοινωνίας μέσω βίας (μία επιλογή αρκετά συζητήσιμη).

Aναφορές & Ιστορία Θεάτρου

“Γνωρίζετε τι έγινε με Φιλάργυρο; Διασκευή κλασικού ελληνικού θεατρικού.” σχολιάζει ειρωνικά ανταγωνιστικά. “Ακόμη κι Άμλετ είναι διασκευή! Aνάγκη ύπαρκτης ευθύνης απέναντι στην ιστορία.”

“Η τέχνη πάντα ελεύθερη” συμπληρώνει προσδιορίζοντας ότι “το θέατρο έχει νόμους δικούς”. Για κάθε αλλαγή υπάρχουν δικαιολογίες μέσα στη θετική δύναμη αλλαγής.”

Kοινωνικές Πολιτικές Αναλύσεις & Δημόσιος Λόγος

“Με τρομάζει περισσότερο πώς αλλοιώνεται σήμερα δημόσια λειτουργία”, λέει θυμός όπως διηγείται τις προσωπικές εμπειρίες περί γλωσσικών αφηγήσεων συλλογικής μνήμης.”

“Σήμερα ζούμε ίσως χειρότερα απ’ προηγούμενες δεκαετίες”, λέει στατιστικοί φόβοι αναφορικά φυσιογνωμιων στοιχείων αναφοράς.”