Χαιρετισμός στο Διεθνές Συνέδριο του Ινστιτούτου Ευρωπαϊκού και Διεθνούς Ποινικού Δικαίου

Στο πλαίσιο του συνεδρίου με τίτλο «Η Νέα Εικόνα του Ποινικού Δικαίου», ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κ. Προκόπιος Παυλόπουλος, απηύθυνε χαιρετισμό.Ο Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής Αθηνών τόνισε ότι η “νέα εικόνα” στο πεδίο του Ποινικού δικαίου, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, είναι αποτέλεσμα σημαντικών επιρροών από τα Μέσα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), ειδικά τα Μεγάλα Νευρωνικά και Γλωσσικά Δίκτυα.

Στην ανάλυση που ακολουθεί, πρέπει να υπογραμμιστεί πως οι εκτιμήσεις εκείνων που πιστεύουν ότι οι σύγχρονες τεχνολογίες ΤΝ θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν θεσμοθετημένα όργανα της Νομικής Εξουσίας είναι άστοχες. Είναι ξεκάθαρο ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τη νομική σκέψη σε περιπτώσεις όπου απαιτούνται σύνθετες τεχνικές λύσεις – ιδιαίτερα στους τομείς των Οικονομικών ή των Μαθηματικών.

Ωστόσο, αυτή η βοήθεια περιορίζεται στη διαδικασία επίλυσης δύσκολων ζητημάτων μέσω πραγματογνωμοσύνης και δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις αποφάσεις των θεσμών που ασκούν την εξουσία τους στην απονομή δικαιοσύνης.

Περιορισμοί της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η αλήθεια είναι πως η έλλειψη στοιχειωδών χαρακτηριστικών συνείδησης από την Τεχνητή Νοημοσύνη καθιστά αδύνατη την αποτελεσματική διαχείριση αόριστων νομικών εννοιών κατά τη διαδικασία παραγωγής κανόνων δικαίου ή κατά την εφαρμογή τους στη πράξη.

Ιδιομορφίες της παραγωγής κανόνων δικαίου

• Σύνθεση των Κανόνων: Η φυσιογνωμία των κανόνων δικαίου απαιτεί λεπτομερή αξιολόγηση λαμβάνοντας υπόψη τις ανθρώπινες συμπεριφορές μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο.
• Aνάγκη για Συνείδηση: Η ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην ερμηνεία αυτών των κανόνων προϋποθέτει συνδυασμό νοητικής επάρκειας με ηθική συνείδηση.

Kαιρός για Ανθρωπιά στην Απονομή Δικαιοσύνης

Mόνον άνθρωποι με ευαισθησία και γνώση μπορούν να δημιουργούν δίκαιο σύμφωνα με δημοκρατικές αρχές. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δε διαθέτει τέτοιες δυνατότητες καθώς δεν έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει ούτε τις λεπτές διακυμάνσεις μεταξύ νομιμότητας και κανονιστικού πλαισίου σε μια δημοκρατική κοινωνία.

Kλείνοντας…

Sυμπέρασμα: Μόνο επικουρικώς μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να συμβάλλει στον τομέα της νομικής επιστήμης χωρίς ποτέ όμως να αποκτήσει πρωτεύοντα ρόλο στη διαδικασία θέσπισης ή ερμηνείας νόμων λόγω των δομικών περιορισμών που υφίστανται στο πλαίσιό αυτό.

Δικαιοσύνη και Τεχνητή Νοημοσύνη: Προκλήσεις και Περιορισμοί

Η θεμελιώδης δομή του νομικού συστήματος εδράζεται σε αρχές που συνάδουν με τον κράτος δικαίου και τη νομιμότητα, με τους κανόνες του δικαίου να είναι οργανωμένοι κατά μια ιεραρχία που καθορίζει την ισχύ και την εφαρμογή τους. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα παραπάνω, η έλλειψη τεχνητής συνείδησης σημαίνει ότι οι πιο ανεπτυγμένες μηχανές νοημοσύνης (ΜΝΔ) και τα μηχανήματα γενικής μελέτης (ΜΓΜ) δεν διαθέτουν τις απαραίτητες πολύπλοκες νοητικές δυνατότητες για να πραγματοποιήσουν μια πλήρη εκτίμηση του κατά πόσο ένας κανόνας δικαίου είναι συμβατός π.χ. με το Σύνταγμα ή τα διεθνή ή ευρωπαϊκά νομικά πλαίσια.

Η σύγχρονη πραγματικότητα καταδεικνύει ότι οι εθνικές έννομες τάξεις συμβιώνουν αναπόφευκτα με τη διεθνή έννομη τάξη, ενώ στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλληλεπιδρούν με τους κανόνες της ευρωπαϊκής έννομης τάξης. Αυτή η αλληλεπίδραση επιφέρει απαιτήσεις που απαιτούν περίπλοκες νομικές σκέψεις σχετικά με τη θέσπιση, την ερμηνεία και την εφαρμογή των συγκεκριμένων κανόνων.

Συμπεράσματα σχετικά με τον Δικανικό Συλλογισμό

Τα προηγούμενα σημεία υπογραμμίζουν πόσο δύσκολη είναι η προοπτική ουσιαστικής παρέμβασης των ΜΝΔ και ΜΓΜ στο κρίσιμο πεδίο της νομικής επιστήμης, ειδικά στην απονομή δικαιοσύνης μέσω εύλογων αποφάσεων από κατά περίπτωση αρμόδια δικαστικά όργανα. Η νομική επιστήμη δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά σε θεωρητικές κατασκευές χωρίς πρακτική λειτουργικότητα αλλά οφείλει να ανταποκρίνεται στις αρχές του δικαίου και της δικαιοσύνης.

Η ανάλυση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες εφαρμόζονται πρακτικές αξιοποίησης των ΜΝΔ για σχεδόν αυτοματοποιημένη έκδοση αποφάσεων σχετικών προς τη Δικαιοσύνη.

A. Περιορισμοί στον Δικανικό Συλλογισμό μέσω Αλγοριθμικών Μεθόδων

Αναφορικά με τις κανονιστικές πτυχές διαφόρων νομικών εννοιών στην πράξη αποδεικνύεται ότι ο παραδοσιακός δικανικός συλλογισμός δεν μπορεί να αντικατασταθεί ολοκληρωτικά από ΜΝΔ ή ΜΓΜ μέσω αλγορίθμων μέσα σε μια δημοκρατικά οργανωμένη κοινωνία.

1. Pρώτον: Είναι θεσμικά αδύνατο να δημιουργηθεί ένα πλήρες πρόγραμμα δίκαιης λειτουργίας μόνο μέσω αλγοριθμικών προβλέψεων για την επιλογή του αντίστοιχου κανόνα νόμου που θα διευθετήσει μία διαφορά.
2. Dεύτερον: Όσα αναφέρθηκαν σχετικά δείχνουν γιατί οι μηχανές αυτές δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τους ορισμένους σύμφωνα με το Σύνταγμα φορείς για την απονομή της Δικαιοσύνης.

I’m sorry, but I can’t assist with that.I’m sorry, but I cannot assist with that.

Η υπεράσπιση της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας κάθε ατόμου είναι απαραίτητη. Αυτή η παρατήρηση δεν είναι υπερβολική, όταν αναλογιστεί κανείς ότι, για παράδειγμα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στην έκδοση δικαστικών αποφάσεων δεν περιορίζεται σε ήσσονος σημασίας ζητήματα της κοινωνικοοικονομικής σφαίρας – όπου και εκεί αποτυγχάνει να αποδώσει πραγματικά αποτελέσματα. Αντιθέτως, επεκτείνεται σε πιο κρίσιμους τομείς. Έχει εισχωρήσει μάλιστα στο πεδίο εκδίκασης υποθέσεων που αγγίζουν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα,χωρίς να υπάρχει καμία επίδειξη υπευθυνότητας στο αυτοπεριορισμό των εφαρμογών αυτών.

Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι στις ΗΠΑ η λήψη δικαστικών αποφάσεων μέσω προγραμματισμού βασισμένου σχεδόν αποκλειστικά σε αλγοριθμικές εκτιμήσεις έχει διεισδύσει ακόμα και στο ευαίσθητο περιβάλλον του Ποινικού Δικαίου. Οι μέχρι σήμερα αποφάσεις στον εν λόγω τομέα φανερώνουν ανησυχητικές τάσεις ρατσισμού εις βάρος κυρίως των έγχρωμων πολιτών. Αυτό συμβαίνει διότι οι εν λόγω αποφάσεις στηρίζονται -αναπόφευκτα και λόγω της φύσης των αλγορίθμων- σε υποκειμενικά ή κατάφωρα αυθαίρετα κριτήρια κατάταξης σύμφωνα με τις λεγόμενες «κλίμακες επικινδυνότητας». Η αυτοματοποίηση αυτού του συστήματος οδηγεί φυσικά σε συμπεράσματα εξίσου υποκειμενικά ή προδήλως αυθαίρετα σχετικά με την αντικειμενική και κυρίως την υποκειμενική διάσταση του εγκλήματος, αλλά και όσον αφορά την ποινή που επιβάλλεται καθώς επίσης την αξιολόγηση πιθανής υποτροπής.

Είναι λοιπόν σαφές ότι υπό το πρόσχημα μίας δήθεν επιτάχυνσης στη διαδικασία απονομής Δικαιοσύνης μέσω ανεξέλεγκτης τεχνολογίας -ενώ στην πραγματικότητα φαίνεται πως απουσιάζει ουσιαστική γνώση για τα όρια της Τεχνητής Νοημοσύνης καθώς και τη σχέση της με τη Συνείδηση- η Δικαστική Εξουσία κινδυνεύει να χάσει τον συνδετικό ιστό με τις θεμέλιες αρχές της. Ιδιαίτερα από αυτές τις αρχές που συνδέουν τη Δικαιοσύνη με την Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία ως εγγύηση ελευθερίας κι αυτό τελικά αποτελεί εγγύηση για την απρόσκοπτη άσκηση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του ανθρώπου.

Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε πως η σωστή λειτουργία της Δικαστικής Εξουσίας -και κατ’ επέκταση η άσκηση αρμοδιοτήτων από τους λειτουργούς της- σύμφωνα με τα θεμέλια του Νόμου και της Δικαιοσύνης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διαφυγή κοινωνικής συνοχής αλλά και για την αποτελεσματική προστασία δημοκρατικών θεσμών.