Ενεργειακή Καταιγίδα στην Ευρώπη: Προετοιμασία για έναν Δύσκολο Χειμώνα με Επάρκεια Καυσίμων αλλά Υψηλές Τιμές

Μια σύνθετη ενεργειακή κρίση πλήττει την Ευρώπη, με τις ανησυχίες για τις τιμές να εντείνονται καθώς η κατάσταση επιδεινώνεται σε όλα τα μέτωπα, λίγο πριν την έλευση του χειμώνα.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Καθημερινής, η συντονισμένη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων έως 100 εκατομμυρίων βαρελιών από τις χώρες της ομάδας G7 (Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Ιαπωνία, Καναδάς, ΗΠΑ), μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, αποτελεί την τελευταία προσπάθεια ανάσχεσης των πιέσεων. Η διάθεση θα ξεκινήσει άμεσα και θα διαρκέσει τέσσερις μήνες, με σημαντικές ποσότητες ντίζελ να απελευθερώνονται ήδη εντός των πρώτων 20 ημερών.

Παράλληλα, οι χώρες του G7 δεσμεύθηκαν να μην επιβάλουν περιορισμούς στις μεταξύ τους εξαγωγές ενέργειας και ενεργειακών προϊόντων. Η παρέμβαση αυτή έρχεται ενώ οι Βρυξέλλες προετοιμάζουν τις κυβερνήσεις για έναν δύσκολο χειμώνα. Ο Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, έχει ζητήσει από τα κράτη-μέλη να εξετάσουν μέτρα περιορισμού της ζήτησης ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, καθώς τα χαμηλά αποθέματα και οι υψηλές τιμές καθιστούν την Ευρώπη ευάλωτη, έχοντας ήδη επιβαρυνθεί με 100 δισεκατομμύρια ευρώ από την αύξηση των τιμών των καυσίμων.

Η απελευθέρωση των στρατηγικών αποθεμάτων μπορεί να κερδίσει χρόνο και ήδη η ανακοίνωσή της άσκησε καθοδική πίεση στις διεθνείς τιμές. Ωστόσο, δεν εξαλείφει την αβεβαιότητα. Με την Ευρώπη να εισέρχεται στον χειμώνα υπό πίεση, το στοίχημα μεταφέρεται πλέον σε τρία μέτωπα: επάρκεια εφοδιασμού, συγκράτηση των τιμών και προστασία νοικοκυριών και παραγωγής από ένα ενεργειακό σοκ που αποδεικνύεται πολύ πιο επίμονο από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί.

Κατά το οκτάμηνο συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, η τιμή του αργού αυξήθηκε κατά 43%, των διυλισμένων προϊόντων κατά 83%, των βενζινών στην αντλία για τους Έλληνες καταναλωτές κατά 27% και του ντίζελ κατά 41%.

Η τιμή του φυσικού αερίου στον κόμβο TTF έχει υπερδιπλασιαστεί από τα προ κρίσης επίπεδα και κινείται σταθερά πάνω από τα 70 ευρώ/μεγαβατώρα, συμπαρασύροντας προς τα πάνω και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη. Οι εκτιμήσεις αναλυτών για τις τιμές ενέργειας, καθώς και στελεχών της εγχώριας αγοράς με τα οποία συνομίλησε η «Κ», είναι μάλλον δυσοίωνες, με τον καιρό να αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα διαμόρφωσης της τιμής φυσικού αερίου και ηλεκτρικού ρεύματος κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Θωρακισμένη σε Επάρκεια

Ως προς την επάρκεια, πάντως, η χώρα εμφανίζεται θωρακισμένη σε όλα τα ενεργειακά προϊόντα, γεγονός που οφείλεται στη στρατηγική που ακολούθησαν τα προηγούμενα χρόνια οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην εγχώρια αγορά διύλισης και φυσικού αερίου.

Τα τέσσερα διυλιστήρια της χώρας (τρία της HELLENiQ ENERGY και ένα της Motor Oil), σε αντίθεση με την αποεπένδυση των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων, χάραξαν μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ενεργειακή μετάβαση, διατηρώντας και εκσυγχρονίζοντας τη διυλιστική τους βάση παράλληλα με την υλοποίηση «πράσινων» επενδύσεων.

Στον τομέα του φυσικού αερίου, οι δύο μεγάλοι εισαγωγείς της χώρας, Metlen και ΔΕΠΑ, έχοντας διασφαλίσει κομβικό ρόλο και στον εφοδιασμό γειτονικών αγορών και διατηρώντας σε ισχύ ακόμη τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια προμήθειας ρωσικού αερίου, μπορούν να εγγυηθούν τον ασφαλή εφοδιασμό της χώρας σε φυσικό αέριο και σε ηλεκτρισμό. Στελέχη της ελληνικής αγοράς με τα οποία συνομίλησε η «Κ» περιγράφουν την κατάσταση που επικρατεί σήμερα, μετά από οκτώ μήνες συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, τον συνεχή αγώνα προσαρμογής με την παρατεταμένη αβεβαιότητα, καθώς και τις αλλαγές που έχει προκαλέσει συνολικότερα στη δομή της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς η νέα γεωπολιτική κρίση. Δεν ανησυχούν για την επάρκεια, αλλά για τις τιμές, οι οποίες, όπως εκτιμούν, εάν δεν ομαλοποιηθούν οι γεωπολιτικές συνθήκες, θα είναι ασυνήθιστα υψηλές για τα νοικοκυριά τον χειμώνα.

«Η επάρκεια εφοδιασμού ήταν στόχος από την πρώτη στιγμή και παραμένει κυρίαρχη προτεραιότητα», δηλώνει ο Κώστας Καραχάλιος, γενικός διευθυντής Εφοδιασμού και Πωλήσεων Πετρελαιοειδών της HELLENiQ ENERGY. Η εμπειρία της κρίσης του 2022 βοήθησε, σύμφωνα με τον ίδιο, στη διαχείριση της νέας κρίσης. «Κινητοποιηθήκαμε από την πρώτη στιγμή, αναζητώντας πρώτα φορτία από τα πλησιέστερα σημεία, Βόρεια Ευρώπη, Βόρεια Αφρική, Καζακστάν. Μεταγενέστερα στραφήκαμε στις διαθεσιμότητες από ΗΠΑ και Λατινική Αμερική, αξιοποιώντας κατά περίπτωση τις οικονομικότερες. Σε κάθε χρονική στιγμή εξετάζουμε όλα τα διαθέσιμα φορτία με προτεραιότητα τα κοντινότερα γεωγραφικά», τονίζει. Το πρόβλημα της Ευρώπης, και σε ό,τι αφορά το πιο ευαίσθητο προϊόν της αγοράς, το ντίζελ, σύμφωνα με τον κ. Καραχάλιο, δεν είναι η επάρκεια, αλλά οι τιμές. Η Βόρεια Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές ντίζελ, οι οποίες έχουν καταστεί ακριβές όχι μόνο λόγω της απόλυτης τιμής του προϊόντος, αλλά και εξαιτίας του αυξημένου μεταφορικού κόστους, καθώς τα φορτία πρέπει πλέον να διανύουν πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις. «Κάθε επιπλέον μίλι δεσμεύει για περισσότερο χρόνο ένα πλοίο, περιορίζει τη διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα και ανεβάζει τα ναύλα», εξηγεί. Ο κ. Καραχάλιος προβλέπει έναν δύσκολο και ακριβό χειμώνα. «Βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον υψηλών τιμών, πολύ ευμετάβλητο. Εάν η γεωπολιτική κατάσταση δεν εξομαλυνθεί, οι τιμές τον χειμώνα θα είναι ασυνήθιστες για τον καταναλωτή, και οποιαδήποτε κρατική παρέμβαση δεν θα είναι εύκολο να απαλύνει το βάρος. Απαιτούνται τεράστια ποσά, αν σκεφτεί κανείς ότι μια αύξηση ακόμη και ενός λεπτού του ευρώ ανά λίτρο καυσίμου μεταφράζεται σε πολλά εκατομμύρια κάθε μήνα», τονίζει.

Το Τέλος του Ρωσικού Αερίου

Αντίστοιχη άποψη για την πορεία των τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας εκφράζει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, γενικός διευθυντής Διεθνούς Προμήθειας και Εμπορίας Ενέργειας της Metlen. «Αν ο χειμώνας είναι ήπιος, οι τιμές μπορούν να κινηθούν στα σημερινά επίπεδα. Σε έναν κανονικό χειμώνα η ζήτηση θα αυξηθεί και οι τιμές θα ανέβουν, ενώ σε έναν βαρύ χειμώνα θα εκτοξευτούν σε πολύ υψηλά επίπεδα». Αντιστοίχως θα κινηθούν, σύμφωνα με τον ίδιο, και οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Οι υψηλές τιμές φυσικού αερίου σήμερα στην Ευρώπη δεν οφείλονται σε έλλειμμα προσφοράς, κατά τον κ. Κανελλόπουλο. Τα χρηματιστήρια, όπως τονίζει, αποτιμούν τον φόβο που δημιουργούν η έλλειψη του καταριανού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και η πλήρης έξοδος του ρωσικού LNG στο τέλος του έτους και του ρωσικού αερίου μέσω αγωγών τον Νοέμβριο του 2027. Το τέλος του ρωσικού αερίου είναι και το βασικό σενάριο πάνω στο οποίο δουλεύει η Metlen, η οποία καλύπτει το 40% των εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας, με σημαντικό μερίδιο αγοράς στις γειτονικές χώρες των Βαλκανίων. «Η βεβαιότητα του σήμερα είναι ότι θα βγει εκτός ευρωπαϊκής αγοράς το ρωσικό αέριο και κινούμαστε βάσει αυτού του βασικού σεναρίου, διατηρώντας την ευελιξία στην περίπτωση που τα πράγματα αλλάξουν να προσαρμοστούμε στις νέες συνθήκες», τονίζει, εκφράζοντας έμμεση αμφισβήτηση ως προς την υλοποίηση του ευρωπαϊκού στόχου για το τέλος του ρωσικού αερίου, δεδομένων των συνθηκών. «Θα πρέπει να είναι μάγος κανείς για να προβλέψει τι θα συμβεί και πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα το επόμενο διάστημα. Ξέρουμε όμως ποιες θα είναι οι επιπτώσεις και ότι χρειάζεται η Ευρώπη και οι κυβερνήσεις να στηρίξουν πέρα από τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία. Δεν πρέπει να αφήσουμε να πληγεί ο παραγωγικός ιστός της χώρας», σημειώνει.

Την άποψη ότι «η Ελλάδα είναι καλύτερα προετοιμασμένη από άλλες ευρωπαϊκές χώρες ως προς την ασφάλεια εφοδιασμού, χάρη στην προνοητική πολιτική των διυλιστηρίων της» εκφράζει στην «Κ» και ο πρόεδρος του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών, Γιάννης Αληγιζάκης. «Η Ευρώπη καλείται πλέον να αντιμετωπίσει το κόστος των επιλογών της που περιόρισαν την παραγωγική της ικανότητα, καθώς οι ελλείψεις διυλισμένων προϊόντων μετατρέπονται σε κύμα ακρίβειας», τονίζει. Σε ό,τι αφορά τις τιμές, σημειώνει ότι «μπροστά σε έναν δύσκολο χειμώνα, λύση εντοπίζεται στην απόφαση της Ε.Ε. για παροχή μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας, ιδιαίτερα όταν κράτη όπως η Ελλάδα, αξιοποιώντας αυξημένα έσοδα από τον ΦΠΑ, μπορούν να προχωρήσουν σε αποτελεσματικές ενέργειες που σήμερα περιορίζονται κατά πολύ από την ίδια την Ε.Ε.».

Πολυεπίπεδη Κρίση

Από τις απλές παραινέσεις, η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει σε τολμηρές λύσεις, καταλήγει ο κ. Αληγιζάκης. Ο ίδιος περιγράφει την τρέχουσα κρίση, σε αντίθεση με αυτή του 1973 που ήταν αποτέλεσμα εμπάργκο, ως σύνθετη και πολυεπίπεδη: «Κλείσιμο Στενών Ορμούζ, προσωρινή διακοπή χρήσης εναλλακτικών διαδρομών μέσω Ερυθράς Θάλασσας, απαγόρευση εξαγωγών από μία από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες, τη Ρωσία, μείωση διυλιστικής ικανότητας της Ευρώπης κατά 21%».

Η ανησυχία διευρύνεται, δεδομένου ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο επόμενο τρίμηνο, αναφέρει, επισημαίνοντας την απειλή των ΗΠΑ για διακοπή των εξαγωγών ντίζελ και την παράταση της απαγόρευσης εξαγωγών ντίζελ από τη Ρωσία μέχρι το τέλος Οκτωβρίου λόγω των ζημιών στα διυλιστήρια της χώρας από τις ουκρανικές επιθέσεις.

Οριζόντια επιδότηση για το πετρέλαιο θέρμανσης στην αντλία

Καύσιμα: Η επιδότηση επικεντρώνεται στο ντίζελ, με τη βενζίνη να παραμένει σταθερή πάνω από τα 2,20 ευρώ

Κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων πετρελαίου, παραγωγή ενέργειας με αέριο.