Χρήστος Ταραντίλης στο Cyber Greece 2026: Η Αναδυόμενη Εικόνα των Υβριδικών Απειλών και η Νέα Στρατηγική Ασφάλειας
Την επιτακτική ανάγκη για μια ριζική αναθεώρηση του τρόπου σκέψης μας σχετικά με την ασφάλεια και την πολιτική προστασία, υπογράμμισε ο Χρήστος Ταραντίλης, καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και εταίρος της EY (Ernst & Young). Ο κ. Ταραντίλης μίλησε στο εναρκτήριο πάνελ του 6ου Συνεδρίου CYBER GREECE, το οποίο εστίασε στο θέμα «Υβριδικές Απειλές: Το Νέο Τοπίο».
Ο ορισμός που έδωσε ο κ. Ταραντίλης για την υβριδική απειλή περιλαμβάνει τη συντονισμένη χρήση πολλαπλών μορφών επίθεσης. Αυτές μπορεί να είναι κυβερνοεπιθέσεις, εκστρατείες παραπληροφόρησης, οικονομικές πιέσεις ή επιχειρήσεις δολιοφθοράς, οι οποίες δεν εκδηλώνονται απαραίτητα ως ανοιχτή σύγκρουση. Η αποτελεσματικότητά τους, όπως εξήγησε, στηρίζεται σε τρία βασικά χαρακτηριστικά: τον συντονισμό, την ασυμμετρία και την ασάφεια.
Ο συντονισμός επιτρέπει την αρμονική συνέργεια ψηφιακών, οικονομικών, πληροφοριακών και φυσικών επιθέσεων. Η ασυμμετρία, από την άλλη, δίνει τη δυνατότητα σε αντιπάλους με περιορισμένους πόρους να προκαλέσουν δυσανάλογα μεγάλη ζημιά. Μια μικρή ομάδα χάκερ ή ένα δίκτυο ψεύτικων λογαριασμών μπορεί, μέσω στοχευμένων και σχετικά οικονομικών ενεργειών, να προκαλέσει ζημιές εκατομμυρίων ευρώ. Επιπλέον, η σκόπιμη ασάφεια, είτε ως προς τον χαρακτηρισμό ενός περιστατικού ως εχθρικής ενέργειας ή τυχαίας βλάβης, είτε ως προς την ταυτότητα του υπαίτιου, δυσχεραίνει την έγκαιρη και αποτελεσματική αντίδραση.
Ο κ. Ταραντίλης τόνισε ότι το νέο αυτό τοπίο των απειλών επιβάλλει τρεις στρατηγικές μετατοπίσεις.
Η πρώτη μετατόπιση αφορά τη μετάβαση από την αντιμετώπιση μεμονωμένων περιστατικών στην κατανόηση των αλυσιδωτών επιπτώσεων και στη συντονισμένη διαχείριση κρίσεων. Η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, οι μεταφορές και οι κρατικές υπηρεσίες είναι άρρηκτα αλληλένδετες. Έτσι, ένα πλήγμα σε έναν κρίκο μπορεί να διαδοθεί «σαν ντόμινο» σε ολόκληρη την αλυσίδα. Για αυτόν τον λόγο, απαιτείται η συνολική χαρτογράφηση των αλληλεξαρτήσεων μεταξύ των κρίσιμων υποδομών, οριζόντιος συντονισμός και κοινή εικόνα της κατάστασης, ώστε να είναι εφικτή η διαχείριση πολλαπλών, ταυτόχρονων και αλληλοενισχυόμενων κρίσεων.
Η δεύτερη μετατόπιση διευρύνει την έννοια της προστασίας. Πέρα από τους θεσμούς και τις υποδομές, η προστασία πλέον εστιάζει στην καθημερινή ζωή των πολιτών. Ο αντίπαλος δεν στοχεύει μόνο κτίρια ή συστήματα, αλλά και την εμπιστοσύνη του πολίτη. Αυτή η εμπιστοσύνη κλονίζεται όταν οι πολίτες στερούνται την καθημερινή πρόσβαση σε ενέργεια, τρόφιμα, επικοινωνίες, ενημέρωση και βασικές υπηρεσίες.
Η τρίτη μετατόπιση αφορά τη μετάβαση από την προσπάθεια πρόβλεψης του επόμενου χτυπήματος, βασιζόμενη σε παρελθοντικά δεδομένα, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ετοιμότητας. Ο στόχος είναι οι θεσμοί, οι υποδομές και η κοινωνία να μπορούν να ανταποκρίνονται, να προσαρμόζονται και να ανακάμπτουν όταν προκύπτει το απρόβλεπτο, δηλαδή «κάτι που δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ ξανά», όπως υπογράμμισε.
Για τη μετάφραση αυτών των στρατηγικών κατευθύνσεων σε συγκεκριμένες δράσεις, ο κ. Ταραντίλης πρότεινε: α) τη μακροπρόθεσμη στρατηγική σκέψη, με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση τάσεων και τεχνολογικών τομών, καθώς και τον εντοπισμό ευπαθειών πριν αυτές εξελιχθούν σε κρίσεις, β) την κυβερνοθωράκιση για την προστασία των ψηφιακών δικτύων, των δεδομένων και των κρίσιμων υποδομών του κράτους, και γ) την επιστημονική διαχείριση κρίσεων στο πεδίο, η οποία ενισχύει την ανθεκτικότητα των φυσικών υποδομών και την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών πρώτης γραμμής όταν η πίεση κορυφώνεται.
Οι προκλήσεις αυτές βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης που ακολούθησε, την οποία συντόνισε ο κ. Ταραντίλης. Συμμετείχαν ο Ιωάννης Μαστρογεωργίου, Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, ο Δημήτρης Ζαμπακόλας, Υποδιοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, και ο Γεώργιος-Μάριος Καραγιάννης, Διευθυντής του Κέντρου Έρευνας Φυσικών Καταστροφών και Διαχείρισης Κρίσεων της Ακαδημίας Αθηνών.
Η συζήτηση ανέδειξε τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν μια «τυπική» κυβερνοεπίθεση από μια ολοκληρωμένη υβριδική επιχείρηση. Επισημάνθηκε επίσης η ανάγκη για επιχειρησιακά πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης όταν τα ψηφιακά συστήματα διαχείρισης καταρρέουν εν μέσω κρίσης. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης και των μηχανισμών παραγωγής και διάδοσης παραπληροφόρησης στη διάβρωση της κοινωνικής εμπιστοσύνης.
Παράλληλα, εξετάστηκαν βέλτιστες πρακτικές από το αμερικανικό μοντέλο διαχείρισης καταστροφών που θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στο ευρωπαϊκό και το ελληνικό πλαίσιο. Αναδείχθηκαν οι σημαντικότερες μεσοπρόθεσμες ευπάθειες που προκύπτουν από τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της χώρας. Τέλος, η συζήτηση κάλυψε την αξιοποίηση της επιστημονικής έρευνας για την ανάπτυξη πρακτικών εργαλείων λήψης αποφάσεων για τα στελέχη και τους μηχανισμούς πρώτης απόκρισης, συνδέοντας έτσι τη στρατηγική προετοιμασία με την επιχειρησιακή δράση.
