Το Άγιον Όρος και η Αθωνική Πολιτεία ως Οικολογικό Απόθεμα: Το Τρίτο Μέρος του Δοκιμίου του Κώστα Λαλιώτη

Το webreporter παρουσιάζει το τρίτο μέρος του δοκιμίου του Κώστα Λαλιώτη, το οποίο εστιάζει στο Άγιον Όρος και την Αθωνική Πολιτεία, αναδεικνύοντάς τα ως ένα ανεκτίμητο Οικολογικό Απόθεμα για την Ελλάδα, την Ευρώπη και ολόκληρη την Οικουμένη. Το εν λόγω δοκίμιο, που εκδίδεται σύντομα, είναι δομημένο σε τέσσερις αλληλοεπικαλυπτόμενες θεματικές ενότητες:

• (Α.) ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ: Σύμβολο και Κιβωτός της Ορθοδοξίας για τον Ελληνισμό και τον Κόσμο
• (Β.) ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ: Οικιστικό – Πολιτισμικό Απόθεμα για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Οικουμένη
• (Γ.) ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ: Οικολογικό Απόθεμα για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Οικουμένη
• (Δ.) ΟΛΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ: Άθως Ι – Άθως ΙΙ – Άθως ΙΙΙ – Άθως + (plus)

Ο Κώστας Λαλιώτης, στο δοκίμιό του, αναφέρεται σε πολλά πρόσωπα, αφιερώνοντας το, ως φόρο τιμής και μνήμης, στον αείμνηστο Ανδρέα Παπανδρέου, στον αείμνηστο Κωστή Μοσκώφ, στον αείμνηστο Γέροντα Βασίλειο Γοντικάκη, στον αείμνηστο Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο Γιαννουλάτο και στον αείμνηστο Διονύση Σαββόπουλο. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, «Πέντε αγαπημένα μου Πρόσωπα, που καθόρισαν και σημάδεψαν ως σηματωροί ο καθένας με το δικό του καταλυτικό τρόπο, το βίωμά μου, τις σχέσεις μου και το οδοιπορικό μου στο Άγιον Όρος και στην Αθωνική Πολιτεία».

ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ – ΑΘΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ: Οικολογικό Απόθεμα για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Οικουμένη

Το Άγιον Όρος, που οριοθετείται στην ανατολικότερη Χερσόνησο της Χαλκιδικής με έκταση περίπου 350 τετραγωνικών χιλιομέτρων, αποτελεί ένα μοναδικό οικολογικό θαύμα. Η γεωμορφολογία του, με την επιβλητική οροσειρά του Άθω, το μεγάλο θαλάσσιο βάθος και τη δαντελωτή ακτογραμμή, συνδυάζει αρμονικά το χερσαίο μέγιστο ύψος με το μέγιστο θαλάσσιο βάθος.

Στην Αρχαία Ελλάδα, η περιοχή ονομαζόταν «Ακτή» και συνδεόταν με τη μυθολογία, τη Γιγαντομαχία, τον Άθω, τον Ποσειδώνα, την Άρτεμις, τον Απόλλωνα και τη Δάφνη. Ο Άθως αποτέλεσε Ιερό Τέμενος – Άλσος της Αρτέμιδος, χώρο εξαγνισμού και αθωότητας. Οι αρχαίοι γεωγράφοι χαρτογράφησαν τις επτά πόλεις της χερσονήσου, ενώ ο Όμηρος μνημονεύει τον «Άθω υψηλόν».

Η ιστορική διαδρομή της χερσονήσου εκτείνεται από την Αρχαία Ελλάδα, τους Περσικούς Πολέμους, την κυριαρχία του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τους Ελληνιστικούς Χρόνους, την ακμή του Βυζαντίου, τη Μεταβυζαντινή εποχή, τη Ρωμαϊκή κυριαρχία, τις Σταυροφορίες, την Οθωμανική κυριαρχία, έως την Εθνική Παλιγγενεσία και την ένταξη του Αγίου Όρους στο Νεοελληνικό Κράτος.

Ο Νικόλαος-Γαβριήλ Πεντζίκης, στο «Γεωγραφο-χαρτογραφικό Συναξάρι» του, αναφέρεται στον Άθω, περιγράφοντας την ιστορική του πορεία, τις επιδρομές, τη ναυσιπλοΐα και την πνευματική του διάσταση. Παραθέτει αποσπάσματα όπως:

«….. Ο Όμηρος μετά τα «ἱπποπόλων θρηκών όρεα νιφόεντα» τοποθετεί τον Άθω….».

«…. Πυραμίς 2.000 μέτρων ύψους ό Άθως, πού σκέφτηκε ό μηχανικός Στασικράτης να μετατρέψει σε άγαλμα του Αλεξάνδρου και πολυπληθή Πολιτεία….. Μα ο βράχος της Προσευχής δεν ήταν προορισμένος για ανάδειξη των φυσικών ικανοτήτων του ανθρώπου….».

«….. Στην εσχατιά του παλαιότερα είχε ναυαγήσει ο στόλος του υπερόπτη μονάρχη της Ασίας. Ο εφήμερα ισχυρός άνθρωπος δεν μπόρεσε να κάμει άλλο, παρά να αποκόψει την υψαύχενη απόφυση της λατρείας του αιωνίου. Αλλά επί ματαίω, γιατί με τον καιρό η διώρυγα ξαναγέμισε…..».

«….. Οι κουρσάροι της Μπαρμπαριάς κυριάρχησαν στον Σιγγιτικό, μέχρι Αμουλιανή και Βουρβουρού με τις ευάριθμες νησίδες. Άμυνα κρατούσαν οι Καλόγηροι από τους πύργους των είκοσι Ιερών Μονών….».

«….. Ανθρωπίνων αποτυχιών και ναυαγίων θησαύρισμα, ο Άθως συντηρεί μιαν άλλη εικόνα ζωής. Όπως την αισθάνονται τα παιδιά, που οι άγγελοι τα παραστέκουν….».

«….. Συν τω χρόνω, ολόκληρο το Άγιον Όρος κατέστη το κατ’ εξοχήν περιβόλι της Δεσποίνης ημών Θεοτόκου….».

Το «Γεωγραφο-χαρτογραφικό Συναξάρι» του Ν.Γ. Πεντζίκη, με τον τίτλο «ΨΙΛΗ Ή ΠΕΡΙΣΠΩΜΕΝΗ», χαρακτηρίζεται ως «πυκνότατο και ποιητικότατο οδοιπορικό Πεντζίδικης μνήμης».

Η πρόταση του Στασικράτη (Δεινοκράτη) προς τον Μέγα Αλέξανδρο να λαξευτεί η μορφή του στο όρος Άθως, με μια πόλη στο ένα χέρι και μια δεξαμενή νερού στο άλλο, απορρίφθηκε καθώς ο Αλέξανδρος θεώρησε ότι θα ισοδυναμούσε με ύβρι προς τους Θεούς. Έτσι, ο Άθως παρέμεινε ανεπηρέαστος από ανθρώπινες παρεμβάσεις, διατηρώντας το φυσικό, μυθολογικό, θρησκευτικό και πολιτισμικό του οικοσύστημα.

Το Άγιον Όρος έχει αναγνωριστεί ως «Οικολογικό Απόθεμα» και εντάσσεται στο Εθνικό Δίκτυο «Φύση 2000» και στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο «NATURA 2000». Τα οικοσυστήματά του, με τις κρίσιμες ισορροπίες τους, παρουσιάζουν μοναδική βιο-ποικιλότητα, με 1.450 είδη φυτών, 350 είδη μανιταριών και 50 τύπους φυτοκοινωνιών. Η πλούσια πανίδα του περιλαμβάνει 105 είδη πτηνών, πολλά από τα οποία προστατεύονται από διεθνείς συνθήκες.

Ο Καθηγητής Σπύρος Ντάφης και η ερευνητική του ομάδα έχουν τεκμηριώσει εκτενώς τα οικοσυστήματα, τη γεωμορφολογία, τους κλιματικούς τύπους και τη βιοποικιλότητα του Αγίου Όρους, υλικό που περιλαμβάνεται στην έκδοση «ΦΥΣΗ και ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ στο ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ». Το Άγιον Όρος προβάλλεται ως το διαχρονικό «Οικολογικό – Περιβαλλοντικό Απόθεμα» για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Οικουμένη.

Ο Χριστιανισμός, στην Ορθόδοξη εκδοχή του, προάγει την αρμονική συνύπαρξη Θεού, Ανθρώπου και Φύσης. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, μέσω των θέσεων και των πρωτοβουλιών του, έχει αναδείξει την Ορθοδοξία ως πυλώνα για το μέλλον του Πλανήτη, εστιάζοντας στο περιβάλλον, την αειφόρο ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής.

Το Άγιον Όρος και η Αθωνική Πολιτεία, ως «Κιβωτός της Ορθοδοξίας» και «Πολιτισμικό – Οικολογικό Απόθεμα», αποτελούν τόπο προσκυνήματος, περισυλλογής και έμπνευσης για πλήθος ανθρώπων από διάφορους χώρους.

Η δεκαετία του 1980 στην Ελλάδα χαρακτηρίστηκε από το «Κίνημα των Νέο-Ορθόδοξων», ένα φιλοσοφικό – θρησκευτικό – ουμανιστικό ρεύμα που, αν και ετερόκλητο, διατύπωσε προβληματισμούς για τη διαχρονία της Ορθοδοξίας, του Ελληνισμού, τη σχέση με τη Δύση και την Ανατολή, το νόημα της ζωής, την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Ο Κώστας Λαλιώτης, διατηρώντας φιλικές σχέσεις και συμμετέχοντας σε διάλογο με διανοούμενους, γέροντες και ιερωμένους, αναφέρεται σε προσωπικότητες όπως ο Κωστής Μοσκώφ, ο Βασίλειος Γοντικάκης, ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Γιώργιος Εμ. Στεφανάκης, ο παπα-Γιώργης Πηρουνάκης, ο Τιμόθεος Λαγουδάκης, ο Πέτρος Μηλιαράκης, ο Γεώργιος Μουστάκης, καθώς και οι Στ. Ράμφος, Χρ. Γιανναράς, Ν.Γ. Πεντζίκης, Π. Νέλλας, Γ. Μεταλληνός, Κ. Ζουράρις.

Ανακαλεί μνήμες από φιλοσοφικούς και μεταφυσικούς διαλόγους με ηγετικές μορφές της Ορθοδοξίας, όπως οι Γέροντες Βασίλειος Γοντικάκης, Γεώργιος Καψάνης και ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος Γιαννουλάτος.

Ολοκληρώνοντας, ο Κώστας Λαλιώτης παραθέτει την ακροτελεύτια παράγραφο από την εισήγησή του στο Συνέδριο των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών το 1992, όπου επικαλείται τον Μητροπολίτη Κισσάμου Ειρηναίο, ο οποίος τονίζει την ανάγκη «μετάνοιας» απέναντι στον Κόσμο και τον Δημιουργό. Ο Μητροπολίτης Ειρηναίος (Γαλανάκης) αναγνωρίστηκε για το έργο του στην Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης, έναν θεσμό διεθνούς εμβέλειας για διάλογο και συνεργασία σε θέματα θρησκειών, αφοπλισμού, ειρήνης, επιστήμης, ανάπτυξης και περιβάλλοντος.

Τέλος, τονίζει την αναγκαιότητα θεσμικών πρωτοβουλιών με διεθνείς συμμετοχές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Αθωνικής Πολιτείας.