Δύο Σημαντικές Εικαστικές Προτάσεις Στολίζουν τον Δεκέμβριο στο ΕΜΣΤ: Μια Εξερεύνηση του Κοσμοπολιτισμού
ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2026 ΣΤΟ ΕΜΣΤ
Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) ετοιμάζεται να υποδεχτεί τον Δεκέμβριο του 2026 με δύο νέες, ξεχωριστές εκθέσεις που υπόσχονται να καθηλώσουν το κοινό. Πρόκειται για ατομικές εκθέσεις της Δέσποινας Μεϊμάρογλου με τίτλο This is Not a Movie, σε επιμέλεια της Ελένης Κούκου, και της Ήρας Μπουγιουκτασιάν με τίτλο Αντιφωνίες, σε επιμέλεια της Nilüfer Şaşmazer. Και οι δύο εκθέσεις εγκαινιάζονται στις 10 Δεκεμβρίου 2026.
Οι εκθέσεις αυτές αποτελούν μέρος του διετούς εκθεσιακού προγράμματος του ΕΜΣΤ, το οποίο εστιάζει στη θεματική του κοσμοπολιτισμού και ολοκληρώνεται το 2028. Το πρόγραμμα ξεκίνησε την άνοιξη του 2026 με εκθέσεις των Γιάννη Χρήστου, Νίκης Καναγκίνη και Στάθη Λογοθέτη, καλλιτεχνών που ανέπτυξαν τις πρακτικές τους σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της εποχής τους, την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, τη μουσική avant-garde και μια βαθιά κοσμοπολίτικη αντίληψη. Στόχος του προγράμματος είναι ο αναστοχασμός πάνω στην κληρονομιά του ιστορικού κοσμοπολιτισμού και ο απόηχος του στο παρόν, μέσα από την ατομική ή συλλογική μνήμη και τις εκφάνσεις του ως λόγος, εικόνα, μουσική ή αρχιτεκτονική.
Ο κεντρικός προβληματισμός του προγράμματος αφορά την επανεξέταση του πλούσιου αλλά εύθραυστου βιώματος του κοσμοπολιτισμού στις μεγάλες πόλεις-λιμάνια του πρώην οθωμανικού κόσμου στην Ανατολική Μεσόγειο, την περιοχή που είναι γνωστή ως Λεβάντε. Αναφερόμαστε σε πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη, η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη, η Αλεξάνδρεια, το Κάιρο και η Βηρυτός. Η κορύφωση αυτού του προγράμματος θα είναι η μεγάλη ομαδική έκθεση The Cosmopolitans, σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου, το 2027. Το ευρύτερο αυτό πρόγραμμα φιλοδοξεί να διερευνήσει τις μνήμες, τις παραγωγικές σχέσεις, τις εντάσεις και τις αντιφάσεις του κοσμοπολιτισμού, αναδεικνύοντας τις θετικές και αρνητικές του όψεις και τα διδάγματα της ιστορικής του εμπειρίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η έκθεση This is Not a Movie της Δέσποινας Μεϊμάρογλου παρουσιάζει μια καλλιτέχνιδα που γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, λίγο πριν την εκδίωξη της ελληνικής κοινότητας από το καθεστώς Νάσερ. Η Μεϊμάρογλου είναι προϊόν ενός κοσμοπολιτισμού που αγκαλιάζει γλώσσες, χώρες, ανθρώπους, κοινότητες και τις ιστορίες τους. Το έργο της χαρακτηρίζεται από μια εγγενή ανοιχτότητα προς τον Άλλο, ένα από τα βασικά συστατικά του κοσμοπολιτισμού. Η καλλιτεχνική της πρακτική, που συχνά βασίζεται στην οικειοποίηση εικόνων ή αφηγημάτων και την υπονόμευσή τους ως μέσο καταγγελίας της κοινωνικής και πολιτικής βίας, μαρτυρά μια συστηματική τάση υπέρβασης των ορίων – γεωγραφικών, γλωσσικών, πολιτισμικών – και προσέγγισης του διαφορετικού με άμεσο και προσωπικό τρόπο.
Στο έργο της Ήρας Μπουγιουκτασιάν, Ελληνο-Αρμενικής καταγωγής, γεννημένης στην Κωνσταντινούπολη, η τραυματική συλλογική μνήμη, η απώλεια και ο εκπατρισμός, καθώς και η ιστορία ως ίχνος που επιβιώνει στα υλικά του παρόντος, επανέρχονται για να θυμίσουν κοινά ιστορικά βιώματα και την κοινή μοίρα των ανθρώπων απέναντι στη βία του πολέμου. Ιστορίες που έχουν αποσιωπηθεί, αλλά και η κυκλικότητα της ανθρώπινης εμπειρίας, αναδεικνύονται στο έργο της. Οι διασπορικές κοινότητες της πολυπολιτισμικής Κωνσταντινούπολης στους ύστερους χρόνους της οθωμανικής αυτοκρατορίας, το τραυματικό ιστορικό βίωμα της διάλυσής τους και του ξεριζωμού, καθώς και το φάσμα της ατομικής και συλλογικής μνήμης και στις δύο πλευρές του Αιγαίου, κατέχουν κεντρικό ρόλο στο έργο της.
ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΕΪΜΑΡΟΓΛΟΥ: THIS IS NOT A MOVIE
Επιμέλεια: Ελένη Κούκου
Εγκαίνια: 10 Δεκεμβρίου 2026
Η Δέσποινα Μεϊμάρογλου (γεν. 1944), κορυφαία καλλιτέχνιδα της γενιάς της, είναι γνωστή για ένα έργο που επιδιώκει τη συστηματική αποδόμηση της μηντιακής γλώσσας, αποκαλύπτοντας τους μηχανισμούς χειραγώγησης και επιβολής προκατασκευασμένων αντιλήψεων. Έχοντας θητεύσει στον χώρο των ΜΜΕ και της διαφήμισης, ανέπτυξε μια υβριδική καλλιτεχνική πρακτική οικειοποίησης δημοσιευμένου υλικού (εικόνες και κείμενα εφημερίδων, ρεπορτάζ περιοδικών, διαφημίσεις και ειδήσεις από την τηλεόραση). Μέσω της αποδόμησης, αναλύει τον τρόπο που τα ΜΜΕ κατασκευάζουν την πραγματικότητα χρησιμοποιώντας στερεοτυπικές εικόνες. Το έργο της χρησιμοποιεί μια ευρεία γκάμα μέσων, από ποικίλες τεχνικές εκτύπωσης και βιντεοεγκαταστάσεις μέχρι το βιβλίο. Συχνά, επικεντρώνεται σε θέματα φύλου και έμφυλης βίας, καθώς και στην κοινωνική και πολιτική βία κατά ατόμων και λαών. Κεντρική θέση κατέχει επίσης η κανονικοποίηση της βίας μέσω της υπερέκθεσης σε οπτική και αφηγηματική πληροφορία.
Η παρούσα έκθεση, που προετοιμάστηκε σε συνεργασία με την καλλιτέχνιδα, περιλαμβάνει έργα από εμβληματικές ενότητες της καλλιτεχνικής της πορείας. Αξιοποιούνται έργα από τη Συλλογή του ΕΜΣΤ, ιδιωτικές συλλογές όπως η Συλλογή Πορταλάκη, καθώς και υλικό που παραχώρησε η ίδια η καλλιτέχνιδα. Η έκθεση συγκεντρώνει έργα που αποτυπώνουν τον πάγιο προβληματισμό της καλλιτέχνιδας σχετικά με τη βία και τις πολλαπλές της μορφές: βία κατά γυναικών, κατά ομάδων, κοινοτήτων και λαών, κρατική καταστολή, τρομοκρατία, αλλά και η κουλτούρα της οπλοκατοχής. Πρόκειται για μια επισκόπηση που καλύπτει τις ποικίλες αποχρώσεις και γεωγραφικές εκδηλώσεις του φαινομένου.
Η Μεϊμάρογλου και το έργο της εντάσσονται οργανικά στην ευρύτερη θεματική του κοσμοπολιτισμού. Αυτό οφείλεται όχι μόνο στην προσωπική της βιογραφία, που έχει τις ρίζες της σε μια εύρωστη ελληνική διασπορική κοινότητα και σε έναν τόπο-κοτίδα του λεβαντίνικου κοσμοπολιτισμού, αλλά και στο νοητικό και συναισθηματικό έδαφος του έργου της: είναι γνήσια ανεκτικό και ανοιχτό απέναντι στον Άλλο, γεμάτο από ένα πηγαίο ενδιαφέρον για τον άνθρωπο που μεταφράζεται πάντα σε προσωπική εμπλοκή.
ΗΡΑ ΜΠΟΥΓΙΟΥΚΤΑΣΙΑΝ: ΑΝΤΙΦΩΝΙΕΣ
Επιμέλεια: Nilüfer Şaşmazer
Εγκαίνια: 10 Δεκεμβρίου 2026
Η έκθεση Αντιφωνίες συγκεντρώνει έργα της Ήρας Μπουγιουκτασιάν, φιλοτεχνημένα τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Μετά την πρώτη τους παρουσίαση στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Arter της Κωνσταντινούπολης, έρχονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Εστιάζοντας στις συνθήκες της αποσιώπησης, της κυκλικότητας, του εκτοπισμού, αλλά και στη μνήμη, την αρχιτεκτονική και τη φύση, η έκθεση φωτίζει το ιστορικό ρήγμα που αναδύεται μέσα από την προσωπική και συλλογική μνήμη.
Η λέξη αντιφωνίες, που παραπέμπει στη μουσική συνομιλία δύο φωνών, προκαλεί τη σκέψη μιας απόκρισης που προέρχεται από ένα διαμετρικό σημείο – έναν ήχο που μεταφέρεται διαπερνώντας χωρικές και χρονικές αποστάσεις, σύνορα, ακόμη και την ίδια την απουσία. Στο πλαίσιο της έκθεσης, οι αντιφωνίες αυτές είναι το παιχνίδι των φωνών του παρελθόντος στο παρόν, θραύσματα και ίχνη μιας πραγματικότητας που έχει σβήσει εδώ και καιρό, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει στη μνήμη και το τοπίο – σαν δύο ποτάμια, δύο αντίθετες ροές του χρόνου, που συνομιλούν.
Η έκθεση εξετάζει ερωτήματα που επανέρχονται σταθερά στην εικαστική πρακτική της Μπουγιουκτασιάν. Προσεγγίζει το δομημένο και φυσικό περιβάλλον ως χώρο συσσώρευσης της μνήμης, διαμορφωμένο από τριβές, ρήξεις, συγγένειες και πράξεις αναθεώρησης κατά μήκος του ιστορικού χρόνου. Μέσα από έργα που παραπέμπουν στα τέσσερα στοιχεία της φύσης, η έκθεση αποτελεί μια περιήγηση σε τοπία όπου η μνήμη, ο χρόνος και ο τόπος είναι διαρκώς ρευστά. Πρόκειται για τοπία σχηματισμένα από το ίζημα, την ηχώ, το κενό – συστατικά στοιχεία τόσο της προσωπικής μνήμης της ίδιας της καλλιτέχνιδας όσο και του αστικού ιστού, που έχει διαμορφωθεί από αναταραχές, εδαφικές διαμάχες και εκτοπισμούς. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις διαπλεκόμενες μοίρες των μειονοτικών κοινοτήτων κατά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την ανάδυση των νέων εθνικών κρατών.
Η έκθεση περιλαμβάνει έργα με ρίζες στα Ταταύλα, την πολυπολιτισμική γειτονιά της Κωνσταντινούπολης όπου γεννήθηκε η καλλιτέχνιδα – παλαιότερα γνωστή ως «Μικρή Αθήνα». Οι χωρικοί και κοινωνικοπολιτικοί μετασχηματισμοί της γειτονιάς αυτής τροφοδοτούν εδώ και καιρό το έργο της. Ο αντίλαλος των ιστορικών ρήξεων που εγγράφονται σε αυτό το τοπίο φτάνει ως την Αθήνα, που φιλοξένησε όσους ξεριζώθηκαν κατά το ταραγμένο παρελθόν της περιοχής. Παράλληλα, στα έργα της έκθεσης συναντιούνται δύο χαμένα ποτάμια – το Ντολαπντερέ στην Κωνσταντινούπολη και ο Ιλισός στην Αθήνα – που συνομιλούν μέσα από τα μετασχηματισμένα τοπία τους.
Μέσα από τα υλικά και μια εικαστική γλώσσα που αποδομεί τη μορφή, η Μπουγιουκτασιάν διερευνά τις ορατές εντάσεις μεταξύ στοιχείων που έχουν μετασχηματιστεί με την πάροδο του χρόνου. Στα γλυπτά, τα σχέδια και την ηχητική της εγκατάσταση, προτείνει μια αντίστροφη προοπτική, μέσω της οποίας το ίζημα του χρόνου, το μη-ανθρώπινο και ό,τι βρίσκεται πέρα από το αντιληπτό μπορούν να κατανοηθούν στο πλαίσιο ενός νέου, υβριδικού κόσμου.
