Εφορία: Πότε “σβήνονται” φόροι και πρόστιμα βάσει της νέας απόφασης του ΣτΕ

Νέες εξελίξεις στο τοπίο της φορολογίας και των ελέγχων, με την απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) να φέρνει σημαντικές αλλαγές όσον αφορά το “σβήσιμο” φόρων, τη διενέργεια ελέγχων σε εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις και την επιβολή προστίμων από την Εφορία.

Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) εξέδωσε σχετική εγκύκλιο, εστιάζοντας στις φορολογικές υποθέσεις των χρήσεων 2012 και 2013, καθώς και των φορολογικών ετών 2014, 2015, 2016 και 2017. Η εγκύκλιος εκδόθηκε ως συνέχεια της απόφασης του Β’ Τμήματος του ΣτΕ, η οποία κήρυξε αντισυνταγματική τη μεταβατική διάταξη του νόμου 4646/2019, αναφορικά με την 10ετή προθεσμία παραγραφής για συγκεκριμένες υποθέσεις φοροδιαφυγής.

Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι, σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, έχει ήδη παραγραφεί το δικαίωμα κοινοποίησης καταλογιστικών πράξεων για τις χρήσεις 2012-2013 και το φορολογικό έτος 2014.

Επιπλέον, οι ελεγκτικές υπηρεσίες καλούνται να μην εκδίδουν και να μην κοινοποιούν νέες πράξεις διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμων για τα φορολογικά έτη 2015-2017, εφόσον αυτές βασίζονται στην επίμαχη διάταξη.

Το Δικαστήριο έκρινε τα ακόλουθα:

• Η αναδρομική παράταση της παραγραφής αντίκειται στο άρθρο 78 του Συντάγματος και στις αρχές της ασφάλειας δικαίου.
• Η προγενέστερη διάταξη που προέβλεπε 10ετή παραγραφή για περιπτώσεις φοροδιαφυγής κρίθηκε επίσης ανίσχυρη, καθώς παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας.

Η Εγκύκλιος της ΑΑΔΕ

Η ΑΑΔΕ, στην εγκύκλιό της, αναλύει περαιτέρω τα εξής:

Γενικές Αρχές

• Με την απόφαση 1246/2026 του ΣτΕ, κρίθηκε ότι η μεταβατική διάταξη του νόμου 4646/2019 (παρ. 27α, εδάφιο δεύτερο, άρθρο 66) είναι αντισυνταγματική και, επομένως, ανίσχυρη και μη εφαρμόσιμη για την υπόθεση που αφορούσε τη χρήση 2013. Επίσης, η προγενέστερη διάταξη (παρ. 3, άρθρο 36, ν. 4174/2013) που προέβλεπε εικοσαετή παραγραφή για φοροδιαφυγή κρίθηκε αντίθετη στην αρχή της αναλογικότητας και ανίσχυρη. Το ΣτΕ τόνισε ότι η παραγραφή φορολογικών αξιώσεων πρέπει να έχει εύλογη διάρκεια.
• Η μεταβατική διάταξη του νόμου 4646/2019 όριζε ότι για τις χρήσεις 2012, 2013 και τα φορολογικά έτη 2014-2017, πράξεις προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμων για φοροδιαφυγή μπορούσαν να εκδοθούν εντός 10 ετών. Η απόφαση του ΣτΕ έκρινε αυτή τη διάταξη ανίσχυρη, καθώς παρατείνει υπέρμετρα τον χρόνο παραγραφής, παραβιάζοντας τις αρχές του κράτους δικαίου, της ασφάλειας δικαίου και τις συνταγματικές διατάξεις του άρθρου 78.
• Κατόπιν αυτών, διευκρινίζεται ότι για φοροδιαφυγή χρήσεων 2012-2013 και φορολογικού έτους 2014, το δικαίωμα της Φορολογικής Διοίκησης να κοινοποιήσει πράξεις διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμων, βάσει της μεταβατικής διάταξης, έχει ήδη παραγραφεί. Αυτό αφορά παραβάσεις έκδοσης/λήψης πλαστών ή εικονικών φορολογικών στοιχείων, καθώς και καταχώρισης ανύπαρκτων αγορών/εξόδων.

Χειρισμός Υποθέσεων Ελέγχου

Για την ομοιόμορφη εφαρμογή, παρέχονται οι ακόλουθες διευκρινίσεις και οδηγίες:

α) Για υποθέσεις φοροδιαφυγής φορολογικών ετών 2015-2017, δεν εκδίδονται και δεν κοινοποιούνται πράξεις διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή/και επιβολής προστίμου βάσει της μεταβατικής διάταξης του ν. 4646/2019.

β) Για τις εν λόγω υποθέσεις, εφόσον μέχρι την έκδοση της παρούσας:

(βα) έχει κοινοποιηθεί σημείωμα διαπιστώσεων ή προσωρινός προσδιορισμός φόρου (ή προστίμου), ή όχι, συντάσσεται υπηρεσιακό σημείωμα για την περάτωση της υπόθεσης.

(ββ) έχουν εκδοθεί καταλογιστικές πράξεις χωρίς να έχουν κοινοποιηθεί, αυτές τίθενται στον φάκελο της υπόθεσης με επισημείωση περί μη δυνατότητας κοινοποίησης λόγω παραγραφής.

Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, ο ελεγχόμενος ενημερώνεται με email για την περάτωση της υπόθεσής του και τη μη δυνατότητα κοινοποίησης καταλογιστικών πράξεων λόγω παραγραφής.

Υποβολή Μηνυτήριων Αναφορών

5. Μηνυτήρια αναφορά για εγκλήματα φοροδιαφυγής υποβάλλεται αμελλητί στον αρμόδιο Εισαγγελέα, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 5104/2024, στις περιπτώσεις που:

α) έχουν εκδοθεί και κοινοποιηθεί οι οριστικές πράξεις διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή αυτές έχουν εκδοθεί αλλά δεν έχουν κοινοποιηθεί. Στην τελευταία περίπτωση, αναγράφεται στη μηνυτήρια αναφορά ότι δεν θα κοινοποιηθούν οι πράξεις λόγω παραγραφής.

β) έχουν εκδοθεί και κοινοποιηθεί πράξεις επιβολής προστίμου για πλαστά/εικονικά στοιχεία, ή έχουν εκδοθεί χωρίς κοινοποίηση, ή έχουν κοινοποιηθεί εκθέσεις ελέγχου για παραβάσεις από 17.10.2015 και μετά. Στις περιπτώσεις μη κοινοποίησης, αναγράφεται στη μηνυτήρια αναφορά ότι δεν θα κοινοποιηθούν οι πράξεις/εκθέσεις λόγω παραγραφής.

Ειδικότερα Θέματα

6. Για υποθέσεις φοροδιαφυγής φορολογικών ετών 2015-2017, όπου έχουν εκδοθεί και κοινοποιηθεί οριστικές πράξεις προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμου για εικονικά φορολογικά στοιχεία άνω των 75.000 ευρώ, και έχει παρέλθει η προθεσμία άσκησης ενδικοφανούς προσφυγής ή αυτή έχει απορριφθεί, η αναφορά για νομιμοποίηση εσόδων αποστέλλεται στην αρμόδια Αρχή.

Για περιπτώσεις εικονικών φορολογικών στοιχείων που δεν εκδίδεται πράξη προστίμου (παραβάσεις από 17.10.2015 και μετά), η αναφορά αποστέλλεται εφόσον έχουν κοινοποιηθεί οι σχετικές εκθέσεις ελέγχου ή έχει θεωρηθεί η έκθεση χωρίς κοινοποίηση.

7. Για το σύνολο των υποθέσεων, όπου μετά από έλεγχο υφίστανται διαφορές φορολογητέας ύλης, δεν εκδίδονται και δεν κοινοποιούνται πράξεις διορθωτικού προσδιορισμού φόρου για αυτές τις διαφορές, και συντάσσεται σχετικό υπηρεσιακό σημείωμα.

8. Ποσά που έχουν ήδη βεβαιωθεί ή καταβληθεί για τις χρήσεις 2012-2013 και τα φορολογικά έτη 2014-2017, βάσει πράξεων που εμπίπτουν στην κριθείσα διάταξη, δεν διαγράφονται ούτε επιστρέφονται χωρίς ακύρωση ή τροποποίηση των οικείων πράξεων, καθώς η παραγραφή του δικαιώματος της Φορολογικής Διοίκησης δεν αίρει την φορολογική υποχρέωση.

9. Τα έννομα αποτελέσματα από την υπαγωγή των υποθέσεων στις διατάξεις του άρθρου 75 του ν. 5104/2024 δεν θίγονται, εφόσον τηρούνται οι όροι και οι προϋποθέσεις καταβολής των οφειλόμενων ποσών.