Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα: Η κρίση χρέους επιδείνωσε τις κοινωνικές ανισότητες στην Ελλάδα και την Ευρώπη

Μια νέα, σημαντική έρευνα από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) καταδεικνύει ότι η περίοδος της κρίσης χρέους επιδείνωσε την ήδη άνιση κατανομή του πλούτου, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι ερευνητές Danilo Bianco, Jiri Slacalek και Oreste Tristani, βασίστηκαν σε δεδομένα της έρευνας Household Finance and Consumption Survey του Ευρωσυστήματος, η οποία περιλαμβάνει πληροφορίες από περίπου 90.000 νοικοκυριά σε 22 ευρωπαϊκές χώρες.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το μερίδιο του πλουσιότερου 10% στον συνολικό καθαρό πλούτο αυξήθηκε σημαντικά, φτάνοντας το 51,8% το 2023, από 46% που ήταν το 2010.

Η μελέτη εστιάζει σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Ιταλία και η Πορτογαλία. Τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα ότι στις χώρες που δέχτηκαν το ισχυρότερο πλήγμα από την κρίση, η ανισότητα όχι μόνο αυξήθηκε ταχύτερα, αλλά παρέμεινε και σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Συγκεκριμένα, το 2023, ο δείκτης Gini (ο οποίος μετρά την ανισότητα) για την ομάδα αυτών των 6 χωρών βρισκόταν στις 65,9 μονάδες, ενώ το 2010 ήταν 61,5. Αντίθετα, στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης, ο δείκτης Gini παρουσίασε μείωση, από 71,8 μονάδες το 2010 σε 69,7 μονάδες το 2023.

Το αυξανόμενο χάσμα

Η διεύρυνση του χάσματος πλούτου υπήρξε ιδιαίτερα εμφανής κατά τα χρόνια της κρίσης. Με την κατάρρευση των τιμών των κατοικιών, νοικοκυριά που είχαν δανειστεί για την αγορά ακινήτων βρέθηκαν αντιμέτωπα με μείωση της αξίας της περιουσίας τους, ενώ το χρέος τους παρέμενε αμετάβλητο. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα είδαν τις αποταμιεύσεις τους να εξαντλούνται, ενώ οι μετοχές, που κατά κύριο λόγο κατέχονται από τους πλουσιότερους, παρουσίασαν ταχύτερη ανάκαμψη. Αργότερα, η μείωση της ιδιοκατοίκησης, ιδίως μεταξύ των νεότερων ηλικιών, περιόρισε την δυνατότητα πολλών νοικοκυριών να επωφεληθούν από την επακόλουθη ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων. Έτσι, η ύφεση και η μείωση των εισοδημάτων επιβάρυναν δυσανάλογα όσους διέθεταν λιγότερα περιουσιακά στοιχεία για να απορροφήσουν τις απώλειες.

Οι επιπτώσεις στις τιμές των ακινήτων

Η επακόλουθη ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων δεν αποδείχθηκε επαρκής για να ανατρέψει αυτή την τάση. Στις 6 πληγείσες χώρες, ο δείκτης ιδιοκατοίκησης μειώθηκε, με την τάση αυτή να είναι πιο έντονη μεταξύ των νεότερων νοικοκυριών.

Ως αποτέλεσμα, λιγότεροι πολίτες μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν την άνοδο των τιμών μετά την κρίση. Επιπλέον, τα φτωχότερα νοικοκυριά χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να ανασυστήσουν τις αποταμιεύσεις τους.

Η ανισότητα στην ομάδα των 6 χωρών συνέχισε να αυξάνεται μέχρι το 2021 και διατήρησε τα ίδια επίπεδα το 2023. Αντίθετα, στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης, ο δείκτης Gini είχε υποχωρήσει το 2023 κατά 2,1 μονάδες, πέφτοντας κάτω από το επίπεδο του 2010. Η σύγκριση αυτή υπογραμμίζει τη μακροχρόνια και επίμονη επίδραση της κρίσης στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο.

Η ΕΚΤ διευκρινίζει ότι τα ευρήματα αφορούν τον καθαρό πλούτο, δηλαδή τη διαφορά μεταξύ της αξίας των περιουσιακών στοιχείων και του ύψους των χρεών.

Η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι τα πλουσιότερα νοικοκυριά έγιναν πλουσιότερα σε απόλυτους όρους, ούτε ότι τα φτωχότερα έχασαν απόλυτο πλούτο. Ωστόσο, καταδεικνύει σαφώς ότι το μερίδιο του συνολικού πλούτου που κατέχουν τα εύπορα νοικοκυριά αυξήθηκε, ενώ το μερίδιο του φτωχότερου μισού του πληθυσμού μειώθηκε.